´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô II : 20


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô II

DAGOBERT VON MIKUSCH


├Ânemdeydi; bu olgu kar┼č─▒s─▒nda b├Âyle bir soruya hemen cevap vermek zordur. ├ľte yandan Rusya, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču i├žin adeta geleneksel can d├╝┼čman─▒yd─▒. Enver ile Talat, baz─▒ duraksamalarla olsa bile yine de onlar─▒n yan─▒nda yer alan Cemal, bu rizikoyu g├Âze almak ve t├╝m sorumlulu─ču y├╝klenmek konusunda kararl─▒yd─▒; ─░ttifak devletlerinin zaferinden de emindiler. Kabinedeki arkada┼člar─▒n─▒ az ├žok bir oldu-bitti kar┼č─▒s─▒nda b─▒rakt─▒lar. Naz─▒rlardan ├╝├ž├╝ istifa etti, bunlar─▒n aras─▒nda bir zamanlar komite ba┼čkanl─▒─č─▒ yapm─▒┼č ├žok ├Ânemli bir ki┼či, maliye naz─▒r─▒, d├Ânme Cavit Bey de vard─▒. Sadrazam Sait Halim Pa┼ča da g├Ârevini b─▒rakmak istedi, fakat kalmaya raz─▒ edildi. Di─čerleri duruma boyun e─čerek bu oldubittiyi kabul ettiler. Verdikleri bu kararda vicdanlar─▒n─▒ rahatlatan bir nokta, ─░tilaf devletlerinin T├╝rkiye'nin toprak b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ garanti etmekle birlikte, tarafs─▒z kalman─▒n ├Âd├╝l├╝ olarak kapit├╝lasyonlar─▒n kald─▒r─▒lmas─▒n─▒ kabul etmeye asla yana┼čmamalar─▒yd─▒.
Karadeniz'de Rusya'yla ├žat─▒┼čmaya ge├žilmesi ├╝zerine ─░tilaf devletleri 1914 Kas─▒m─▒n─▒n ba┼člar─▒nda T├╝rkiye'ye sava┼č il├ón ettiler. Eyl├╝l 1914'te ise sultan─▒n ferman─▒yla b├╝t├╝n kapit├╝lasyonlar tek yanl─▒ olarak kald─▒r─▒ld─▒, bu karar b├╝t├╝n ├╝lkede sevin├žle kar┼č─▒land─▒. Bu kapit├╝lasyonlar T├╝rk halk─▒n─▒n k├╝├ž├╝k d├╝┼č├╝r├╝lmesi olarak g├Âr├╝lmekteydi.
Ne var ki sevin├ž uyand─▒ran tek olay da bundan ibaret kald─▒. Halk, sava┼č─▒ benimsememi┼čti. Sava┼ča kat─▒lman─▒n daha ├žok zorunluluk kar┼č─▒s─▒nda, ister istemez giri┼čilmi┼č bir kumar oyunu oldu─ču hissedilmekteydi. Halk bu kumar─▒ onaylamam─▒┼čt─▒, sessizce kabullendi, fakat co┼čkudan eser yoktu. Ayd─▒n z├╝mrede ise sadece yar─▒m a─č─▒zla bir onaylama vard─▒, susmay─▒ ye─čliyorlar ve 'daha da k├Ât├╝s├╝, meydana gelen ko┼čullardan kendi ├ž─▒karlar─▒na yararlanmak yollar─▒n─▒ ar─▒yorlard─▒.
Mustafa Kemal, T├╝rkiye'nin ─░ttifak devletleri saf─▒nda sava┼ča girmesine kar┼č─▒ ├ž─▒kan, say─▒lar─▒ hi├ž de az olmayan z├╝mredendi. Fakat -bu konuda eldeki belgelerden kesinlikle anla┼č─▒ld─▒─č─▒na g├Âre- yurtta┼člar─▒ndan hi├žbiri gelecekteki felaketi onun gibi tam bir netlikte ├Ânceden g├Ârebilmi┼č de─čildi.
Sofya'dan h├╝k├╝mete yaz─▒ ├╝st├╝ne yaz─▒ g├Ândermi┼č, haz─▒rl─▒ks─▒z olan ve daha ├Ânceki sava┼člardan dolay─▒ g├╝├žs├╝z d├╝┼čm├╝┼č bulunan ├╝lkesinin sava┼ča kat─▒lmamas─▒ yolunda ─▒srarla uyar─▒larda bulunmu┼č ve ─░ttifak devletleri i├žin hi├žbir zafer ┼čans─▒ bulunmad─▒─č─▒n─▒ da belirtmi┼čtir. Oysa o s─▒rada Alman ordular─▒ durdurulamayacak san─▒lan bir sel gibi Paris'e do─čru ilerlemekteydi. Sava┼č─▒n b├Âylesine umut verici bir bi├žimde geli┼čti─či s─▒rada, onun tahminleri sa├žma ve uyar─▒lar─▒ da k├╝sk├╝n birinin karamsarl─▒─č─▒ olarak nitelendirildi. Sonucu ├Ânceden kestiren bu yarg─▒lar─▒, d├╝nyan─▒n i├žinde bulundu─ču durumu, enine boyuna hesaplamaya dayanan bir ak─▒l y├╝r├╝tmeden kaynaklan─▒yordu; b├Âyle d├╝┼č├╝nen de yaln─▒z kendisi de─čildi. ─░svi├žreli Hermann Stegaman gibi uza─č─▒ g├Âren bir g├Âzlemci de, o g├╝nlerde Almanya'n─▒n politik a├ž─▒dan sava┼č─▒ kaybetti─čini, bundan dolay─▒ da askeri a├ž─▒dan art─▒k kazanamayaca─č─▒n─▒ belirtmi┼čti.
Ancak mademki karar bir kere verilmi┼čti, asker olarak Mustafa Kemal de ├╝lkesinin sava┼č─▒na etkin olarak hizmet etmek istiyordu. Geriye ├ža─čr─▒l─▒p cephede g├Ârevlendirilmesini istedi. Enver Pa┼ča, Sofya'daki g├Ârevinin ┼ču s─▒rada daha ├Ânemli oldu─čunu ve orada kalmas─▒ gerekti─čini bildirdi. Ku┼čkusuz pek de bo┼čuna de─čildi bu s├Âz. ├ç├╝nk├╝ o g├╝nlerde Bulgaristan'─▒ ─░ttifak devletleri saf─▒na ├žekmek i├žin Sofya'da her ├žareye ba┼čvurulmas─▒ gerekmekteydi. Mustafa Kemal cevap olarak telgrafla, tehlike anlar─▒nda sava┼čmaktan daha ├Ânemli bir g├Ârev olamayaca─č─▒n─▒ bildirdi. Ancak bu telgrafa cevap gelmedi. Haftalar ge├žiyordu. Pek ├žok kimse gibi Mustafa Kemal de sava┼č─▒n bir iki ayda bitece─čini sanmaktayd─▒. Sab─▒rs─▒zl─▒ktan kendini yiyordu. 1915 y─▒l─▒n─▒n ba┼člar─▒nda daha fazla dayanamay─▒p izinsiz olarak yola ├ž─▒kmaya karar verdi. Bavulunu haz─▒rlam─▒┼čt─▒ ki, geriye ├ža─čr─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve Liman von Sanders'in b├Âlge komutan─▒ bulundu─ču Gelibolu'da 19. T├╝men komutanl─▒─č─▒na atand─▒─č─▒n─▒ bildiren emri ald─▒.
├çanakkale Bo─čaz─▒'n─▒n uzun, dar, yar─▒mada yakas─▒ olan Gelibolu bu s─▒rada sava┼č olaylar─▒n─▒n odak noktas─▒ olmu┼č bulunuyordu. M├╝ttefikler sava┼č gemileriyle Bo─čaz─▒ ge├žmeyi denemi┼čler, a─č─▒r kay─▒plar vererek ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča u─čram─▒┼člard─▒. ┼×imdi ise ├žok daha geni┼č kapsaml─▒ bir haz─▒rl─▒─ča giri┼čmi┼člerdi, deniz yolunu karadan a├ž─▒p T├╝rkiye'nin ba┼čkentine ula┼čmay─▒ ama├žl─▒yorlard─▒.
«   01   ...    10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   ...    33   »   


´╗┐