´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô III : 11


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô III

DAGOBERT VON MIKUSCH


B├Âylece 17 Nisan 1917'de d├Ârt m├╝ttefik aras─▒nda yap─▒lan St. Jean-de-Maurienne antla┼čmas─▒na gelindi. ─░talya'ya ─░zmir iliyle birlikte Konya'ya kadar b├╝t├╝n Bat─▒ Anadolu, manda veya ├ž─▒kar b├Âlgesi olarak ayr─▒ld─▒. Bu antla┼čma ilgili devletlerden Rusya taraf─▒ndan -├╝lkede devrim ba┼člay─▒p m├╝ttefikli─či sona erince- imzalanamad─▒. ├ťstelik Rus devrim h├╝k├╝meti, her ├že┼čit toprak ilhak─▒ndan ve tazminat ├Âdenmesinden vazge├žti─čini belirtir bir prensip karar─▒ il├ón etmi┼čti. S├Âzle┼čmede Rusya'n─▒n imzas─▒ eksik oldu─čuna g├Âre -gerekirse- bu anla┼čma ge├žersiz say─▒labilirdi.
─░talya 1919 Nisan─▒nda Antalya kentini art b├Âlgesiyle birlikte i┼čgal etti. Buna kar┼č─▒l─▒k m├╝ttefikler hi├žbir tepki g├Âstermediler. Ayr─▒ca T├╝rkler de bu ├ž─▒karmay─▒ pek ├Ânemsememi┼člerdi. Fakat ─░talya ─░zmir ├╝zerindeki isteklerini ger├žekle┼čtirmek amac─▒yla ileri harekete ge├žmedi; bunu s├╝rekli Paris'e ta┼č─▒n─▒p duran Venizelos'un ├ževirdi─či yeni bir gizli dolap ├Ânlemi┼čti. ─░ngiltere ile Fransa, ─░talya'n─▒n Antalya'yla birlikte ─░zmir'i ve Anadolu'nun bat─▒ k─▒y─▒lar─▒n─▒ ele ge├žirmesini istemiyorlard─▒, bu durumda ─░talya Do─ču Akdeniz'in efendisi olurdu. St. Jean-de-Maurienne antla┼čmas─▒nda kabul edilen y├╝k├╝ml├╝l├╝k, hukuk a├ž─▒s─▒ndan ge├žerli say─▒lamazd─▒. Ayr─▒ca Yunanl─▒lar─▒n da sava┼ča katk─▒lar─▒ndan dolay─▒ ├Âd├╝llendirilmeleri gerekiyordu. Ne var ki onlar─▒n b├╝t├╝n Avrupa yakas─▒ k─▒y─▒lar─▒yla birlikte ─░stanbul'u almak umutlar─▒ bo┼ča ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Buras─▒ o g├╝nlerde milletleraras─▒ bir stat├╝ye ba─članmak isteniyordu. Ama Yunanl─▒lara ─░zmir verilirse, bir ta┼čla iki ku┼č vurulmu┼č olacakt─▒: Hem Yunanl─▒lar memnun edilecek, hem de ─░talyanlar─▒n, hi├ž arzu edilmedi─či halde, etkinlik alanlar─▒n─▒ geni┼čletmeleri ├Ânlenmi┼č olacakt─▒. ├ťstelik Venizelos'un istatistiklerine g├Âre de ─░zmir ilinde Rum n├╝fus ├žo─čunluktayd─▒. (Ger├žekte Rumlar yaln─▒zca iki yerde, ─░zmir kentinde ve Ayval─▒k'ta ├žo─čunluktayd─▒lar). Venizelos taraf─▒ndan ikna edilen Lloyd George ve Cl┬┤emenceau, anla┼č─▒ld─▒─č─▒na g├Âre y├╝ksek kurulun di─čer ├╝yelerinin haberi olmaks─▒z─▒n, 6 May─▒s 1919'da Yunanistan'a ─░zmir'i ÔÇťm├╝ttefikler ad─▒naÔÇŁ i┼čgal etme izni verdiler.
T├╝rk h├╝k├╝metine de m├╝tarekenin 7. maddesi uyar─▒nca ─░zmir'in m├╝ttefiklerce i┼čgal edilece─či bildirildi. Bu maddeye g├Âre m├╝ttefiklerin g├╝venli─či bir b├Âlgede tehdit alt─▒na girdi─či takdirde, oras─▒n─▒ i┼čgale haklar─▒ vard─▒. Sadrazam, ─░zmir valisine T├╝rk askerlerinin k─▒┼člalar─▒nda tutulmas─▒ ve halk aras─▒nda her ├že┼čit g├Âsterinin engellenmesi yolunda direktif verdi. Genellikle herkes m├╝ttefik askerlerinin karaya ├ž─▒kaca─č─▒n─▒ san─▒yordu, verilmi┼č olan bilgi de zaten bu yoldayd─▒. Yunanl─▒lar hi├ž hesapta yoktu, kimsenin de akl─▒na b├Âyle bir ┼čey gelmemi┼čti.
14 May─▒s 1919'da ─░zmir liman─▒nda bir filo g├Âr├╝nd├╝. Filo komutan─▒ ─░ngiliz amirali Calthorpe, valiye m├╝ttefik askerlerinin karaya ├ž─▒kaca─č─▒n─▒ haber verdi. ─░ki saat sonra da valiyi ├ža─č─▒rt─▒p, Yunanl─▒lar─▒n ─░zmir'i i┼čgal edece─čini bildirdi. Vali y─▒ld─▒r─▒m ├žarpm─▒┼ča d├Ânm├╝┼čt├╝, g├Âzya┼člar─▒n─▒ tutam─▒yordu. ÔÇťYunanl─▒lar m─▒?ÔÇŁ ÔÇťEvet, Paris'in kesin emri! Amiralin kar┼č─▒l─▒─č─▒ bu olmu┼čtu. Vali, i┼čgalin hi├ž de─čilse yaln─▒zca Yunanl─▒lara b─▒rak─▒lmamas─▒n─▒ rica etti, bu durumda neler olabilece─či kestirilemezdi. ÔÇťOlanaks─▒zÔÇŁ cevab─▒ verildi, -Sizin deniz askerinizden iki, ├╝├ž y├╝z ki┼čilik bir m├╝frezeyi kat─▒n aralar─▒na, o zaman M├╝sl├╝man halk─▒ yat─▒┼čt─▒rabilir ve Yunan i┼čgali, kesin i┼čgal de─čildir diyebilirim- Olanaks─▒z!
15 May─▒s'ta sabahleyin Yunan birlikleri ─░zmir r─▒ht─▒m─▒na ├ž─▒kmaya ba┼člad─▒lar. ─░zmir metropoliti onlar─▒ takdis etti. Kentin b├╝t├╝n Rum halk─▒ toplanm─▒┼čt─▒. Sevin├ž co┼čkunlu─ču dille anlat─▒l─▒r gibi de─čildi: ÔÇťZito Venizelos! Zito Venizelos!ÔÇŁ hayk─▒r─▒┼člar─▒ dinmek bilmiyordu.
Birlikler caddelerden ge├žmeye ba┼člad─▒. H├╝k├╝met kona─č─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒ndaki b├╝y├╝k k─▒┼član─▒n i├ži T├╝rk askerleri ve subaylar─▒yla doluydu; verilen emir gere─či herkes tela┼čla oraya s─▒─č─▒nm─▒┼čt─▒. Yunan askerlerinin y├╝r├╝y├╝┼č kolu h├╝k├╝met kona─č─▒n─▒n yan─▒ndaki meydana sap─▒nca, bir sil├óh patlad─▒, kimse nerden at─▒ld─▒─č─▒n─▒ bilmiyordu. Frans─▒z g├Ârg├╝ tan─▒klar─▒na g├Âre bu ate┼č ├Ânceden tutulmu┼č Rum k─▒┼čk─▒rt─▒c─▒lar taraf─▒ndan a├ž─▒lm─▒┼čt─▒. Yunan askerleri derhal mevzi al─▒p yayl─▒m ate┼č a├žt─▒lar, makineli t├╝fekler tak─▒rdamaya ba┼člad─▒. K─▒┼član─▒n i├žinde panik ba┼čg├Âsterdi; askerler oradan oraya ko┼čuyor, vurulanlar yere yuvarlan─▒yor, baz─▒lar─▒ da do─čal olarak ate┼če ate┼čle kar┼č─▒l─▒k veriyordu. Subaylar ku┼čat─▒lm─▒┼č askerleri yat─▒┼čt─▒rmay─▒ ba┼čard─▒lar.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   ...    56   »   


´╗┐