´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô III : 08


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô III

DAGOBERT VON MIKUSCH


Hem asl─▒nda neyin kurtar─▒lmas─▒ isteniyordu? Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ├Âlm├╝┼čt├╝, hayata d├Ând├╝r├╝lemezdi art─▒k; b├╝t├╝n d├╝nya M├╝sl├╝manlar─▒n─▒ birle┼čtirmek ├╝lk├╝s├╝ hem hayaldi, padi┼čah ve halife ise sadece bedeni olmayan g├Âlgelerdi. Eski, bir daha geri getirilemeyecek ┼čekilde g├Â├ž├╝p gitmi┼čti; bunu durdururum diyen ├ž─▒kmaz soka─ča sapm─▒┼č demekti; buna sar─▒l─▒r─▒m diyen tepe taklak olacakt─▒.
Var olan tek ger├žek T├╝rk halk─▒yd─▒; ba─čda┼č─▒k bir b├╝t├╝n olarak Kafkaslardan Akdeniz'e uzanan anayurdunda ya┼čayan T├╝rk halk─▒yd─▒. Bunun d─▒┼č─▒nda ne varsa, hepsi moloz ve s├╝pr├╝nt├╝yd├╝. Orta├ža─č kal─▒nt─▒s─▒yd─▒, ├ža─č─▒n ├žoktan gerisinde kalm─▒┼čt─▒.
Bat─▒ devletleri milliyet ilkesini, halklar─▒n─▒ en y├╝ce hakk─▒ olarak il├ón etmi┼člerdi. Pek├ól├ó, o halde Amerika nas─▒l Amerikal─▒lar─▒nsa, T├╝rkiye de T├╝rklerindi. Yeni temeller ├╝st├╝nde yeni bir devlet kurulacakt─▒, bu halka dayan─▒larak ve bu halk i├žin. Milletin kendisinin yarataca─č─▒ bu yeni T├╝rkiye'nin tam ba─č─▒ms─▒z olmas─▒ zorunluydu. Bu devlette sultan ya da halifenin, taht ve mihrab─▒n art─▒k yeri yoktu.
Kendi do─čal hayat alan─▒ i├žinde, t├╝m├╝yle T├╝rk milletine dayal─▒ bir devlet yaratmak d├╝┼č├╝ncesi, temelinde akla uygundu ve tarihsel durumdan kaynaklan─▒yordu. B├╝t├╝n b├╝y├╝k devlet adamlar─▒ gibi, Mustafa Kemal de en basit ├ž├Âz├╝m├╝ bulmu┼čtu; zaten kap─▒ya gelip dayanm─▒┼č bir ├ž├Âz├╝md├╝ bu. Ayn─▒ zamanda pl├ón ├Âylesine pervas─▒z ve atak, ├Âylesine o zaman─▒n yurtta┼člar─▒ i├žin tasar─▒mlanamaz nitelikteydi ki, Mustafa Kemal var─▒lacak son hedefi a├ž─▒klamaktan ka├ž─▒nmaya ├Âzellikle dikkat etmi┼čtir. Daha o g├╝nlerde cumhuriyetten ve laik devletten bahsetseydi, kendisini tek kelimeyle anlamayacaklar ve ard─▒ndan gelmeyi kesinlikle istemeyeceklerdi. G├╝n olmu┼č can s─▒kan h├╝k├╝mdarlar tahtlar─▒ndan indirilmi┼čti. Kuran buna izin vermekteydi; fakat kutsal bir kurum say─▒lan saltanat─▒ ya da halifeli─či toptan kald─▒rmak bir M├╝sl├╝man i├žin akl─▒n─▒n alamayaca─č─▒ bir ┼čeydi, onun d├╝┼č├╝nce alan─▒nda b├Âyle bir tasar─▒ma yer yoktu. Mustafa Kemal'in asl─▒nda neyi ama├žlad─▒─č─▒n─▒ tek bir ki┼či d─▒┼č─▒nda kimse sezinlemi┼č de─čildi; bu ki┼či de padi┼čah─▒n kendisiydi; atalar─▒ndan gelen h├╝k├╝mdar i├žg├╝d├╝s├╝ ile Mustafa Kemal'in y├╝r├╝tt├╝─č├╝ hareketin, do─črudan do─čruya hanedana kar┼č─▒ oldu─čunu daha ba┼čtan anlam─▒┼čt─▒; onun amans─▒z ve i┼čin asl─▒n─▒ bilmeyenlere ├žo─ču kez ak─▒ls─▒zca g├Âr├╝nm├╝┼č d├╝┼čmanl─▒─č─▒ bundan ileri gelmekteydi.
Yeni devlet i├žin gen├ž generalin saptad─▒─č─▒ ilke, tam ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n kazan─▒lmas─▒yd─▒. Buna eri┼čmek i├žin b├╝y├╝k devletlerle ya da bunlardan biriyle mutlaka ├žat─▒┼čmak zorunda kal─▒naca─č─▒n─▒ biliyordu. Fakat b├Âylesi bir d├╝┼č├╝nce de genellikle halk y─▒─č─▒nlar─▒nca kavran─▒l─▒r gibi de─čildi. Eli kolu ba─članm─▒┼č, k├╝├ž├╝k bitkin bir ├╝lke, nas─▒l olur da kudretli Almanya ile Avusturya'y─▒ daha yeni dize getirmi┼č galip devletlere kafa tutmay─▒ g├Âze alabilirdi? B├Âyle bir ┼čey akla da, mant─▒─ča da ayk─▒r─▒yd─▒. Bu kan─▒ yaln─▒zca halk y─▒─č─▒nlar─▒nda k├Âkle┼čmi┼č de─čildi, ak─▒l y├╝r├╝tme g├╝c├╝ne sahip bulunanlar da Mustafa Kemal'in kendilerine dayanmak zorunda oldu─ču ├Ânderler de b├Âyle d├╝┼č├╝n├╝yorlard─▒. O halde bu a├ž─▒dan pe┼činden gelenleri ku┼čkuland─▒rmamak ve ba┼člang─▒├žta ─░til├óf devletlerine a├ž─▒k├ža d├╝┼čmanl─▒k gibi g├Âr├╝nebilecek her ┼čeyden ka├ž─▒nmak gerekiyordu. Buna ra─čmen Bat─▒l─▒ g├╝├žlerle bir anla┼čmazl─▒k rizikosunu g├Âze ald─▒─č─▒ zamanlar olmu┼čtur; ancak bu, ne Enver Pa┼čan─▒nki gibi delice bir c├╝retk├órl─▒k ne de her ┼čeyin iyi gidece─či umuduyla k├Âr├╝ k├Âr├╝ne yap─▒lm─▒┼č bir atakl─▒k olmu┼čtur; aksine onun cesareti hep psikolojik anlar─▒n tamam─▒ tamam─▒na ├Ânceden kestirilmesinden kaynaklanm─▒┼čt─▒r. Uza─č─▒ g├Âren bak─▒┼č─▒ galiplerde, ba┼čka kimsenin g├Ârmedi─či bir zay─▒f noktay─▒ fark edebiliyordu. Nitekim onlardaki g├Âr├╝┼č ayr─▒l─▒klar─▒na hi├žbir zaman bel ba─člamad─▒; aksine onun hesab─▒ ba┼čkayd─▒; bunda da aldanmad─▒─č─▒n─▒ olaylar g├Âsterdi. ─░ngiltere ve Fransa gibi ├žok geli┼čmi┼č devletler sava┼čta g├Âr├╝nd├╝─č├╝nden ├žok daha fazla h─▒rpalanm─▒┼člard─▒; halklar─▒ y─▒llarca s├╝rm├╝┼č bo─ču┼čmadan sonra yorgun d├╝┼čm├╝┼čt├╝, h├╝k├╝metleri istese bile yeni bir sava┼č─▒, ├╝stelik sadece emperyalist ama├žlar─▒ olan bir sava┼č─▒ istemeyeceklerdi.
Benzersiz taktik yetene─čiyle pl├ónlar─▒n─▒ pe├želemesini bildi, yanda┼člar─▒n─▒ as─▒l niyetleri hakk─▒nda karanl─▒kta b─▒rakt─▒ ve onlar─▒ kendisinin a├ž─▒k├ža ve besbelli ortaya koydu─ču ama├žlara, ├žo─čunun pek istemeyece─či hedeflere do─čru s├╝rekli y├╝r├╝tmeyi ba┼čard─▒. Bir basama─č─▒ sa─člam bi├žimde ├ž─▒kt─▒ktan sonrad─▒r ki, bir sonraki basama─č─▒n g├Âr├╝nt├╝s├╝n├╝ g├Âzler ├Ân├╝ne serdi.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   ...    56   »   


´╗┐