´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô II : 26


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô II

DAGOBERT VON MIKUSCH


tam yetkiyle egemen bulundu─ču Suriye'de siyasal bak─▒mdan da hi├žbir ba┼čar─▒ g├Âsterememi┼čti. Mare┼čal ─░zzet en iyi askerlerden biriydi, fakat devlet adam─▒ olarak pek karars─▒zd─▒. O zaman ilk kez, bir ├Âl├ž├╝de de resmen, Mustafa Kemal'in ad─▒ndan s├Âz edildi. Gelgelelim gen├žlik bak─▒m─▒ndan Enver'den farks─▒z oldu─ču ve hakk─▒nda da pek az ┼čey bilindi─či ileri s├╝r├╝lerek itiraz edildi. Asl─▒nda onun, komitenin muhalifi olarak, ordunun ba┼č─▒na ge├žmesi durumunda h├╝k├╝mette ve politikada k├Âkten de─či┼čiklikler yapaca─č─▒ndan kimsenin ku┼čkusu yoktu. Bu bak─▒mdan Enver'in istifaya davet edilmesinden vazge├žildi, buna kar┼č─▒l─▒k Ba─čdat'─▒n tez elden geri al─▒nmas─▒ ├Âng├Âr├╝ld├╝.
Enver Pa┼ča yard─▒m istemek ├╝zere derhal Alman genel kararg├óh─▒na gitti, ├ž├╝nk├╝ T├╝rkiye b├Âylesi bir giri┼čime tek ba┼č─▒na kalk─▒┼čabilecek g├╝├žte de─čildi. Alman ordusunun ├╝st kademeleri m├╝ttefiklerini kollamak ve Enver'in yerini korumas─▒n─▒ sa─člamak zorundayd─▒. Bundan dolay─▒ emrine General von Falkenhayn ile hat─▒r─▒ say─▒l─▒r say─▒da Alman asker verildi.
Kendisinden ├žok ┼čeyler umuldu─ču i├žin ÔÇťY─▒ld─▒r─▒mÔÇŁ ad─▒ verilen yeni ordular grubu, iki ordudan olu┼čuyordu; bunlardan biri Halep dolaylar─▒nda topland─▒, komutanl─▒─č─▒ da bu arada generalli─če y├╝kseltilmi┼č olan Mustafa Kemal Pa┼čaya ├Ânerildi. O da bu g├Ârevi ├╝stlendi.
├çok ge├žmeden de grup komutan─▒yla aras─▒nda g├Âr├╝┼č ayr─▒l─▒klar─▒ belirdi. B├Âyle bir seferin y├Ânetiminin bir Alman generaline, ├╝stelik T├╝rkiye'nin ko┼čullar─▒n─▒ da bilmeyen birine verilmesi, asl─▒nda bu sava┼č ortakl─▒─č─▒ndan da yana olmayan Mustafa Kemal'in T├╝rk olarak da -daha bir├žoklar─▒yla birlikte- g├╝c├╝ne gitmi┼čti. Bundan ba┼čka Alman silahl─▒ kuvvetlerinin prestiji de, o g├╝nlerde g├Âze ├žarp─▒c─▒ derecede sars─▒lm─▒┼č bulunuyordu. Ayr─▒ca General von Falkenhayn, T├╝rk ruhunu pek az tan─▒yor, ├╝stelik yetenekli oldu─ču besbelli, fakat dikba┼čl─▒ ve s├╝rekli kar┼č─▒ gelen bu ordu komutan─▒n─▒, Mare┼čal Liman'─▒n ├žok iyi ba┼čard─▒─č─▒ gibi, do─čru de─čerlendiremiyordu. Bu y├╝zden s├╝rt├╝┼čmeler, tart─▒┼čmalar, d├╝ped├╝z kavgalar oldu.
Ge├žimsizli─čin daha derindeki nedeni, Mustafa Kemal'in Ba─čdat'a kar┼č─▒ d├╝zenlenecek bir seferi ve kentin geri al─▒nmas─▒n─▒, ger├žekle┼čtirilmesi olanaks─▒z bir giri┼čim saymas─▒ndan kaynaklan─▒yordu. Ona g├Âre b├Âyle bir ┼čeye kalk─▒┼čmak, T├╝rk silahl─▒ kuvvetlerini kesinlikle yeniden ve belki de ├žok feci bir yenilgiye s├╝r├╝kleyecekti. Umutsuz g├Ârd├╝─č├╝ bir i┼č i├žin ad─▒n─▒ ve ├╝n├╝n├╝ tehlikeye atmak istemiyordu.
Uygun g├Ârd├╝─č├╝ bir bahaneyi kullanarak, g├Âsteri┼čli bir jestle, seferin sa├žmal─▒─č─▒n─▒, ├Âzellikle de Enver'in politikas─▒ ile genellikle Alman etkisinin ne kadar zararl─▒ oldu─čunu g├Âstermek istedi. Kendi kendine ordu komutanl─▒─č─▒ndan ayr─▒l─▒p yerine ge├žecek komutan─▒, Ali Fuat Pa┼ča'y─▒ da yine kendisi atad─▒. Bu harekette biraz a├ž─▒k├ža ba┼čkald─▒rmak ├že┼čnisi vard─▒; ba┼čka devletlerde b├Âyle bir ┼čey olsa, bunu yapan general derhal sava┼č divan─▒ ├Ân├╝ne ├ž─▒kar─▒l─▒rd─▒. T├╝rk genel kararg├óh─▒ ise, karar─▒ndan d├Ând├╝rmek yolunda yap─▒lan b├╝t├╝n giri┼čimler sonu├ž vermeyince, ona Kafkas cephesindeki eski g├Ârevi ├Ânerdi. Bu g├Ârevi de reddedince, sa─čl─▒k nedenleriyle kendisini birka├ž ay izinli sayd─▒.
Ne var ki Halep'ten yola ├ž─▒kmas─▒, b├Âyle bir yolculuk i├žin yeterli paras─▒ olmad─▒─č─▒ndan uzay─▒p duruyordu. Atlar─▒n─▒ satmaktan ba┼čka ├žare bulamad─▒, safkan on hayvan─▒ vard─▒. Fakat subaylarda atlar─▒n de─čerini kar┼č─▒la┼čacak kadar para yoktu; sivil bir ki┼či bunlar─▒ almaya kalksa, ├žok ge├žmeden ordu taraf─▒ndan zoral─▒m yap─▒l─▒rd─▒. Sonunda Cemal Pa┼ča imdad─▒na yeti┼čti; komitenin kodamanlar─▒ i├žinde Mustafa Kemal'le dost├ža ili┼čkileri s├╝rd├╝ren tek kimseydi. Ona 2.000 alt─▒n lira verdi; sonra da arkas─▒ndan ─░stanbul'a, atlar─▒ 5.000 liraya satt─▒─č─▒n─▒ bildirerek 3.000 lira daha g├Ânderdi. Yakla┼č─▒k 10.000 Mark tutan bu servet, daha sonralar─▒ Mustafa Kemal ayaklanmay─▒ ba┼člatt─▒─č─▒ zaman ├žok i┼čine yaram─▒┼čt─▒r.
─░stanbul'da annesinin yan─▒nda oturmuyordu, otelde bir oda tutmu┼čtu. Hat─▒ralar─▒nda ÔÇťDaha ├žocuklu─čumdan beriÔÇŁ diye anlat─▒r, ÔÇťAnnemle, akrabalar─▒m veya dostlar─▒mla birlikte oturmaktan hep ka├ž─▒nm─▒┼č─▒md─▒r. Her zaman kendi kendimle yaln─▒z kalmay─▒ ye─čledim ve bu al─▒┼čkanl─▒─č─▒ ├Âmr├╝m boyunca s├╝rd├╝rd├╝m. Ayr─▒ca d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝ a├ž─▒s─▒ndan da ├žok ┼čey beni annemden ay─▒r─▒yordu; birlikte oturman─▒n ka├ž─▒n─▒lmaz sonucu olarak yak─▒nlar─▒m─▒n ya da akrabalar─▒m─▒n bana ├Â─č├╝tler vermesine, kendi d├╝┼č├╝n├╝┼č ve
«   01   ...    16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   »   


´╗┐