´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô I : 35


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô I

DAGOBERT VON MIKUSCH


Askerler harekete ge├žmezden ├Ânce, subaylar─▒n─▒ susmaya zorlam─▒┼č ya da hapsetmi┼člerdi. Kar┼č─▒ koymak isteyen ya da y├╝r├╝y├╝┼če ge├ženleri engellemeye kalk─▒┼čan birka├ž subay vurulmu┼čtu. ├ľfke k─▒v─▒lc─▒m─▒ bir anda k─▒┼čladan k─▒┼člaya s─▒├žray─▒vermi┼čti. Komitenin g├╝ya muhaf─▒z birli─či olan ve kendi g├╝venlikleri i├žin ─░stanbul'a getirilmi┼č bulunan Sel├ónik avc─▒ taburlar─▒ bile ayaklananlara kat─▒lm─▒┼čt─▒.
─░syanc─▒ askerler istedikleri ┼čeyi apa├ž─▒k dile getirmekteydiler: ÔÇťYa┼čas─▒n ┼čeriat! - Kahrolsun J├Ân T├╝rkler!ÔÇŁ Bu hayk─▒r─▒┼člar, b├Âyle hallerde Bat─▒ ├╝lkelerinde de duyuldu─ču ┼čekilde ritmik bir ahenkle yank─▒lan─▒yordu.
Abd├╝lhamit'in bu ayaklanmada ne derece parma─č─▒ oldu─ču konusu kesinlikle a├ž─▒klanamam─▒┼čt─▒r. J├Ân T├╝rkler bunu tam bir kesinlikle iddia ediyorlarsa da, ellerinde salma kan─▒tlar─▒ yoktur. Komitenin diktat├Ârl├╝─č├╝n├╝n bertaraf edilmesi ku┼čkusuz Abd├╝lhamit'i memnun ederdi, fakat olana─č─▒ bulundu─ču halde mutlak─▒yet y├Ânetimini yeniden kurmak i├žin herhangi bir giri┼čime kalk─▒┼čmay─▒┼č─▒ da ilgin├žtir. ┼×a┼č─▒lacak olan durum, tarihte kana susam─▒┼č tiran tipini ki┼čili─činde devam ettirmi┼č bulunan bu padi┼čaha halk─▒n kendili─činden g├Âsterdi─či ba─čl─▒l─▒kt─▒. Zorla kabul etti─či me┼črutiyetin g├Âlgesinden meydana f─▒rlam─▒┼č olsayd─▒, peygamberin kutsal sanca─č─▒n─▒ b├╝t├╝n yenilik├žilere kar┼č─▒ a├žabilir, halk y─▒─č─▒nlar─▒ da co┼čkuyla ard─▒ndan gelirdi. Fakat o hi├žbir taraf─▒ tutmad─▒. Olaylar─▒ kendi ak─▒┼č─▒na b─▒rakt─▒. ─░syanc─▒lara kar┼č─▒ ├ž─▒kmad─▒, ama onlardan kendi ama├žlar─▒ i├žin de yararlanmad─▒; anayasay─▒ korudu, fakat soka─č─▒n diktas─▒na da boyun e─čdi; sempatisi J├Ân T├╝rklerin has─▒mlar─▒ndan yanayd─▒, fakat onlar─▒ da istemedi. Temmuz g├╝nlerinden sonra iktidar─▒ k─▒r─▒lm─▒┼č, inat├ž─▒ kararl─▒l─▒─č─▒ gev┼čemi┼čti. Sadece zek├ós─▒ yerindeydi, ama bu sefer yanl─▒┼č yer tutmu┼čtu ve -kendi kan─▒s─▒na g├Âre- temiz bir vicdan─▒n rahatl─▒─č─▒na sahipti. Asl─▒nda moral a├ž─▒dan b├Âylesi bir ho┼čnutluk hali i├žinde bulunmas─▒n─▒n ya┼čl─▒ kurda hi├žbir yarar─▒ yoktu; kesin tav─▒r tak─▒nmay─▒┼č─▒, son yanda┼č─▒n─▒n da sempatisini yitirmesine yol a├žm─▒┼čt─▒, art─▒k kimse onu tutmuyordu, art─▒k o ├ž├Âllere s├╝r├╝lmesi gereken bir g├╝nahk├ór gibiydi.
Yeni├žeriler ├ža─č─▒ geri gelmi┼če benziyordu. (Ba┼čkentin bu hassa ordusu, t─▒pk─▒ eski Roma'da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, h├╝k├╝mdardan daha g├╝├žl├╝ duruma gelmi┼č, sonunda zorunlu olarak Sultan II. Mahmut taraf─▒ndan yok edilecekleri g├╝ne kadar, bu ├╝st├╝n durumlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rm├╝┼člerdi). T─▒pk─▒ onlar─▒n zaman─▒ndaki gibi, ┼čimdi de askerler sadrazam─▒n ve meclis ba┼čkan─▒n─▒n g├Ârevden al─▒nmas─▒n─▒ istiyorlard─▒, Abd├╝lhamit dediklerini hemen yapt─▒. Askerler Yunan sava┼č─▒n─▒ kazanm─▒┼č Ethem Pa┼čan─▒n harbiye naz─▒r─▒ olmas─▒n─▒ istediler, Abd├╝lhamit derhal atad─▒. Askerler ileri gelenlerden sevmedikleri birka├ž ki┼činin ba┼č─▒n─▒ istediler, fakat bereket versin hi├žbiri bulunamad─▒, b├Âylece de program─▒n bu maddesinden vazge├žilmek zorunda kal─▒nd─▒. Temsilin bu perdesi, padi┼čah─▒n yay─▒nlad─▒─č─▒ iradenin okunmas─▒yla kapand─▒; irade olup biten her ┼čey i├žin, ├Âzellikle de ÔÇťaksi rastlant─▒ sonuÔÇŁ cereyan etmi┼č ve say─▒lar─▒ hi├ž de az olmayan bir dizi ├Âld├╝rme olaylar─▒ i├žin af bah┼čediyordu. Bu aksi rastlant─▒lardan birine de sayg─▒n bir Arap, milletvekili Emir Muhammet Arslan u─čram─▒┼č, komitenin yay─▒n organ─▒ Tanin gazetesinin sevilmeyen ba┼čyazar─▒na benzemesinin kurban─▒ olmu┼čtu. Bu ac─▒kl─▒ yan─▒lman─▒n ucu padi┼čaha dokundu; halife olarak kendisini h├ól├ó destekleyen b├╝t├╝n Arap d├╝nyas─▒, bu olay ├╝zerine ona kar┼č─▒ cephe ald─▒.
Temsilin ikinci perdesinde askerlere nazik├že tekrar k─▒┼člalar─▒na d├Ânmeleri rica edildi. Fakat onlar daha ├Ânce bir gece ┼čenli─či d├╝zenlediler. Sevin├žlerini sokaklarda havaya ate┼č ederek g├Âsterdiler ve g├Âsterileri b├╝t├╝n gece s├╝rd├╝. Milyonlarca mermi harcand─▒. ÔÇťPadi┼čah─▒m ├žok ya┼ča!ÔÇŁ hayk─▒r─▒┼člar─▒ ├ž─▒nlarken, ├žat─▒lar─▒n ├╝st├╝nde dolu gibi mermiler tak─▒rd─▒yor, camlar k─▒r─▒l─▒yordu; bu s─▒rada halktan aralar─▒nda kad─▒nlar ve ├žocuklar da bulunan bir hayli insan yaraland─▒, ├Âlenler de oldu.
D─▒┼č g├Âr├╝n├╝m bak─▒m─▒ndan her ┼čey yolunda gibiydi. Temmuz devriminin kazanc─▒ olan anayasaya ili┼čilmemi┼čti. Sadece bir bakan de─či┼čtirilmesi -ku┼čkusuz biraz yasad─▒┼č─▒ bi├žimde- liberal kanad─▒n iste─čine g├Âre yap─▒lm─▒┼čt─▒. Fakat k─▒sa s├╝re ├Ânce, komite de Kamil Pa┼čan─▒n bertaraf edilmesinden ba┼čka bir ┼čey yapm─▒┼č de─čildi.
Sonunda askerler de yapt─▒klar─▒ isyanla, subaylar─▒n daha ├Ânceki modelini izlemekle yetinmi┼člerdi.
«   01   ...    25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   »   


´╗┐