´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô III : 10


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô III

DAGOBERT VON MIKUSCH


Nas─▒l istesin, Mustafa Kemal tehlikeli g├Âr├╝l├╝p, pek yak─▒nda Malta adas─▒na, toplama kamp─▒na g├Ânderilecekler listesinde bulunuyordu. Damat Ferit, generale kefil olup, sonunda y├╝ksek komiseri karar─▒ndan cayd─▒rmay─▒ ba┼čard─▒. Ayr─▒ca Mustafa Kemal'i m├╝ttefiklere, Enver'in politikas─▒na s├╝rekli kar┼č─▒ ├ž─▒km─▒┼č ve Almanya'n─▒n hasm─▒ olarak tan─▒nan biri diye ├Âzellikle tavsiye etti. Mustafa Kemal ald─▒─č─▒ yaz─▒l─▒ buyrukta, yetki geni┼čletilmesi do─črultusunda de─či┼čiklikler yapt─▒rd─▒, bu ┼čekilde eline hi├žbir ┼č├╝phe uyand─▒rmadan diledi─či gibi yararlanabilece─či bir sil├óh ge├žiriyordu. Haz─▒rlanan y├Ânergeyi sadrazam uzun uzad─▒ya incelemeden imzalad─▒, harbiye naz─▒r─▒ ba┼čtan biraz duraksad─▒ysa da, sonra da o alt─▒na m├╝hr├╝n├╝ bast─▒. B├Âylece Mustafa Kemal, padi┼čahl─▒k h├╝k├╝metinin g├╝venilir adam─▒ ve i┼čgal kuvvetlerinin resm├« g├Ârevlisi s─▒fat─▒yla Anadolu'ya gidiyordu. Ordu m├╝fetti┼čli─či g├Ârevinin d─▒┼č─▒nda, ayr─▒ca do─ču illerinin genel valili─či yetkilerini de alm─▒┼čt─▒.
T├╝rk Genelkurmay Ba┼čkan─▒ Cevat Pa┼ča'yla aralar─▒nda de─či┼čik bir gizli ┼čifre kararla┼čt─▒rd─▒lar, b├Âylece kontrol edilmeksizin ─░stanbul'la do─črudan haberle┼čmeyi sa─člayacakt─▒. Kararg├óh kurmay─▒ olarak ├žok g├╝vendi─či be┼č subay se├žti ve 16 May─▒s 1919'da k├╝├ž├╝k ÔÇťPandermaÔÇŁ (Band─▒rma) vapuruyla Karadeniz'i a┼č─▒p Samsun'a ula┼čmak ├╝zere ba┼čkenti terk etti.
Yola ├ž─▒kmak ├╝zereyken, ─░stanbul'da karar de─či┼čikli─či oldu. Yeni al─▒nan haberlere dayan─▒larak g├╝ya Mustafa Kemal'in atan─▒┼č─▒n─▒n bir hata oldu─ču anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒ ve kendisinin mutlaka al─▒konulmas─▒ isteniyordu. Bu darbenin ─░ngiliz y├╝ksek komiserinden mi, yoksa T├╝rk h├╝k├╝metinden mi geldi─či tam olarak anla┼č─▒lamam─▒┼čt─▒r. Bununla birlikte kontrol merkezlerine, Mustafa Kemal'in durdurulup geri g├Ânderilmesine ili┼čkin bir emir verilmi┼čti. Fakat anla┼č─▒lan i┼čgal kuvvetleri aras─▒ndaki ├žekememezlikler sonucu emrin uygulanmas─▒nda duraksamaya d├╝┼č├╝lm├╝┼čt├╝. ─░┼čte bu birka├ž saatlik bo┼čluktur ki, Mustafa Kemal'in tehlikeden s─▒yr─▒lmas─▒na yetti.
***
Paris'te sadece Almanya'ya dikte ettirilecek bar─▒┼č antla┼čmas─▒yla u─čra┼č─▒ld─▒─č─▒ndan, Yak─▒ndo─ču sorunlar─▒ ┼čimdilik ask─▒da b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒. T├╝rkiye'nin gelece─či nas─▒l olsa elde birdi; g├╝├žten d├╝┼čm├╝┼č ├╝lke, yazg─▒c─▒ a─č─▒rkanl─▒l─▒─č─▒yla boynunu b├╝km├╝┼č, kendisi i├žin belirlenecek sonu bekler g├Âr├╝n├╝yordu. Onun i├žin de bu taraftan ciddi bir tehlike s├Âz konusu de─čildi.
Bu bak─▒mdan do─čudaki ganimete ili┼čkin ├že┼čitli ve ├žo─čunlukla birbirine ters d├╝┼čen isteklerde bir uzla┼čma sa─člama i┼čine daha sonra rahat├ža giri┼čilebilirdi. Bunu ger├žekle┼čtirmek ku┼čkusuz hi├ž de kolay olmayacak ve ├žok zaman alacakt─▒. ─░ngiltere kendi pay─▒n─▒ garantiye alm─▒┼č, Arabistan'─▒ ele ge├žirmekle M─▒s─▒r'dan Hindistan'a k├Âpr├╝ kurmu┼čtu. Fransa'yla uzla┼čamad─▒─č─▒ birka├ž konu vard─▒; Fransa'n─▒n g├Âz├╝ Suriye'deydi, ama zorlan─▒rsa Arabistan'la Anadolu aras─▒ndaki s─▒n─▒r ili, zengin ve verimli Kilikya'yla yetinmeye de pek├ól├ó raz─▒ edilirdi. Frans─▒zlar─▒n bak─▒┼člar─▒ Ren b├Âlgesine ├ževrili tutuldu─ču s├╝rece nas─▒l olsa bir anla┼čmaya var─▒l─▒rd─▒.
Daha b├╝y├╝k zorluk ─░talyanlarla anla┼čma sa─člamaktayd─▒. Saflar─▒na ge├ž kat─▒lm─▒┼č bu m├╝ttefiki, sava┼ča sokmak gayretiyle biraz b├╝y├╝k├že lokmalar vaat edilmi┼čti; ancak ┼čimdi bunlar─▒n yerine getirilecek gibi ┼čeyler olmad─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝yordu.
26 Nisan 1915'te Londra'da yap─▒lan gizli pazarl─▒kta, ─░talya'ya sava┼ča girmesinin ├Âd├╝l├╝ olarak Antalya iliyle buna kom┼ču b├╝t├╝n Akdeniz b├Âlgesi vaat edilmi┼čti. Eski├ža─č─▒n Pamfilyas─▒ olan Antalya ili, K├╝├ž├╝k Asya'n─▒n g├╝ney k─▒y─▒s─▒ndayd─▒.
Bir y─▒l sonra ─░ngiltere, Fransa ve Rusya yapt─▒klar─▒ Sykes-Picot s├Âzle┼čmesinde, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču'nun b├Âl├╝┼č├╝lmesi konusunda tam bir g├Âr├╝┼č birli─čine varm─▒┼člard─▒. (Bu s├Âzle┼čme daha sonra T├╝rkiye'yle yap─▒lacak bar─▒┼č─▒n esas─▒n─▒ olu┼čturmu┼čtur.) Ancak bu antla┼čma ─░talya'dan sakl─▒ tutuldu. Fakat ─░talyanlar yine de bunu ├Â─črendiler ve isteklerinin kesinkes saptanmas─▒n─▒ istediler.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   ...    56   »   


´╗┐