´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô I : 29


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô I

DAGOBERT VON MIKUSCH


├ľte yandan paralar da g├╝r├╝l g├╝r├╝l ak─▒yordu; padi┼čah bile ├Âzel hazinesinden 15 milyon mark verdi ve kendisini J├Ân T├╝rk karde┼člerin b├╝y├╝k ├╝stad─▒ il├ón etti. Komplocu gizli ├Ârg├╝t bir siyasal parti olmu┼čtu. O g├╝nlerde etkisi ├Âylesine g├╝├žl├╝yd├╝ ki, milletvekili se├žiminde sadece J├Ân T├╝rklerden olan -en az─▒ndan bunu yaz─▒l─▒ a├ž─▒klamas─▒yla bildiren- adaylar kazand─▒lar.
1908 y─▒l─▒ g├Âz├╝nde, parlamentonun a├ž─▒l─▒┼č─▒ndan ├Ânce Selanik'te parti kongresi topland─▒; iktidara do─čru at─▒lan ilk ma─črur ad─▒md─▒ bu. Ahmet R─▒za Bey, bir zarif Parisli, ┼čimdi parti ├Ânderi ve gelece─čin meclis ba┼čkan─▒, ula┼č─▒lan ba┼čar─▒lara dikkati ├žekerken, kendinden ne kadar ho┼čnut oldu─čunu da g├Âstermeden edemedi. Yabanc─▒lar da durumdan pek g├Âze ├žarpar bi├žimde ho┼čnuttular. Makedonya'da giri┼čilen reform hareketi derhal durdurulmu┼čtur; yabanc─▒ jandarma ├Ârg├╝t├╝ subaylar─▒yla, kontrol memurlar─▒yla geri ├žekilmi┼čtir; Avrupa tarz─▒nda modernle┼čtirilmi┼č bir T├╝rkiye'de, b├╝y├╝k devletlerin en demokratik olanlar─▒ bile, art─▒k k─▒nayacaklar─▒ bir ┼čey g├Âsteremezler, yabanc─▒lar─▒n ├╝lkenin i├ži┼člerine kar─▒┼čmas─▒ bel├ós─▒ dayana─č─▒n─▒ art─▒k yitirmi┼čtir; gelecekte de bir daha g├Âr├╝lmeyecektir. ┼×u anda b├╝t├╝n dilekler ger├žekle┼čmi┼čtir, gelecek pembe ┼čafaklarda ─▒┼č─▒maktad─▒r.
Bu co┼čkulu ba┼člang─▒c─▒ ┼čimdi de al─▒nacak ├Ânlemlerin g├Âr├╝┼č├╝lmesinin izlemesi gerekiyordu; i┼čte bu s─▒rada ilk anla┼čmazl─▒klar kendini g├Âsterdi. Askerlerin ba┼čar─▒s─▒ndan sonra b├╝t├╝n ka├žaklar ve s├╝rg├╝nler Paris'ten, Londra'dan, Berlin'den, Kahire'den ak─▒n ak─▒n yurda d├Ânm├╝┼člerdi. Bunlar as─▒l politikac─▒lard─▒; 19. y├╝zy─▒l─▒n en yayg─▒n devlet kuramlar─▒n─▒ biliyorlard─▒; edindikleri deneyimlerle etkili olmak geri kalm─▒┼č yurtlar─▒na Bat─▒'n─▒n kurtulu┼č re├žetelerini getirmek i├žin b├╝y├╝k bir heves i├žindeydiler. Zek├ódan yana elbette ki bir eksiklikleri yoktu; ilerleme arzular─▒nda kararl─▒l─▒klar─▒ ve heyecanlar─▒nda i├žtenlikleri de bundan daha az de─čildi; yaln─▒z -Do─ču'da ├žok s─▒k g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere- belirli d├╝┼č├╝ncelere ├žok kolayca kendilerini kapt─▒r─▒yorlar ve ger├žekleri g├Âzden ka├ž─▒r─▒yorlard─▒. O zaman da bu d├Ânemin bir diplomat─▒n─▒n dedi─či gibi ÔÇť├žo─ču kez birinci ad─▒m─▒ atmazdan ├Ânce ikinci ad─▒m─▒ at─▒yorlard─▒.ÔÇŁ
Komitede bu sivil elemanlar ki┼čisel a─č─▒rl─▒klar─▒yla ├╝st├╝nl├╝─č├╝ elde etmi┼člerdi. Devrimin as─▒l akt├Ârleri kendilerini arka pl├óna itilmi┼č gibi g├Âr├╝yorlard─▒. Subaylar─▒n ├žo─ču devlet i┼čleriyle u─čra┼čmay─▒ da istememi┼čti. Niyazi Bey yurdunun da─člar─▒na d├Ânm├╝┼č, Enver asker├« ata┼če olarak Berlin'e gitmi┼čti. Komitenin ordu i├žinde de n├╝fuzunu kullanmak isteyi┼či asl─▒nda sak─▒ncal─▒yd─▒, ama ka├ž─▒n─▒lmazd─▒, ├ž├╝nk├╝ orduyu elinde tutan iktidar─▒ da tutard─▒. O zaman ├Ânemli komutanl─▒k mevkilerine atamalar ba┼člad─▒, ne var ki bu atamalarda mesleki ehliyetten daha ├žok siyasal e─čilimler g├Âz ├Ân├╝nde bulunduruluyordu.
Asl─▒na bak─▒l─▒rsa acaba komitenin varl─▒─č─▒n─▒ h├ól├ó devam ettirmesine hakk─▒ var m─▒yd─▒? Kongrede s├Âz alan gen├ž bir subay, herkesi hayrette b─▒rakarak bunu sormu┼čtu. Sonra da komite diye devam etmi┼čti, devrimci ├Ârg├╝t olarak kurulmu┼čtu. Devrim ise ger├žekle┼čmi┼č, me┼črutiyet kurulmu┼čtu. ─░ktidar mevkiinin, yasama erkine devredilmesi gerekirdi. Bir g├Âlge h├╝k├╝met, anayasan─▒n metnine de ruhuna da ayk─▒r─▒yd─▒. Bir partinin diktat├Ârl├╝─č├╝, Abd├╝lhamit'in istibdat├ž─▒ndan hi├ž de daha iyi olmazd─▒. O halde komite gereksiz duruma d├╝┼čm├╝┼čt├╝, bu bak─▒mdan da─č─▒t─▒lmas─▒n─▒ ├Âneriyordu.
Meslekta┼člar─▒ gen├ž subay─▒ co┼čkuyla alk─▒┼člad─▒lar. Daha sonralar─▒ belirgin ┼čekilde ortaya ├ž─▒kacak ÔÇťaskerÔÇŁ ve ÔÇťsivilÔÇŁ z─▒tl─▒─č─▒, b├Âylece ilk kez a├ž─▒k├ža kendisini g├Âstermi┼č oluyordu. Genel e─čilime b├Âylesine kesin bi├žimde kar┼č─▒ ├ž─▒karak konu┼čan subay─▒n ad─▒n─▒ herkes birbirine soruyordu; ad─▒ Mustafa Kemal'di; pek ├Ân pl├óna ├ž─▒kmam─▒┼čsa da harekete kat─▒lm─▒┼čt─▒. Onun hakk─▒nda daha fazla bir ┼čey bilinmiyordu.
Politikac─▒lar─▒n s├Âzc├╝s├╝ Naz─▒m Bey aya─ča kalk─▒p ÔÇťBizim rol├╝m├╝z bitmemi┼č, aksine daha yeni ba┼člam─▒┼čt─▒rÔÇŁ dedi. Her alanda ileri at─▒l─▒mlar─▒n h─▒zland─▒r─▒laca─č─▒n─▒n, b├╝t├╝n y├Ânetim ├žark─▒n─▒n yeniden d├╝zene sokulaca─č─▒n─▒n, me┼črutiyetin y├╝r├╝t├╝lece─činin halka a├ž─▒klanmas─▒ gerekiyordu. Devlet i┼člerinin ├╝st d├╝zey y├Ânetiminde yeni g├Ârevlilerin yeterince deneyimi bulunmad─▒─č─▒ndan, Abd├╝lhamit'in deneyim sahibi memurlar─▒na g├╝venmek zorunda kal─▒n─▒lm─▒┼čt─▒.
«   01   ...    19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   »   


´╗┐