´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô I : 31


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô I

DAGOBERT VON MIKUSCH


Ayr─▒ca bu ├ž├Âl ├žocuklar─▒ ─░slamiyet'in de ba─čnaz savunucular─▒yd─▒lar ve kutsal sayd─▒klar─▒ kurulu d├╝zende yap─▒lacak her de─či┼čiklik, onlar─▒n g├Âz├╝nde Allah yolunda g├╝nahk├órca bir sapmayd─▒. Millet ve demokrasi gibi Avrupa k├Âkenli kavramlar onlar─▒n bilmedi─či ┼čeylerdi; b├Âyle ┼čeylerin ┼čimdi, art─▒k g├Âzden d├╝┼čm├╝┼č T├╝rk efendiyle birlikte gelmesini de, olsa olsa ancak yeni bir bask─▒ arac─▒ olarak g├Ârebilirlerdi. Kendilerine ├Âzg├╝ tarzda filintalar─▒n─▒ ate┼čleyerek antipatilerini dile getirmeleri ve bir kere co┼čtular m─▒, s├╝rekli serke┼čliklerinden d├╝ped├╝z isyana ge├živermeleri her an i├žin olas─▒yd─▒.
┼×ubat 1909 ba┼č─▒nda Mustafa Kemal Selanik'e d├Ând├╝. Oraya giderken birka├ž g├╝n ba┼čkentte kal─▒p, biraz dramatik bir bakan de─či┼čtirme olay─▒na tan─▒k oldu.
Padi┼čah taraf─▒ndan atanan Sadrazam Sait Pa┼ča, komitenin iste─či ├╝zerine k─▒sa s├╝re sonra Trablus sava┼č─▒ ba┼člay─▒nca, Arap oymaklar─▒ b├╝y├╝k bir cesaretle T├╝rk egemenli─či i├žin ├žarp─▒┼čmalara kat─▒lm─▒┼člard─▒r.
┼×ubat 1909 ba┼č─▒nda Mustafa Kemal Selanik'e d├Ând├╝. Oraya giderken birka├ž g├╝n ba┼čkentte kal─▒p, biraz dramatik bir bakan de─či┼čtirme olay─▒na tan─▒k oldu.
Padi┼čah taraf─▒ndan atanan Sadrazam Sait Pa┼ča, komitenin iste─či ├╝zerine k─▒sa s├╝re sonra yerine 87 ya┼č─▒ndaki K├ómil Pa┼ča'ya b─▒rakmak zorunda kalm─▒┼čt─▒. K─▒br─▒s'ta do─čmu┼č olan bu pa┼ča, Abd├╝lhamit zaman─▒nda ├žok ├žabuk y├╝ksek mevkilere ├ž─▒km─▒┼č, o d├Ânemde halk─▒n sevdi─či pek az say─▒daki g├Ârevlilerden biri olmu┼č ve bu y├╝zden de sonunda iyice g├Âzden d├╝┼čm├╝┼čt├╝. Ayr─▒ca J├Ân T├╝rklere, ─░ngiltere'nin b├╝y├╝k hayran─▒ olarak tavsiye edilmi┼čti, ├ž├╝nk├╝ ba┼člang─▒├žta J├Ân T├╝rklerin politikas─▒ da B├╝y├╝k Britanya ─░mparatorlu─ču'na dayanmay─▒ ama├žl─▒yordu. 1908 g├╝c├╝nde ─░ngiltere'nin yeni b├╝y├╝kel├žisi Sir Gerard Lowther, ─░stanbul'a geldi─činde co┼čkulu bir ┼čekilde kar┼č─▒lanm─▒┼č, arabas─▒n─▒ halk atlar─▒ ├ž├Âzerek kendisi ├žekmi┼čti. Komite, padi┼čah─▒n bir zamanlar sadrazam─▒ olan K├ómil Pa┼ča'n─▒n devlet adaml─▒─č─▒ deneyiminden yararlanmay─▒ d├╝┼č├╝nm├╝┼čt├╝; onun halk─▒n her tabakas─▒ indindeki sayg─▒nl─▒─č─▒ milli bar─▒┼č─▒n ger├žekle┼čmesini ancak kolayla┼čt─▒r─▒rd─▒; ya┼č─▒n─▒n ├žok ilerlemi┼č olmas─▒ nedeniyle de kendisinden ba┼č─▒na buyruk bir tav─▒r tak─▒nmas─▒ da beklenemezdi. Ne var ki perde arkas─▒ndaki diktat├Ârler, bu konuda yan─▒ld─▒klar─▒n─▒ g├Âreceklerdi.
Parlamentodaki durum da keyiflerini ka├ž─▒rmaktayd─▒. Adaylar─▒n bir k─▒sm─▒ s─▒rf meclise girebilmek amac─▒yla komitenin band─▒ras─▒ alt─▒nda yelken a├žt─▒─č─▒ndan ┼čimdi zoraki denilebilecek bir tav─▒r i├žindeydi. Nitekim oturumlar ba┼člar ba┼člamaz J├Ân T├╝rklerden bir b├Âl├╝m├╝ ayr─▒larak ÔÇťliberalÔÇŁ partiyi kurmu┼čtu. Partinin ├žekirde─čini bir zamanlar Berlin'deki s├╝rg├╝nlerin ├Ârg├╝tledi─či derne─čin ├╝yeleri olu┼čturuyordu; bunlar ┼čimdi de sadrazam olmay─▒ ama├žlayan Prens Sabahattin'in ├ževresinde toplanm─▒┼člard─▒. Herkese makamlar da─č─▒t─▒l─▒rken bundan nasibini alamam─▒┼č b├╝t├╝n g├╝cenikler ve b├╝t├╝n ikbal d├╝┼čk├╝nleri onlara kat─▒ld─▒. Do─čuda politika ├žok kere ├ž─▒kar sa─člayacak mevkiler i├žin bir ara├ž say─▒l─▒r.
Bu b├Âl├╝nmenin ilkin pek az ├Ânemi vard─▒. Liberallerden ay─▒rt edilmek i├žin ─░ttihat├ž─▒lar denilen J├Ân T├╝rkler kitlesi partiye sad─▒k kalm─▒┼čt─▒. Partinin tepesinde giderek efsanele┼čen ├╝nl├╝ komite vard─▒, siyasal bir kul├╝pt├╝ bu, Frans─▒z b├╝y├╝k devriminin Jakobinlerine benziyorlard─▒, ancak ipleri meclisin d─▒┼č─▒nda kimsenin bilmedi─či ÔÇťyediler kurulununÔÇŁ karanl─▒─č─▒nda ve kongrenin gizli oturumlar─▒nda kaybolmaktayd─▒.
T├╝rkiye'nin yeni Magna Charta's─▒ en ├Ânemli ilke olarak ┼čunu getirmi┼čti: ÔÇť─░mparatorlu─čun b├╝t├╝n uyruklar─▒, din fark─▒ olmaks─▒z─▒n yasa ├Ân├╝nde e┼čittir ve ├╝lkeye kar┼č─▒ da ayn─▒ haklara ve y├╝k├╝ml├╝l├╝klere sahiptir.ÔÇŁ Devletin b├╝t├╝n yurtta┼člar─▒n─▒n e┼čit haklara sahip bulunu┼čunu M├╝sl├╝man halk─▒n nas─▒l anlad─▒─č─▒n─▒, o zaman─▒n Yemen valisinin ┼ču s├Âzleri ayd─▒nlat─▒r: ÔÇťBug├╝nden itibaren H─▒ristiyanlara k├Âpo─čullar─▒ denilmeyecek.ÔÇŁ
├ľte yandan H─▒ristiyan halk, Rumlar, Ermeniler, Makedonyal─▒lar, Osmanl─▒l─▒k i├žinde bir eriyi┼če kar┼č─▒ kendilerini savunuyor, k├╝lt├╝rel ve ├Âzerkli─če ili┼čkin ayr─▒cal─▒klar─▒na dokunulmas─▒n─▒ istemiyorlard─▒.
«   01   ...    21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   »   


´╗┐