´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô I : 03


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô I

DAGOBERT VON MIKUSCH


Asl─▒nda peygamberin ye┼čil bayra─č─▒ alt─▒nda, genellikle hi├ž de k├Ât├╝ ya┼čan─▒lm─▒yordu. T├╝rk efendiydi, ya da hi├ž de─čilse ├Âyle oldu─čunu san─▒yor ve sava┼člar─▒n y├╝k├╝n├╝ omuzluyordu. Askerlik hizmetine al─▒nmayan yerli H─▒ristiyanlarla Yahudilerin i┼čleri t─▒k─▒r─▒ndayd─▒. Vergiler ger├ži hem a─č─▒r, hem de geli┼čig├╝zeldi, ama vergi ka├ž─▒rman─▒n da bin t├╝rl├╝ yolu vard─▒. Yabanc─▒lar ise bir ayr─▒cal─▒klar a─č─▒n─▒n korumas─▒ alt─▒nda hemen b├╝t├╝n ticareti ellerinde tutuyorlar, gerekti─činde devlet kasas─▒n─▒n eksi─čini bile tamaml─▒yorlard─▒. Bunlar ├╝lkeye yaln─▒zca Bat─▒'n─▒n mallar─▒n─▒ ve k├╝lt├╝r ara├žlar─▒n─▒ getirmekle kalmam─▒┼člar, onun huzursuzlu─čunu da ta┼č─▒m─▒┼člard─▒.

* * *

Y─▒l 1887, halifelik taht─▒nda oturan Sultan Abd├╝lhamit'tir; Osmanl─▒ hanedan─▒n─▒n uzun h├╝k├╝mdarlar listesinde herhalde ehliyetsiz denilecek olanlardan biri de─čil. ├çok sevilen bir padi┼čah olan Abd├╝lmecit'in ikinci o─čluydu; kader onu hi├ž umulmad─▒k bir anda, biraz da ├╝rk├╝t├╝c├╝ bi├žimde en y├╝ksek iktidar makam─▒na ├ž─▒karm─▒┼čt─▒. Kendisinden ├Ânceki iki padi┼čah, halk iradesinin s├Âzc├╝s├╝ say─▒lan uleman─▒n deste─čiyle giri┼čilen darbelerle tahtlar─▒ndan indirilmi┼člerdi.
─░lkin amcas─▒ Abd├╝laziz'i indirmi┼člerdi (*); bu padi┼čah─▒n ola─čand─▒┼č─▒ hayallere dalan ruhu giderek ├Âl├ž├╝y├╝ ka├ž─▒rm─▒┼č, sonunda Tanr─▒'ya benzemek kuruntusu i├žinde dengesini yitirmi┼čti. Tahttan indirildikten sonraki g├╝n├╝n sabah─▒nda, kendisini bilek damarlar─▒ kesilmi┼č olarak yata─č─▒nda ├Âl├╝ buldular. Hekimler kurulu bunu intihar olarak a├ž─▒klad─▒. Kamuoyu ise ba┼čka kan─▒dayd─▒.
Ondan sonra tahta ├ž─▒kan V. Murat'─▒n durumu daha iyi olmad─▒. Asl─▒nda devleti y├Ânetenler naz─▒rlard─▒. Bunlardan Abd├╝laziz'e kar┼č─▒ darbeye kat─▒lm─▒┼č olanlardan ikisi, naz─▒rlar kurulu toplant─▒s─▒ndayken, ├Â├ž almak isteyen biri taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝ld├╝ (*). Avrupa yakas─▒ndaki illerde ayaklanmalar s├╝r├╝p gidiyordu; Hristiyanlarla M├╝sl├╝manlar birbirlerini bo─čazlamaktayd─▒; b├╝y├╝k devletlerin -o zamanki ad─▒yla d├╝veli muazzaman─▒n- filolar─▒ g├Âzda─č─▒ vermek i├žin hemen ko┼čup gelmi┼člerdi. ─░mparatorluk par├žalanmak ├╝zereydi. V. Murat zay─▒f b├╝nyeliydi, birka├ž ay sonra iyile┼čmeyecek derecede ruhsal hastal─▒─č─▒ bulundu─ču gerek├žesiyle, devleti y├Ânetecek yetenekten yoksun oldu─ču il├ón edilerek tahttan indirildi. Bu ├Ânemli hastal─▒─č─▒na ili┼čkin rapor ise daha sonra alelacele d├╝zenlettirildi. K├╝├ž├╝k karde┼či Abd├╝lhamit o zamanlar 34 ya┼č─▒ndayd─▒; uzun boyu, vakur bak─▒┼čl─▒ iri g├Âzleri, kudret belirtisi kartal burnuyla g├Âsteri┼čli bir ┼čehzadeydi; ├žok iyi ata biniyor, ├žok ustaca k─▒l─▒├ž kullan─▒yordu; Sultan Osman'─▒n k─▒l─▒c─▒n─▒ ku┼čand─▒─č─▒nda b├╝t├╝n ba┼čkent onu T├╝rk devletinin yenilik├ži h├╝k├╝mdar─▒ diye alk─▒┼člayarak sel├ómlad─▒.
Her iki padi┼čah─▒n da tahttan indirilmesinde, as─▒l y├Ânlendirici kafa olan sadrazam Mithat Pa┼ča, tahta ├ž─▒karken Abd├╝lhamit'i ├╝nl├╝ ÔÇť1876 Me┼črutiyetiÔÇŁni il├ón etmekle y├╝k├╝ml├╝ k─▒lm─▒┼čt─▒. Zeki, enerjik bir adam olan Mithat Pa┼ča son derecede ba┼č─▒na buyruk ve ha┼čin miza├žl─▒yd─▒; T├╝rkiye'nin h─▒zla modernle┼čtirilmesiyle Avrupa'da iyi izlenimler uyand─▒r─▒laca─č─▒, b├Âylece de ÔÇťBosforun Hasta Adam─▒ÔÇŁna y├Âneltilebilecek m├╝dahaleler i├žin her t├╝rl├╝ bahanenin bertaraf edilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yordu. Ne var ki bu konuda ├žok ac─▒ hayal k─▒r─▒kl─▒klar─▒na u─črayacakt─▒.
Tam iki y─▒l sonra Ruslar, Plevne'de T├╝rklerin ┼čanl─▒ bir savunmay─▒ ger├žekle┼čtirmelerine ra─čmen ─░stanbul kap─▒lar─▒na dayand─▒lar. ─░lgili b├╝y├╝k devletlerin birbirlerini ├žekememeleri sayesindedir ki, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču kolunun, baca─č─▒n─▒n kesilmesiyle besbelli ├Âl├╝m├╝ne neden olacak bir ameliyattan kurtuldu; b├Âylesi kurtulu┼ču ilk kez oluyor de─čildi, son kez de olmayacakt─▒. 1878 Berlin Kongresinde, Bismarck'─▒n ├žabas─▒yla, ├ž─▒kmak ├╝zere olan bir d├╝nya sava┼č─▒ ├Ânlendi; T├╝rkiye ger├ži Tuna boylar─▒nda birka├ž ilini vermek zorunda kald─▒, ama yine de her iki k─▒tadaki s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde egemenlik durumunu zedelenmeden korudu.
Abd├╝lhamit ilk saltanat y─▒llar─▒n─▒n bu k├Ât├╝ deneyimlerinden kendi hesab─▒na yararlanmay─▒ bildi. Mithat Pa┼ča, bir ├že┼čit saray naz─▒r─▒ gibi, h├╝k├╝meti kendi bildi─čince y├Ânetmeyi d├╝┼č├╝n├╝rken, s├╝rg├╝ne gitmek zorunda kald─▒.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   ...    39   »   


´╗┐