´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô I : 32


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô I

DAGOBERT VON MIKUSCH


─░ttihat├ž─▒lar ┼čimdi birlik i├žinde bir millet yaratma ├žabas─▒na ciddi ┼čekilde ba┼člay─▒p, okullar i├žin ├Â─črenim dilinin T├╝rk├že olmas─▒n─▒ isteyince, H─▒ristiyan milletvekilleri b├Âylesine bir ÔÇťT├╝rkle┼čtirmeyeÔÇŁ kar┼č─▒ ├ž─▒karak, ademi merkeziyet├ži programlar─▒ ayr─▒l─▒k├ž─▒ isteklerine daha uygun gelen liberal partiye ge├žtiler.
Birlik ├╝lk├╝s├╝ s─▒f─▒r─▒ t├╝ketmi┼čti, ileri gitmek ├žabas─▒ aks─▒yordu. ├ça─čda┼čla┼čma, yani Bat─▒l─▒la┼čma, g├╝nl├╝k ya┼čay─▒┼č─▒n d─▒┼č g├Âr├╝n├╝mlerinde alelacele baz─▒ de─či┼čikliklere gidilmesini zorlamak ┼čeklinde kendini g├Âsterince, ─░slamiyet'in direni┼čine yol a├žm─▒┼čt─▒. Birka├ž bin ayd─▒n ki┼či, yirmi milyonluk yo─čun bir kitleye kar┼č─▒ durmaktayd─▒; bu kitle y├╝zy─▒llard─▒r al─▒┼čageldi─či tasar─▒mlar─▒ ve d├╝┼č├╝n├╝┼č tarz─▒n─▒ bir anda f─▒rlat─▒p atam─▒yordu. A┼č─▒r─▒ ate┼čli yenilik├žiler Avrupal─▒ davran─▒┼člar─▒yla kamuoyunda genel bir ho┼čnutsuzluk uyand─▒rmaktayd─▒. Baz─▒ g├Âz├╝pek kad─▒nlar pe├žesiz soka─ča ├ž─▒kmaya kalk─▒┼č─▒nca, davran─▒┼člar─▒ hayas─▒zl─▒k say─▒l─▒p kalabal─▒─č─▒n sald─▒r─▒s─▒na u─čram─▒┼člard─▒, daha k├Ât├╝ durumlara d├╝┼čmekten onlar─▒ polis g├╝├žl├╝kle korumu┼čtu. Bir tanesi ise, en kutsal duygular─▒n─▒ hakarete u─čram─▒┼č sayanlar─▒n kurban─▒ olmu┼čtu. S├Âylendi─čine g├Âre Meclis Ba┼čkan─▒ Ahmet R─▒za Bey'in o g├╝nlerde ba┼č─▒na silindir ┼čapkas─▒yla Galata k├Âpr├╝s├╝ ├╝zerinde gezinmeye karar vermesi, ├žok daha ┼čiddetli bir ├Âfke uyand─▒rm─▒┼čt─▒.
Halk ruhunun infiale kap─▒lmas─▒ kar┼č─▒s─▒nda eskilikten yana olan T├╝rkler ve tutucular yeniden y├╝reklenip bir ├Ârg├╝tte, Muhammedciler Birli─činde - ─░ttihad─▒ Muhammedi f─▒rkas─▒na topland─▒lar. Bu ─░slamc─▒, tutucu, parti, asl─▒nda alt d├╝zeyden din adamlar─▒na, -y├╝ksek din bilginlerinin, uleman─▒n aksine- hocalara dayanmaktayd─▒. ├çok yo─čun bir propagandaya ba┼člad─▒. Meclisin politik ├žark─▒ ┼čimdi daha ├žok gac─▒rt─▒l─▒ sesler ├ž─▒karmakta, makine art─▒k daha fazla laf ve tart─▒┼čma ├╝retmekteydi.
Gittik├že b├╝y├╝yen muhalefete g├╝venerek sadrazam K├ómil Pa┼ča, komitenin vesayetinden kurtulmay─▒ d├╝┼č├╝nd├╝. Kabinesinde temizlik yapmakla i┼če ba┼člad─▒ ve kestirmeden giderek -anayasaya hi├ž de uygun d├╝┼čmeyen bir ┼čekilde- komitenin etkin bir ├╝yesi olan harbiye naz─▒r─▒n─▒ g├Ârevden ald─▒. Buna kar┼č─▒ ─░ttihat├ž─▒lar herhangi bir ├Ânleme ba┼čvurmad─▒lar. H├╝k├╝metin toptan ├žekilmesini istediler. K├ómil Pa┼ča reddetti, liberaller kendisini destekledi, bu arada ─░slamc─▒lar borular─▒n─▒ ├Âtt├╝r├╝p duruyorlard─▒, parlamento sallant─▒dayd─▒.
Kulisin arkas─▒ndaki rejis├Âr hemen ipleri ├žekti ve sanatlar─▒n en zorlusunu oynatt─▒rd─▒: Silahl─▒ eylemle iktidar.
─░stanbul'un denize yak─▒n tepelerinden birinin ├╝st├╝nde, d├╝z bir alanda, ├╝n├╝ ├žok eskilere uzanan Ayasofya y├╝kselir; ├Ân├╝nde de uzunlamas─▒na yay─▒lan Hipodrom meydan─▒na a├ž─▒lan, geni┼č bir alan vard─▒r. O zamanlar parlamento binas─▒ Ayasofya'n─▒n yan─▒ndayd─▒. Bu meydanlar ├ževrelerini ku┼čatan g├Ârkemli yap─▒larla birlikte, b├╝y├╝k devlet dram─▒n─▒n temsil edildi─či sahneyi olu┼čturuyordu.
Ertesi g├╝n meclis toplant─▒s─▒ ba┼člad─▒─č─▒nda, askeri birlikler gelip Ayasofya'n─▒n yan─▒nda yer ald─▒. A┼ča─č─▒da k─▒y─▒da da bir sava┼č gemisi duruyor, toplar─▒n─▒ ├ževirmi┼č bekliyordu; birka├ž y├╝z J├Ân T├╝rk subay parlamentodan i├žeri f─▒rt─▒na gibi dald─▒. K├ómil Pa┼ča b├Âylesine bask─▒ya u─čram─▒┼č bir meclisin huzuruna ├ž─▒kmay─▒ reddetti. Fakat komite onun iste─čine ├Âylesine etkileyici bir anlam kazand─▒rmay─▒ bildi ki, meclis istenilen g├╝vensizlik oyunu verdi. K├ómil Pa┼ča'n─▒n yerine bir zamanlar Makedonya genel valisi olan H├╝seyin Hilmi Pa┼ča sadrazaml─▒─ča getirildi; komite onun d├╝men suyundan ├ž─▒kmayaca─č─▒ndan emindi.
Mustafa Kemal'in ku┼čkusuz karma┼č─▒k duygular i├žinde seyircisi oldu─ču bu k├╝├ž├╝k siyasal silahl─▒ oyun, asl─▒nda ├žok daha k├Ât├╝ olaylar─▒n yaln─▒zca ba┼člang─▒c─▒yd─▒. Zaferi da─č partisi kazanm─▒┼čt─▒, komite her zamankinden daha g├╝├žl├╝ g├Âr├╝n├╝yordu. Fakat y─▒─č─▒nlar homurdanmaktayd─▒; aksili─če bak─▒n ki, tam bu s─▒rada d─▒┼č politikada bir felaket gelip ├žatt─▒. Bosna krizinde sava┼č tehlikesi T├╝rkiye'nin hesab─▒na mutlu bi├žimde savu┼čturulmu┼čtu. Almanya, sar─▒-siyah bayrakl─▒ soyda┼člar─▒n─▒n yard─▒mc─▒s─▒ olarak, Rusya'y─▒ planlam─▒┼č bulunan b├╝y├╝k devletler konferans─▒ndan vazge├žirmeyi ba┼čarm─▒┼č, di─čer h├╝k├╝metler de bu do─črultuda y├Ân de─či┼čtirmeyi zorunlu g├Ârm├╝┼člerdi. Bab─▒├óli var─▒lan karara ancak evet ve ├ómin diyebilirdi. Elden ├ž─▒kan illere kar┼č─▒l─▒k para tazminat─▒ ald─▒ ve b├Âylece hi├ž de─čilse d─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼č├╝ kurtarm─▒┼č oldu. B├╝y├╝k Britanya aslan─▒na beslenen umutlar bo┼ča ├ž─▒km─▒┼čt─▒.
«   01   ...    22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   »   


´╗┐