´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô I : 12


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô I

DAGOBERT VON MIKUSCH


J├Ân T├╝rkler hareketi ise XIX. y├╝zy─▒l─▒n 80'li y─▒llar─▒nda do─čmu┼č, sonra XX. y├╝zy─▒la ge├žilirken durdurulamayan bir co┼čku durumuna gelmi┼č, ├Âzellikle de T├╝rkiye'nin ayd─▒n kesimini sarm─▒┼čt─▒. J├Ân T├╝rkler'in istekleri ├ža─ča uymayan mutlak─▒yet y├Ânetiminin kald─▒r─▒lmas─▒ ve Bat─▒ demokrasileri modelinde bir anayasan─▒n kabul edilmesi konusunda yo─čunla┼č─▒yordu. Yaz─▒larla, konu┼čmalarla d├╝┼č├╝ncelerine yayg─▒nl─▒k kazand─▒rmaya ├žal─▒┼č─▒yorlard─▒.
├ľzellikle T├╝rklerde milli bilinci uyand─▒rmak isteyen bu nitelikte yenilik├ži yaz─▒lar, h├╝k├╝met├že tehlikeli say─▒larak yasaklanm─▒┼čt─▒; bu da onlarla daha da enine boyuna ilgilenilmesine neden oluyordu. Ortal─▒kta bu kitaplar bulunmazd─▒, fakat ├že┼čitli y├╝ksekokullarda elden ele dola┼č─▒rd─▒; bunlar─▒ paltonun alt─▒na saklay─▒p i├žeri sokmak hi├ž de zor de─čildi. Geceleri yatakhanelerde kendi ba┼člar─▒na kald─▒klar─▒ zaman ├Â─črenciler b├╝y├╝k bir ┼čevkle bu kitaplara sar─▒l─▒yorlard─▒.
Gen├žlik bunlarda kendilerine yeniden umut veren, iyimserlik kazand─▒ran, karamsarl─▒─č─▒n bozguncu telkinlerini ve i├žlerine sinmi┼č umutsuzlu─čunu, insan─▒ y├╝celten, co┼čturan bir inanca d├Ân├╝┼čt├╝ren bir ┼čeyler buluyordu. Ate┼čli m─▒sralar─▒n ┼čairi bunu sa─člayanlardan biriydi. Tam anlam─▒yla milli T├╝rk e─čilimini ilk yans─▒tan ┼čairdi ve s├╝rg├╝ndeyken vakitsiz ├Âlm├╝┼čt├╝. Onun ├Âzg├╝rl├╝k ┼čark─▒s─▒ devrimin mar┼č─▒ olmu┼čtu.
Daha sonralar─▒ Mustafa Kemal ÔÇťAnlayam─▒yorduk bir t├╝rl├╝ÔÇŁ diye anlat─▒r, ÔÇťB├Âyle vatanseverce kitaplar─▒ okumam─▒za neden izin verilmedi─čini anlayam─▒yorduk. Anlad─▒─č─▒m─▒z ┼čey devlette bir ┼čeylerin aksad─▒─č─▒yd─▒.ÔÇŁ
O halde bir de─či┼čiklik gerekliydi, bunu sa─člamak i├žin de eyleme ge├žilmeliydi, kaskat─▒ kesilmi┼č olan, harekete getirmeli, ┼čimdiki d├╝zen y─▒k─▒lmal─▒yd─▒. Duygulardaki co┼čkunluk tek ba┼č─▒na eskinin dayand─▒─č─▒ direkleri sarsamazd─▒. Ortal─▒─č─▒ bir ÔÇť├Ârg├╝tlenmeÔÇŁ s├Âz├╝ kaplam─▒┼čt─▒; ba┼čkald─▒rma ruhu her tarafta noktac─▒klar halinde billurla┼čmaktayd─▒. Bu ├žalkant─▒ya yeti┼čmekte olan kurmaylar da kat─▒ld─▒lar, var olan d├╝zenin y─▒k─▒lmas─▒na ├žal─▒┼čacak, vatan ve ├Âzg├╝rl├╝k i├žin sava┼čacak gizli bir dernek kurdular. Derne─čin bir de y├╝r├╝tme kurulu vard─▒, Mustafa Kemal de bu eylem kurulundayd─▒. Daha ├Ânceden devrimci terminolojiyi ├žok iyi ├Â─črenmi┼člerdir ve en ├Ânemli ┼čeyin ├Âncelikle propaganda oldu─čunu da bilmektedirler. Bundan dolay─▒ ba┼čl─▒ca u─čra┼člar─▒ bir gazete ├ž─▒karmak oldu, sayfalar─▒ teker teker elle yaz─▒l─▒p gizlice da─č─▒t─▒lan bir gazetedir bu. B├Âylesi bir u─čra┼č arkada┼člar─▒nca takdir edilmelerinin yan─▒ s─▒ra ho┼čland─▒klar─▒ bir ├žal─▒┼čma da oluyordu. Bu ┼čekilde politika sanat─▒nda gerekli ┼čeylere al─▒┼č─▒kl─▒k kazan─▒yorlar, hen├╝z biraz karma┼č─▒k olan d├╝┼č├╝ncelerini a├ž─▒k ve kesin bi├žimler halinde ifade etmeyi ├Â─čreniyorlard─▒. En ├žok ├žal─▒┼čanlardan biri de Kemal'di; zaman zaman Nam─▒k Kemal tarz─▒nda bir ┼čiirle katk─▒da bulundu─ču da oluyordu.
┼×iirle ilk tan─▒┼č─▒kl─▒─č─▒n─▒, daha ├Ânceleri Manast─▒rdayken yapm─▒┼čt─▒. Bunu ÔÇťSon s─▒n─▒ftayken, daha sonra ┼čair olan ├ľmer Naci bizim okula geldiÔÇŁ diye anlat─▒r. ÔÇťBu ├ľmer Naci askerli─če uyum g├Âstermedi─či i├žin Bursa Askeri Lisesi'nden uzakla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. Benden okumak ├╝zere kitaplar istedi. Kitaplar─▒m─▒n hepsini kendisine getirdim, bular ├žo─čunlukla i├žeri─či tarih olan eserlerdi. Ne var ki ├ľmer Naci, bu kitaplar─▒n hi├žbir de─čeri olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi, okumak zahmetine bile katlanmad─▒, k├╝├ž├╝mseyen bir edayla hepsini bir kenara itti. Bu olay beni derinlemesine etkilemi┼čti; ilk defad─▒r ki ┼čiir sanat─▒ ve edebiyat─▒ gibi bir ┼čeyler oldu─čunu g├Âr├╝yordum, bu konuyla yak─▒ndan u─čra┼čmaya karar verdim. Fakat ├Â─čretmenlerimden biri, ┼čiire merak sarmam konusunda beni uyard─▒, ÔÇť┼čiir seni askerlik mesle─činden uzakla┼čt─▒r─▒rÔÇŁ dedi. Bunu ben de fark etmi┼čtim. Ondan sonra ger├žek merak─▒m g├╝zel konu┼čma ve yazmaya olmu┼čtur.ÔÇŁ
G├╝zel kavram─▒n─▒n kapsam─▒na giren konularla ili┼čkisi her zaman pratik ama├žl─▒ olarak kalm─▒┼čt─▒r: Toplulu─ča hitap etme sanat─▒, ifadede ak─▒c─▒l─▒k ve ├žekicilik sa─člama, yani g├╝n├╝n birinde kullan─▒labilece─či sezilen ┼čeyler. ┼×iiri de belirli ama├žlar i├žin kulland─▒lar, politikan─▒ hizmetinde duygular─▒ co┼čturan bir propaganda arac─▒ oldu. Hitabet alan─▒nda kendilerini daha da iyi yeti┼čtirebilmek i├žin, ├Â─čleden sonraki teneff├╝slerde g├╝zel konu┼čma egzersizleri yap─▒yorlard─▒. Ellerine bir saat al─▒p, herhangi bir konu hakk─▒nda konu┼čuyorlard─▒; saptanan s├╝re i├žinde ba┼čl─▒ca noktalar─▒n ayr─▒nt─▒l─▒ ve etkili bi├žimde dile getirilmesi zorunluydu.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   ...    39   »   


´╗┐