´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô I : 04


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô I

DAGOBERT VON MIKUSCH


Daha soluk almaya vakit bulamadan da, Sultan Abd├╝laziz'i ├Âld├╝rtmekle su├žlanarak hapse at─▒ld─▒, ├žok k─▒sa bir s├╝re sonra da orda, tam anlam─▒yla a├ž─▒klanamam─▒┼č bir ┼čekilde ├Âld├╝.
Padi┼čah hi├ž de k├╝├ž├╝msenmeyecek bir adam oldu─čunu k─▒sa zamanda g├Âsterdi; ├╝lke i├žin ne gerekiyorsa hepsini kendisinin daha iyi yapaca─č─▒ kan─▒s─▒ndayd─▒, bundan dolay─▒ da b├╝t├╝n y├Ânetimi tek ba┼č─▒na eline ald─▒. Kendi anlay─▒┼č─▒na g├Âre do─čru bildi─či ┼čeyler vard─▒, ancak bunlarda hep yan─▒ld─▒; daha do─črusu kaderini belirleyen kendisini a┼č─▒p ge├žen tarihin ak─▒┼č─▒ oldu. Fakat yine de imparatorlu─ču zar zor da olsa otuz ├╝├ž y─▒l daha ayakta tutmay─▒ ba┼čard─▒.
Asl─▒nda o da reformlar istiyordu; devletin varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilme kavgas─▒nda, de─či┼čen ko┼čullara ayak uydurulmas─▒ zorunlulu─čunu o da biliyordu. Fakat bu s├╝re├ž ate┼čli yenilik├žilerin istedi─či gibi de─čil, daha ak─▒ll─▒ca, daha ─▒l─▒ml─▒ bir tarzda cereyan etmeliydi. Yenilik├žilerin zorlamas─▒ elbette g├Âz ├Ân├╝nde tutulacakt─▒, fakat onlar bu tutumlar─▒yla ne yaz─▒k ki d─▒┼č tehlikeler kar┼č─▒s─▒nda hakl─▒ kayg─▒lara yol a├ž─▒yorlard─▒.
Hele me┼črutiyetÔÇŽ M├╝sl├╝man halk y─▒─č─▒nlar─▒ i├žin esrarengiz bir kelimeden, i├žeri─či bulunmayan soyut bir kavramdan ba┼čka ┼čey de─čildi. Sorumluluklar─▒n bilincinde olarak kendi kendisini y├Ânetme, y├╝zde doksan─▒ okuma yazma bilmeyen bir halka bir ├ž─▒rp─▒da benimsetilebilir miydi? Nitekim bir s├╝re sonra J├Ân T├╝rklerin demokrasilerini ne k─▒l─▒─ča soktuklar─▒ ya da sokmak zorunda kald─▒klar─▒ g├Âr├╝lecektir.
Hay─▒r, eski dayanaklar─▒ f─▒rlat─▒p atmazdan ├Ânce, yeni destek direklerinin konmas─▒ gerekirdi. Reform ├Ânce zihinlerde yap─▒lmal─▒yd─▒, sonra da bedenlerde. Eski ─░slami devlet yap─▒s─▒nda bir modernle┼čtirmeye, bu zorunlu, fakat son derece rizikolu giri┼čime kalk─▒┼čmazdan ├Ânce, Avrupal─▒lar─▒n yan─▒nda ├ž─▒rakl─▒k yap─▒lmal─▒, becerileri inceden inceye ├Â─črenilmeli, neyin gerekli olup neyin olmad─▒─č─▒ iyice anla┼č─▒lmal─▒yd─▒.
1876 Anayasas─▒ sessizce bir kenara kondu, parlamento toplant─▒ya ├ža─čr─▒lmad─▒. Abd├╝lhamit'in g├Âr├╝┼č├╝ne g├Âre buna daha zaman vard─▒, ┼čimdilik s─▒ras─▒ de─čildi. Fakat bir yandan da gen├žli─če Bat─▒l─▒ d├╝┼č├╝ncelerin kap─▒lar─▒n─▒ a├žan da o oldu, hi├ž de─čilse saltanat─▒n─▒n ilk d├Âneminde kafalar─▒n yenilenmesi konusunda ileri g├Âr├╝┼čl├╝ davrand─▒. Laik okullar a├ž─▒ld─▒, buralarda ─░sl├óm├« d├╝┼č├╝nce yap─▒s─▒na g├Âze ├žarpacak derecede ters d├╝┼čen yeni bilimler ├Â─čretiliyordu. Bat─▒ ├╝niversitelerine gen├žler g├Ânderildi, ├žok say─▒da subay Avrupa ordular─▒nda e─čitim g├Ârd├╝, yurtd─▒┼č─▒ndan ├Â─čretmenler ve uzmanlar getirildi. Galatasaray'da, T├╝rkiye'nin Oxford'u olan bu okulda, se├žkin bir ayd─▒n z├╝mresi modern bilginin b├╝t├╝n olanaklar─▒yla yeti┼čtirilmekteydi.
Ancak yurti├žindeki bu d├Ân├╝┼č├╝m ├╝r├╝nlerini verinceye kadar, kom┼čular─▒n giderek artan bask─▒s─▒n─▒n da g├Âzden uzak tutulmamas─▒ gerekiyordu. Her an i├žin daha g├╝├žl├╝ olanlar─▒n sald─▒r─▒s─▒na u─čranabilirdi. Buna kar┼č─▒l─▒k yap─▒labilecek olan yaln─▒zca sak─▒ngan davranmak, kurnazca oyalamak, s├Âzde garantiler vermek, aldatma ve kand─▒rma yollar─▒na sapmakt─▒, yani g├╝├žs├╝z olan─▒n sava┼č ara├žlar─▒yd─▒. B├Âylece Abd├╝lhamit diplomatl─▒k sanat─▒n─▒n bir b├╝y├╝k ustas─▒ oldu. Tehlike bulutlar─▒ toplanmaya ba┼član─▒r gibi olunca, her seferinde has─▒mlardan birini di─čerine kar┼č─▒ k─▒┼čk─▒rtmay─▒, sonra da her ikisinin aras─▒ndan bir tilki kurnazl─▒─č─▒yla s─▒yr─▒lmay─▒ ba┼čard─▒.
─░mparatorlu─čun g├Ârkemli ba┼čkenti ─░stanbul'da, peygamber vekili sert, fakat giderek daha da kayg─▒ verici olan bir inatla -bu arada belli belirsiz vehimlere de kap─▒lm─▒┼čt─▒- atalar─▒n─▒n b├╝y├╝k miras─▒n─▒ elinde tutmak i├žin ├žabalarken, ├╝lkenin bir k├Â┼česinde, ├╝stelik dini b├╝t├╝n kimselerin aras─▒nda bir erkek ├žocuk do─čmu┼čtu; bu ├žocuk bin y─▒ll─▒k halifelik taht─▒n─▒ devirmek ve son sultan─▒ ├╝lkeden kovmak g├Ârevini ├╝stlenecekti.
K├╝├ž├╝k Mustafa'n─▒n ailesi Selanik'in T├╝rk mahallesinde ah┼čap, dar bir evde oturmaktayd─▒; eskili─čin gri pas─▒yla kapl─▒, her yanda g├Âr├╝len cinsten bir evdi bu. Pencereler s─▒k kafeslerin arkas─▒nda sakl─▒d─▒r, kap─▒lar her zaman s─▒ms─▒k─▒ kapal─▒ durur. D─▒┼čardan kap─▒n─▒n pirin├ž tokma─č─▒ ├žal─▒n─▒nca, gelen kimseye ne istedi─čini sormak ├╝zere, ilkin kap─▒n─▒n yan taraf─▒ndaki d├Ârt k├Â┼če g├Âzetleme deli─či a├ž─▒l─▒rd─▒; gelen bir erkekse evdeki kad─▒nlara g├Âzden kaybolmalar─▒ i├žin vakit b─▒rak─▒l─▒rd─▒. Darac─▒k yollar ve sokakc─▒klar d├╝zensiz karmakar─▒┼č─▒kl─▒klar─▒ i├žinde, bir i┼če yaramaktan ├žok, bir tabloda yer almaya daha elveri┼čliydiler; bu yollarda g├╝r├╝lt├╝l├╝ trafik yoktur, ba─č─▒r─▒p ├ža─č─▒rmalar yoktur, ses yoktur.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   ...    39   »   


´╗┐