´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô I : 33


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô I

DAGOBERT VON MIKUSCH


Bat─▒ - Do─ču uzla┼čmas─▒n─▒n gerilemesinden sonra T├╝rkiye, Orta Avrupa devletlerini daha g├╝├žl├╝ bir grup olarak g├Ârmek zorunda kalm─▒┼č ve d├╝menini onlardan yana k─▒rm─▒┼čt─▒.
─░ttihat├ž─▒lar─▒ ve onlar─▒n ├╝nl├╝ komitesini pes ettirmek i├žin, en g├╝├žl├╝ desteklerini, ordu ile donanmay─▒ ellerinden almak yollar─▒n─▒ ara┼čt─▒rmak gerekiyordu. B├Âylece muhalifler bu do─črultuda ├žal─▒┼čmalara giri┼čtiler ve en duyarl─▒ noktaya y├Ânelip dinsel duygular─▒ harekete ge├žirmekten i┼če ba┼člad─▒lar. Ordu birliklerinde duygu ve d├╝┼č├╝nceleri, ├žok k─▒sa s├╝rede de─či┼čtirmeyi nas─▒l ba┼čard─▒klar─▒ hep ┼ča┼č─▒lacak bir olgu halinde kalm─▒┼čt─▒r. Zaten politikada ordu, ├Âteden beri hep g├╝venilmeyen bir ara├ž olmu┼čtur.
Yeni bir slogan─▒n ortaya at─▒lmas─▒ zorunluydu; sokaktaki adam─▒n kolayca kavrayabilece─či, etkileyici, apa├ž─▒k, ayn─▒ zamanda sembolik anlam─▒ ve mistik yank─▒lanmas─▒ olabilecek bir slogan bulunmal─▒yd─▒. Bulundu da, daha ├Ânce parola ÔÇťme┼črutiyetÔÇŁ olmu┼čtu, bu sefer de ÔÇť┼čeriatÔÇŁ oldu.
Avrupal─▒ i├žin devlet ve kilise, ├žok uzun zamandan beri birbirinden apayr─▒ kavramlard─▒r; bundan dolay─▒ bir M├╝sl├╝man i├žin bu ÔÇť┼čeriatÔÇŁ s├Âz├╝nde titre┼čen duygu ve tasar─▒mlar─▒ b├╝t├╝n├╝yle Avrupal─▒ya anla┼č─▒l─▒r k─▒lmak ├žok zordur. ┼×eriat ├Âncelikle ─░slamiyet'in dini hukukudur; burada tek metin olarak yaz─▒lm─▒┼č bir yasa kitab─▒ s├Âz konusu de─čildir, sadece dine ve d├╝nyaya ili┼čkin buyruklar, gelenekler, kurallar ve Kuran ayetlerinden olu┼čmu┼č, genel karakteriyle a┼ča─č─▒ yukar─▒ Musevi yasalar─▒na benzer, girift, ayr─▒nt─▒da ├že┼čitleri bol, birbirinin i├žine arabesk s├╝slemeler gibi ge├žmi┼č, s├╝rekli yenilikler do─čurabilen oynak bir derleme vard─▒r. Ayr─▒ca ┼čeriat b├╝t├╝n bir d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝n├╝n de ifadesidir; y├╝zy─▒llard─▒r s├╝r├╝p gelen bir d├╝┼č├╝n├╝┼č ve ya┼čay─▒┼č tarz─▒n─▒n ├ž├Âkele─či; M├╝sl├╝manl─▒─č─▒n manevi belkemi─či; ├Âb├╝r d├╝nya ile bu d├╝nya aras─▒nda birli─čin, d├╝nya ve ahret d├╝zeninin garantisidir: Kayzere ait olan Tanr─▒'ya da aittir ve Tanr─▒'ya ait olan kayzere de aittir. ┼×eriatla hemen her ┼čey hakl─▒ g├Âsterilebilir; onun ├žok y├Ânl├╝l├╝─č├╝ ├že┼čitli yorumlara olanak vermektedir. Me┼črutiyet de asl─▒nda ┼čeriata ayk─▒r─▒ de─čildir; fakat ┼čeriat─▒n ge├žerlili─činden ┼č├╝phe etmek, onu umursamamak, onu y├╝r├╝rl├╝kten kald─▒rmak istemek, M├╝sl├╝man─▒n aya─č─▒n─▒n alt─▒ndan ├╝st├╝ne bast─▒─č─▒ g├╝venilir topra─č─▒ ├žekmek demekti, onu hayata ve d├╝nyaya sa─člayan ba─člar─▒ koparmak demekti.
Sar─▒kl─▒ hocalar─▒n modernle┼čme felaketine kar┼č─▒ ate┼č p├╝sk├╝rmek, ÔÇťYahudi MasonlarÔÇŁ dedikleri J├Ân T├╝rklere akla gelebilecek b├╝t├╝n su├žlar─▒ y├╝klemek ve askerleri ┼čeriat─▒n kutsal yasas─▒n─▒n tehlikeye d├╝┼čt├╝─č├╝ne inand─▒rmak i├žin k─▒┼člalarda boy g├Âsterdikleri zaman, neden kolayca ba┼čar─▒ kazand─▒klar─▒ ancak bu yolla anla┼č─▒labilir.
Muhalif gazeteler a├ž─▒ktan a├ž─▒─ča sald─▒r─▒ya ge├žmi┼čti. Elde edilmi┼č g├╝zelim bas─▒n ├Âzg├╝rl├╝─č├╝nden alabildi─čine yararlan─▒yor ve hi├žbir ┼čeyi s├Âylemekten ka├ž─▒nm─▒yorlard─▒. Al├žaklar, vatan hainleri (politikada farkl─▒ d├╝┼č├╝nenler i├žin kullan─▒lan ve yaln─▒zca Do─ču'ya ├Âzg├╝ olmayan bu nitelemeler) ─░ttihat├ž─▒lar─▒n ve onlar─▒n komitelerinin u─črad─▒klar─▒ hakaretlerin en yumu┼čaklar─▒yd─▒. Okuma yazma bilmenin ender rastlan─▒r bir beceri oldu─ču bu ├╝lkede, bas─▒lm─▒┼č her ┼čeyin ger├žek san─▒lmas─▒ gibi elveri┼čli bir durumdan yararlan─▒lmas─▒, ba┼člam─▒┼č bulunan kalemler sava┼č─▒m─▒ ├žok daha etkili k─▒lmaktayd─▒.
J├Ân T├╝rklerin liberal kanat ├Ânderi Prens Sabahattin de sonunda bekledi─či saatin geldi─čini g├Âr├╝yordu. H├╝k├╝met darbesi g├╝n├╝n modas─▒yd─▒. O da bir darbeyle Abd├╝lhamit'i bertaraf edip, yerine gen├ž ┼čehzade Yusuf ─░zzettin'i tahta ge├žirmeyi planlad─▒; kendisi de g├Âr├╝n├╝┼čte sadrazam olacak, ger├žekte ├╝lkenin y├Ânetimini t├╝m├╝yle eline ge├žirecekti. Ne ├žare, Yusuf ─░zzettin'in, Abd├╝laziz'in bu sevgili o─člunun k├Ât├╝ bir al─▒n yaz─▒s─▒ vard─▒. Babas─▒ s─▒rf onu tahta ├ž─▒karabilmek i├žin Osmanl─▒ veraset sisteminde de─či┼čiklik yapmaya kalk─▒┼čm─▒┼č, k─▒smen de bu y├╝zden taht─▒n─▒ ve hayat─▒n─▒ kaybetmi┼čti. D─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼č├╝ bak─▒m─▒ndan ├žok al─▒ml─▒ olan Yusuf ─░zzettin, bir├žok y├Ân├╝yle kuzeni Abd├╝lhamit'e benziyordu; onun da ola─čan├╝st├╝ bir enerjisi, ├╝st├╝n zihinsel yetileri, d─▒┼ča kapal─▒, g├╝n├╝ g├╝n├╝ne uymaz karakteri ve mahzun tav─▒rlar─▒ vard─▒. E─čiticisi onun i├žin, ikinci bir Abd├╝lhamit olurdu demi┼čtir. Ne var ki taht─▒n hemen e┼či─čindeyken, d├╝nya sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda, ayr─▒nt─▒s─▒ tam anlam─▒yla a├ž─▒klanmam─▒┼č trajik bir son nasibi oldu. Babas─▒ gibi onu da bir sabah bilek damarlar─▒ kesilmi┼č halde buldular. Ac─▒ dilli bir Frans─▒z bunu ┼ču s├Âzle ifade etmi┼čti: ÔÇťOn l'a suicid┬┤e.ÔÇŁ - ÔÇťOnu intihar ettirdiler.ÔÇŁ
«   01   ...    23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   »   


´╗┐