´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô I : 26


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô I

DAGOBERT VON MIKUSCH


Asl─▒nda ├žok tehlikeli bir oyundu bu, ba┼čar─▒ya ula┼čmas─▒ da son derece ┼č├╝pheli g├Âr├╝n├╝yordu. Asker├« birliklere hi├ž de g├╝venilemezdi. Ger├ži erat kazan─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼č ve ho┼čnutsuzluklar─▒ artt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒, fakat padi┼čah─▒n ┼čahs─▒ onlar i├žin kutsald─▒, ├╝stelik bir y─▒─č─▒n da padi┼čaha sad─▒k subay vard─▒. Bununla birlikte rizikonun g├Âze al─▒nmas─▒ gerekiyordu, ├ž├╝nk├╝ daha uzun s├╝re duraksamak, komplonun ortaya ├ž─▒kar─▒lmas─▒ sonucunu do─čurabilirdi. Subaylar─▒n h├╝k├╝met darbesi -herhalde tarihte bir benzeri g├Âr├╝lmemi┼č ┼čekilde- ordudan g├╝venilir destek sa─članmadan ba┼člat─▒ld─▒.
Komitece verilen parolaya uyarak ilkin Binba┼č─▒ Niyazi Bey eyleme ge├žti, aslen Arnavut'tu, y─▒llardan beri ├žetelere kar┼č─▒ yapt─▒─č─▒ k├╝├ž├╝k sava┼člarda pi┼čmi┼čti; hem ├Âl├ž├╝l├╝ hem g├Âz├╝ pekti; d─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼č├╝yle bir ├že┼čit T├╝rk Garibaldisiydi. (Devrim ba┼čar─▒ya ula┼čt─▒ktan sonra sessizce anayurduna ├žekilmi┼č ve 1913 y─▒l─▒nda Balkan Sava┼č─▒n─▒n sona ermesinden sonra Arnavutluk'u terk etmek zorunda kal─▒nca, hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒na u─čram─▒┼č hem┼čerileri taraf─▒ndan iskelede vurulmu┼čtur).
├çar├žabuk silahland─▒r─▒lm─▒┼č -aralar─▒nda pek az asker bulunan- yanda┼člardan bir grupla Niyazi Bey, temmuzun ilk g├╝nlerinde Manast─▒r'─▒n bat─▒s─▒nda k├╝├ž├╝k bir kent olan Resna'daki garnizonundan ayr─▒l─▒p da─ča ├ž─▒kt─▒ ve ba┼čtaki h├╝k├╝mete ba┼čkald─▒rd─▒─č─▒n─▒ il├ón etti. K─▒sa s├╝rede kendisine kat─▒lanlar oldu, b├Âlge halk─▒ da M├╝slim ve Gayrim├╝slim, ondan yana ├ž─▒kt─▒. 3. Ordu kararg├óh─▒ndan Binba┼č─▒ Enver Bey, ayn─▒ ┼čekilde hem zarif hem pervas─▒zd─▒; Berlin'de Prusya hassa alay─▒nda e─čitim g├Ârm├╝┼čt├╝; ayn─▒ yolu izledi, Manast─▒r'─▒n do─ču b├Âlgesinde benzeri bir ┼čekilde isyan─▒ ba┼člatt─▒.
Gelen haberlerden Y─▒ld─▒z Saray─▒n─▒n ├ž─▒kard─▒─č─▒ sonu├ž bu sefer ho┼čnutsuz askerlerin hep yapageldikleri cinsten bir k─▒┼čla ayaklanmas─▒n─▒n s├Âz konusu olmad─▒─č─▒yd─▒; askerler geciken ayl─▒klar─▒n─▒n ├Âdenmesini ya da hizmet s├╝releri bitti─či halde al─▒konulduklar─▒ i├žin terhislerini istemek ├╝zere pat─▒rt─▒ ├ž─▒kar─▒rlard─▒. Ger├ži b├Âyle huzursuzluklar son zamanlarda olduk├ža s─▒kla┼čm─▒┼čt─▒, ama her defas─▒nda kolayca bast─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. ┼×imdi olan ┼čeyler ├žok daha ciddi nitelikteydi. Asl─▒nda Abd├╝lhamit komplocular a├ž─▒k├ža ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒, b├Âylece de nice zamand─▒r arzu etti─či tutuklamalar─▒ sonunda ger├žekle┼čtirebilece─či i├žin, bu olaylara sevinmi┼č olmal─▒d─▒r. Manast─▒ra kuvvetli bir asker y─▒─č─▒na─č─▒ yap─▒ld─▒. Yabanc─▒ devletlerin bask─▒s─▒yla Rumeli genel valili─čine getirilmi┼č olan H├╝seyin Hilmi Pa┼čaya g├╝venilemezdi. Zay─▒f, soluk benizliydi, y├╝z├╝ hep t─▒ra┼čl─▒yd─▒, yani top sakal─▒ olmayan bir pa┼čayd─▒; bu da duyulmam─▒┼č bir yenilikti. Kalbi J├Ân T├╝rklerden yanayd─▒; i┼čgal etti─či mevki onu sak─▒ngan bir tarafs─▒zl─▒─ča zorlam─▒┼čt─▒. Bundan dolay─▒ asker├« komutanl─▒k ┼×emsi Pa┼čaya verildi; padi┼čah─▒n sad─▒k bendesi, enerjik, korkusuz bir adamd─▒. Ne var ki hen├╝z bir ┼čey yapmaya davranamadan, Manast─▒r─▒n pazar meydan─▒nda, g├╝peg├╝nd├╝z, gen├ž bir subay taraf─▒ndan vuruldu, suikasti yapan─▒n yakalanmas─▒ i├žin parma─č─▒n─▒ k─▒p─▒rdatan olmad─▒.
Saray─▒n ikinci bir temsilcisi, h├╝nk├ór yaveri Naz─▒m Beydi; bu da merkez komitesinin bulundu─ču san─▒lan Sel├ónik'te eyleme ge├žti. E─čer ilkin ├╝st d├╝zeydeki y├Ânetim etkisiz duruma getirilirse, yang─▒n kendili─činden s├Ânmek zorunda kal─▒r diye d├╝┼č├╝n├╝l├╝yordu. Bu ama├žla otuz sekiz subay─▒ tutuklat─▒p ─░stanbul'a g├Ânderdi, fakat ortaya elle tutulur bir kan─▒t ├ž─▒kar─▒lmad─▒─č─▒ i├žin subaylar─▒n hepsi tekrar serbest b─▒rak─▒ld─▒. Naz─▒m Bey ─░ttihat├ž─▒lar taraf─▒ndan ├Âl├╝me mahk├╗m edildi─čini ├Â─črenince, Sel├ónik'ten ka├žmak istendi, istasyona giderken yolda vuruldu, fakat yine de padi┼čaha Makedonya'daki durumun ciddili─čini haber vermeyi ba┼čard─▒.
H├╝k├╝met birlikleri i┼či pek s─▒k─▒ tutmad─▒klar─▒ndan k─▒┼čk─▒rt─▒c─▒larla ba┼ča ├ž─▒kamad─▒lar. Taburlar─▒n bir k─▒sm─▒ arkada┼člar─▒na ate┼č a├žmaya yana┼čmad─▒. Buna ra─čmen padi┼čaha ettikleri sadakat yemininden d├Ânen subaylar─▒n ve bunlar─▒n ├žetelerinin kovalanmas─▒ on g├╝n kadar s├╝rd├╝. Bu arada Abd├╝lhamit uzla┼čma yollar─▒n─▒ da denedi; sil├óhlar─▒n─▒ kendiliklerinden b─▒rak─▒l─▒rsa, Niyazi ve Enver'i derhal pa┼čal─▒─ča terfi ettirmeyi vaat etti. Fakat bu oltaya kimse yana┼čmad─▒.
B├╝t├╝n Makedonya'ya yay─▒lm─▒┼č olan ho┼čnutsuzluk dalgas─▒ Edirne'ye, dolay─▒s─▒yla da Trakya'ya s─▒├žram─▒┼čt─▒. Oradaki 2. Ordu da ayaklanman─▒n bast─▒r─▒lmas─▒na yana┼čmad─▒.
«   01   ...    16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   ...    39   »   


´╗┐