´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô I : 20


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô I

DAGOBERT VON MIKUSCH


Pa┼ča, s├╝rg├╝n subay─▒ kar┼č─▒s─▒nda g├Âr├╝nce biraz ┼ča┼č─▒rd─▒; yollam─▒┼č oldu─ču kehanete benzer direktifiyle usul├╝ne uygun bir atamay─▒ kastetmi┼čti. Garnizondan bu ┼čekilde hodbehot uzakla┼čmak kendisinin uygun g├Ârece─či bir davran─▒┼č olamazd─▒; ├╝stelik baz─▒ nedenlerle hi├ž istemedi─či baz─▒ soru┼čturmalara da yol a├žabilirdi. Bu bak─▒mdan gen├ž subay i├žin yapabilece─či hi├žbir ┼čey yoktu. Bu s─▒rada yeni tan─▒d─▒─č─▒ gen├ž subay─▒ iyice g├Âzden ge├žirmi┼čti; ondaki g├Âz├╝peklik ve d├╝┼č├╝ncelerini en belirgin, en apa├ž─▒k tarzda dile getiri┼či ho┼čuna gitmi┼č olmal─▒d─▒r. Bununla birlikte kendisine derhal geri d├Ânmesini ├Â─č├╝tlemeyi de unutmad─▒.
Selanik'e b├╝y├╝k umutlarla gelmi┼č olan gen├ž subay hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒na u─čram─▒┼čt─▒, ├žok daha etkin bir destek g├Ârece─čini sanm─▒┼čt─▒. Ancak yine de ge├žici bir s├╝re i├žin Selanik'te kald─▒; kendi ba┼č─▒na Suriye'deki gibi bir dernek kurmay─▒ d├╝┼č├╝n├╝yordu; bu ama├žla yanda┼č kazanma ├žabalar─▒na giri┼čti. Fakat sanki g├Âr├╝nmeyen bir g├╝├ž kendisine engel oluyor gibiydi. G├Âr├╝┼čt├╝─č├╝ kimseler ├žekingen davran─▒yor, ka├žamakl─▒ cevaplar veriyor, ger├žek rengini belli etmekten ka├ž─▒n─▒yordu. Bu arada Mustafa Kemal gizlice g├Âzetlendi─čini de hissetmi┼čti, t├╝rl├╝ sorularla kendisini yoklay─▒p s─▒n─▒yorlard─▒.
Sonunda muamman─▒n ├ž├Âz├╝m├╝n├╝ buldu. Yak─▒nl─▒k kurdu─ču eski bir okul arkada┼č─▒, g├╝n├╝n birinde ona s─▒rr─▒ a├ž─▒klad─▒, ÔÇť├Ârg├╝tÔÇŁ kendisini ├╝yeli─če kabul├╝n├╝ uygun g├Ârm├╝┼čt├╝. Gen├ž devrimci daha sonra ├╝n kazanacak olan ─░ttihat ve Terakki komitesinin varl─▒─č─▒n─▒ ilk kez b├Âyle i┼čitti.
Gizli J├Ân T├╝rk birliklerinin en g├╝├žl├╝s├╝ olan bu ├Ârg├╝t Paris'te kurulmu┼čtu ve merkezi de ordayd─▒. Kendiliklerinden ya da darda kalarak s├╝rg├╝n hayat─▒na itilmi┼č T├╝rkler, Frans─▒z ba┼čkentinde kuvvetli bir grup olu┼čturmu┼člard─▒; bunlar ├žo─čunlukla yazarlar, gazeteciler, eski ├Â─čretmenler ve ├╝niversite ├Â─črencileriydi, yani devlet i┼člerinin y├╝r├╝t├╝lmesinde hi├žbir uygulama deneyimi bulunmayan kimselerdi, ancak g├Âr├╝┼člerinde ve e─čilimlerinde ├žok a┼č─▒r─▒yd─▒lar. Manevi donan─▒mlar─▒ Frans─▒z d├╝┼č├╝n├╝r├╝ Auguste Comte'un rasyonel pozitivizminden kaynaklan─▒yordu. Kendilerine tutarl─▒ merkeziyet├žili─čiyle Frans─▒z demokrasisini model alm─▒┼člard─▒; siyasal sil├óhlar─▒n─▒ b├╝y├╝k Frans─▒z devriminin tarihinden ├ž─▒karmaktayd─▒lar; inan├žlar─▒ o g├╝nlerde Avrupa'da hen├╝z sars─▒lmam─▒┼č geli┼čim d├╝┼č├╝ncesinden besleniyordu. Bu d├╝┼č├╝nceye g├Âre, her ┼čeye g├╝c├╝ yeten ak─▒l, insanl─▒─č─▒n s├╝rekli ilerlemesini sa─člamaktayd─▒.
Grubun ├Ânderi Ahmet R─▒za Beydi; vakur, kibar g├Âr├╝n├╝┼čl├╝ bir adamd─▒; hem zeki, hem de ├žok geni┼č k├╝lt├╝rl├╝yd├╝, fakat yurdundan uzun s├╝re uzak kal─▒┼č─▒ y├╝z├╝nden halk─▒n─▒n karakter ├Âzelliklerini do─čru de─čerlendirmek yetisini yitirmi┼č bulunuyordu; Bat─▒ modelini t─▒pat─▒p ├╝lkesine aktarmak istiyordu; ├žok bilgili olmak duygusu i├žinde fazla kibirliydi ve ├žar├žabuk nobranla┼čan bir ho┼čg├Âr├╝s├╝zl├╝─č├╝ vard─▒.
Kesin g├Âr├╝┼čleri, radikal program─▒, h─▒zl─▒ propaganda ├žal─▒┼čmalar─▒ sayesinde Paris komitesi yava┼č yava┼č ├╝st├╝nl├╝k kazanm─▒┼č ve J├Ân T├╝rk hareketinin manevi ba┼č─▒ olmu┼čtu. Grubun organ─▒ ÔÇťMe┼čveretÔÇŁ gazetesi ├žok say─▒da bas─▒l─▒p yabanc─▒ postaneler kanal─▒yla ─░stanbul'a sokuluyor, oradan da b├╝t├╝n ├╝lkeye gizlice da─č─▒t─▒l─▒yordu. Propaganda bildirileri ve program yaz─▒lar─▒ da ayn─▒ yoldan ├╝lkeye girme olana─č─▒ buluyordu.
Daha k├╝├ž├╝k, ikinci bir grup da Abd├╝lhamit'in ye─čenlerinden biri olan Prens Sabahattin'in ├Ânderli─činde Berlin'de ├╝stlenmi┼čti. Bunlar ─▒l─▒ml─▒larda; J├Ân T├╝rklerin sa─č kanad─▒yd─▒; ├žo─čunlu─čunu eski naz─▒rlar ve y├╝ksek dereceli memurlar olu┼čturuyordu, yani siyasal deneyimleri vard─▒, fakat apa├ž─▒k bir programdan yoksundular. Ba┼čl─▒ca d├╝┼č├╝nceleri Almanya modeline uyularak, y├Ânetimde ger├žekle┼čtirilecek geni┼č bir ├žok merkezcili─čin - ademi merkeziyet├žili─čin T├╝rkiye'ye uygulanmas─▒yd─▒. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču'ndaki ├že┼čitli halklar─▒n ve ─▒rklar─▒n, Alman federal devleti tarz─▒nda bir uzla┼čma ortam─▒ i├žinde birle┼čtirilmesini ama├žl─▒yordu. Paris komitesinin kar┼č─▒s─▒nda Berlin grubu hi├žbir etkin rol oynayamamaktayd─▒. Siyasal alanda gerekli olan etkileme g├╝c├╝nden yoksundular; ├╝stelik belirsiz g├Âr├╝┼čleri de yurtta┼člar─▒na t├╝m yabanc─▒ gelmekteydi. Nesiller boyunca Frans─▒z d├╝┼č├╝ncesini benimsemi┼č ayd─▒nlar─▒n ├žo─ču, siyasal inan├ž ├Â─čretileri bak─▒m─▒ndan Bat─▒ Avrupa'n─▒n tutarl─▒ demokrasisinin ├žekim alan─▒ i├žinde bulunuyordu.
«   01   ...    10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   ...    39   »   


´╗┐