´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô II : 17


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô II

DAGOBERT VON MIKUSCH


Enver, Bo─čazi├ži'nin en g├╝zel yerinde, krallara yara┼č─▒r bi├žimde d├Â┼čenmi┼č bir sarayda otururken, Talat kendi halinde basit hayat─▒ sever ve g├Âsteri┼čsiz bir yan sokakta, k├╝├ž├╝k burjuva i┼či d├Â┼čeli bir katta bar─▒n─▒rd─▒. Enver'in g├Ârkemli kabul salonunda, bir sayvan─▒n alt─▒nda alt─▒n bir koltuk dururdu, Osmanl─▒ prensesi e┼činin d├╝─č├╝n taht─▒yd─▒ bu. Talat'─▒n evinde, darac─▒k koridorunda da bir telgraf ayg─▒t─▒ dururdu, bir zamanlar ekmek paras─▒n─▒ bununla kazanm─▒┼čt─▒, ┼čimdi ise bu ayg─▒t onun ├Ârg├╝t├╝yle gizlice haberle┼čmesine hizmet ediyordu. Basit halk─▒n i├žinden gelmi┼č olmaktan ├Âv├╝n├ž duyard─▒; s├╝rekli ├žal─▒┼čmas─▒ ve g├Âsterdi─či sebatla, s─▒├žramalar olmaks─▒z─▒n, posta memurlu─čundan Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču'nun sadrazaml─▒─č─▒na y├╝kselmi┼čti. Do─čulu halklarda ├žok g├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere, genel e─čitimindeki ve okul ├Â─črenimindeki eksikleri onda fark edilmezdi. Daha ├Ânce ├žatal b─▒├žak kullanmas─▒n─▒ hi├ž bilmedi─či halde -bunlar o zamanlar ancak y├╝ksek tabakaca kullan─▒l─▒yordu- naz─▒r s─▒fat─▒yla yabanc─▒ diplomatlara verdi─či yemekleri, centilmence bir zarafetle y├Ânetmesini ve ├╝lkesini en kibar bi├žimde temsil etmesini bilmi┼čtir.
├ť├ž├╝nc├╝ adam Cemal Pa┼ča, k─▒sa boylu, t─▒knazd─▒; siyah ├žember sakal─▒n─▒n ├ževreledi─či soluk sar─▒ y├╝z├╝, Asyal─▒lara ├Âzg├╝ sab─▒rl─▒ sakinli─či yans─▒t─▒r, ancak pek ender g├Âr├╝len ├Âfkelenme anlar─▒nda, yarad─▒l─▒┼č─▒ndaki dizginleyemedi─či ate┼čli co┼čkunlu─ču, ortaya ├ž─▒kard─▒. Genellikle yumu┼čak ba┼čl─▒yd─▒; g├Ârg├╝l├╝ ve g├╝lery├╝zl├╝yd├╝; hat─▒r sayard─▒; geni┼č g├Âr├╝┼čl├╝yd├╝; kad─▒nlara ve oyun k├ó─č─▒tlar─▒na d├╝┼čk├╝nd├╝; ├ževresinin ho┼čuna gitmeye u─čra┼č─▒r ve bunu da ba┼čar─▒rd─▒. Y├╝ksek zihinsel yetiler ve ├želik sertli─činde bir irade onda da vard─▒, ama ├Âteki iki yolda┼č─▒yla asla boy ├Âl├ž├╝┼čmeye kalk─▒┼čmad─▒. Politikada daha ├žok oport├╝nistti, g├╝n├╝n adam─▒yd─▒; Fransa'ya sempati duyard─▒, nitekim 1914 Temmuzunda T├╝rkiye'nin bir ittifak ├Ânerisiyle Paris'e gitmi┼č, fakat nazik├že ret cevab─▒yla kar┼č─▒lanm─▒┼čt─▒. Bunun ├╝zerine o da Almanya'ya y├Âneldi. G├╝n├╝ g├╝n├╝ne uymayan h─▒rs─▒, ─░stanbul'da ├ževresini tedirgin ediyordu. Bu y├╝zden pek anl─▒ ┼čanl─▒ bi├žimde Suriye'ye g├Ânderildi, orada padi┼čah─▒n vekili olarak, imparatorluk otoritesini temsil edecekti.
─░lk zamanlar sadrazaml─▒k M─▒s─▒rl─▒ Prens Sait Halim Pa┼ča'ya verilmi┼čti; bu zat H─▒divin kuzeni ve bu ├╝lkede genel valili─či kendi ailesine ├Âzg├╝ bir ayr─▒cal─▒k durumuna getirerek, M─▒s─▒r Krall─▒─č─▒'n─▒ kurmu┼č olan ├╝nl├╝ Mehmet Ali Pa┼ča'n─▒n torunuydu. Sait Halim ├žok bak─▒ml─▒ ve ├žok zengin, kibar bir beyefendiydi; ola─čan├╝st├╝ derecede temsil yetene─či vard─▒ ve yaln─▒zca g├Âstermelik olarak h├╝k├╝metin ba┼č─▒ndayd─▒. Bu makamda kalmas─▒, ─░ttifak devletlerinin beklenen zaferinden sonra M─▒s─▒r tac─▒n─▒ giymek hayalinden ileri geliyordu; ne var ki ├Âteki ├╝├žler gibi o da bir suikast sonucu ├Âld├╝r├╝ld├╝.
├ť├žlerin iktidar─▒ her ne kadar felaketli bir bi├žimde sona erdiyse de, i┼čba┼č─▒na ge├žtikleri zaman, d├╝nya sava┼č─▒na kar─▒┼čmalar─▒ndan ├Ânceki d├Ânemde, ├╝lkeye ├žok yararl─▒ olduklar─▒ da ink├ór edilemezdi. Parti kavgalar─▒ sona ermi┼č, be┼č y─▒ldan beri devleti sarsan i├ž ├žeki┼čmeler bir darbede kesilmi┼čti. Enver ile Talat'─▒n durumu ├Âylesine g├╝├žl├╝yd├╝ ki, Me┼črutiyetin saray klikleri de o zamana kadar son s├Âz kendisinde olan ─░ttihat├ž─▒lar─▒n gizli komitesi de arka pl├óna itilmi┼čti. Komite ger├ži varl─▒─č─▒n─▒ h├ól├ó devam ettiriyor, hatta bir ├Âl├ž├╝de etkili de oluyordu, ama bu etki art─▒k eski derecede de─čildi. Talat merkez komitesine sayg─▒ g├Âsteriyor, i┼čine geldi─či zaman arada s─▒rada onlar─▒ kendisine siper ediyor, ama yine de s├Âz├╝n├╝ ge├žiriyordu. Parti geri pl├ónda kalm─▒┼čt─▒, parti ├Ânderleri h├╝k├╝mrand─▒lar; muhalefet susmu┼čtu bakanlar kurulu ve parlamento ├žo─ču kez hi├žbir itiraz ├Âne s├╝rmeden kararlar─▒ onayl─▒yor, padi┼čah da imzal─▒yordu.
Art─▒k iktidar i├žin kavga y├╝z├╝nden k├Âsteklenmeksizin, b├╝t├╝n g├╝├žler ├╝lkenin bir an bile geciktirilmemesi gereken kalk─▒nma hamlesine y├Âneltilebilirdi. Bir yandan ─░slami ya┼čama bi├žimleri korunurken, bir yandan da Bat─▒'n─▒n ilerlemesinden yararlanmak yollar─▒ ara┼čt─▒r─▒l─▒yordu. Fakat ba─člar─▒ndan s─▒yr─▒l─▒namayan din y├╝z├╝nden k├Âkl├╝ reformlar─▒n yap─▒lmas─▒, yabanc─▒lara verilmi┼č imtiyazlar ile b├╝y├╝k devletlerin s├╝rekli tehditk├ór istekleri y├╝z├╝nden devletin ger├žek anlamda geli┼čtirilmesi engelleniyordu. Nitekim kapit├╝lasyonlar─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ iste─či T├╝rkiye'nin sava┼ča girmesinde belirleyici etkenlerden biri olmu┼čtur. Bununla birlikte yine de t├╝rl├╝ g├╝├žl├╝klerin aras─▒nda elden geldi─čince ileri gidilmeye ├žabalan─▒yordu. Avrupal─▒ uzmanlara bel ba─članm─▒┼čt─▒; bu konuda herhangi bir tercih izlenimi uyand─▒r─▒p g├╝cenikli─če yol a├žmamak i├žin de b├╝y├╝k devletlerin hepsiyle i┼čbirli─čine gidilmi┼čti. Donanman─▒n yeniden kurulmas─▒
«   01   ...    07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   ...    33   »   


´╗┐