´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô III : 18


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô III

DAGOBERT VON MIKUSCH


─░stanbul'dan da durmadan g├Ârevden at─▒lma emirleri ya─č─▒yordu. Askeri komutanlardan ya da sivil y├Ânetim kademelerinden kimin ba─čl─▒l─▒─č─▒ndan ┼č├╝phe ediliyorsa, derhal i┼čine son veriliyordu. Bu da baz─▒ kar─▒┼č─▒kl─▒klara yol a├žmaktayd─▒, ancak buna ra─čmen ordu ellerindeydi. Ne var ki mill├« ├Ârg├╝tler, ─░stanbul'dan g├Ânderilen sevilmeyen kimseleri g├Ârevlerine ba┼člatmayacak kadar g├╝├žlenmi┼čti, bunlar─▒n ├žo─ču tekrar geri d├Ânmek zorunda kal─▒yorlard─▒. Mustafa Kemal b├╝t├╝n kolordu komutanlar─▒na, g├Ârevlerine son verilmesi durumunda, yine de komutanl─▒klar─▒n─▒ devam ettirmeleri yolunda kesin emir vermi┼čti; bunun i├žin de yeni atanan subay─▒n ordunun ve halk─▒n g├╝venine sahip biri olmad─▒─č─▒ gerek├žesi ileri s├╝r├╝lecekti. Mustafa Kemal y─▒lg─▒nl─▒─ča d├╝┼čenleri y├╝reklendirmek ve h├╝k├╝metin ald─▒─č─▒ kar┼č─▒ ├Ânlemleri i┼člemez duruma getirmek i├žin haftalarca u─čra┼čmak zorunda kald─▒.
Sonunda Erzurum'un kenar bir semtinde, k├Ây okuluna benzer bir binada, bir avu├ž adam, 23 Temmuz 1919'da topland─▒; do─ču illerinden g├Ânderilmi┼č karmakar─▒┼č─▒k renkli bir topluluktu bu: Eski parlamento ├╝yeleri, memurlar, hocalar, tarikat ┼čeyhleri, K├╝rt oymak beyleri, enli e─čri k─▒l─▒├žlar─▒yla LazlarÔÇŽ ÔÇťKongreÔÇŁ a├ž─▒ld─▒. Yeni T├╝rkiye'ye giden yolda a├ž─▒lan ilk ad─▒md─▒ bu.
Ayn─▒ g├╝n sadrazam bir genelge yay─▒nl─▒yor ve ajans haberi olarak da bunu b├╝t├╝n d├╝nyaya duyuruyordu: ÔÇťAnadolu'da ayaklanma ba┼čg├Âstermi┼čtir. Anayasa hi├že say─▒larak parlamento niteli─činde meclis halinde toplant─▒ yap─▒lmas─▒na kalk─▒┼č─▒lacakt─▒r. B├╝t├╝n sivil ve askeri makamlar bu giri┼čimin kesinlikle ├Ânlenmesi i├žin g├Ârevlidir.ÔÇŁ
Erzurum'dan sadrazama verilen kar┼č─▒l─▒kta, parlamentoyu toplamas─▒, o zaman b├Âyle toplant─▒lara gerek kalmayaca─č─▒ bildirildi. Asl─▒nda h├╝k├╝met yasal olmayan bir durumda bulunmaktayd─▒; parlamentonun da─č─▒t─▒lmas─▒ndan sonra, anayasaya ayk─▒r─▒ olarak yeni se├žim tarihi belirlenmemi┼čti.
Erzurum Kongresi 14 g├╝nden fazla s├╝rd├╝ ve oturumlar hi├ž de sakin ge├žmedi. Delegeler aras─▒nda h├╝k├╝metin gizlice anla┼čt─▒─č─▒ g├╝venilir adamlar─▒ da vard─▒. Daha kongre ba┼člar ba┼člamaz, Mustafa Kemal'in do─ču illerinden se├žilmi┼č temsilci olmad─▒─č─▒ i├žin toplant─▒ya kat─▒lmaya hakk─▒ bulunup bulunmad─▒─č─▒ sorunu ortaya at─▒ld─▒. ├ço─čunluk ┼čekle ili┼čkin bu eksikli─či dikkate almad─▒ ve Mustafa Kemal'i ba┼čkanl─▒─ča se├žti.
Bir kez daha Paris, Mustafa Kemal'e ama├žlar─▒ do─črultusunda yard─▒mc─▒ olmu┼čtu. Almanlara zorla kabul ettirilmi┼č Versailles Bar─▒┼č─▒n─▒n ko┼čullar─▒, k─▒sa s├╝re ├Ânce ├Â─črenilmi┼č bulunuyordu; buna bakarak T├╝rkiye'de kendisini nas─▒l bir yazg─▒n─▒n bekledi─či konusunda kesin sonu├žlar ├ž─▒karabilirdi.
─░kincisi, bir hayli ├žok dost├ža ├žabalarla, Paris bar─▒┼č konferans─▒na davet edilmi┼č bulunan T├╝rk heyetinin ├žabalar─▒ tam bir fiyaskoyla sonu├žlanm─▒┼čt─▒. Sadrazam Damat Ferit Pa┼ča ├╝lkesinin s├Âzc├╝s├╝ olarak verdi─či savunma s├Âylevinde pek de ba┼čar─▒l─▒ olmam─▒┼čt─▒.
M├╝ttefikler aras─▒ y├╝ksek kurul ├Ân├╝nde yapt─▒─č─▒ konu┼čmas─▒nda, ilkin sava┼ča girmek c├╝rm├╝nde b├╝t├╝n su├žu Enver'le hempalar─▒na y├╝klemi┼čti; bu melun komite adamlar─▒ halk─▒ aldatm─▒┼člar ve arzusuna ayk─▒r─▒ olarak sava┼ča s├╝r├╝klenmi┼člerdi. ┼×imdiki h├╝k├╝met bundan dolay─▒ sorumlu tutulamazd─▒.
Su├ž ve c├╝r├╝m s├Âzleri, bar─▒┼č yarg─▒├žlar─▒n─▒n kula─č─▒nda ho┼č yank─▒lar yapm─▒┼čt─▒, moral bak─▒mdan buna ├Ânem vermekteydiler. Fakat sonra Damat Ferit konu┼čmas─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝p, Wilson'un on d├Ârt maddesine ve halklar─▒n kendi yazg─▒lar─▒n─▒ kendileri belirleme hakk─▒na dayanan d├╝nya adaletini, Osmanl─▒ devleti i├žin, hem de sadece 1914'deki eski s─▒n─▒rlar─▒yla de─čil, T├╝rklerin oturdu─ču ├že┼čitli y├Âreleri de i├žine alan daha geni┼č s─▒n─▒rlar─▒yla isteyince hava birden de─či┼čti. Sadrazam ayr─▒ca Arap illerine ├Âzerklik vermeyi vadediyor ve T├╝rkiye'nin ilerde Avrupa'n─▒n y├╝ksek k├╝lt├╝r├╝ne sayg─▒ g├Âsterece─čini garanti ediyordu.
Bu kadar─▒ biraz fazlayd─▒ ve durumun bir hayli yanl─▒┼č anla┼č─▒lmas─▒yd─▒. Fransa ba┼čbakan─▒, ihtiyar Clemenceau, cevab─▒n─▒, daha do─črusu sadrazam─▒n a─čz─▒n─▒n pay─▒n─▒ verdi. Yenenle yenilen aras─▒ndaki fark─▒, i─čneleyici bir alayla belirttikten sonra, Osmanl─▒ devleti temsilcilerine ─▒s─▒r─▒c─▒ birka├ž dostluk g├Âsterisinde bulundu. T├╝rklerin oldum olas─▒ barbar bir halk oldu─čunu s├Âyledi. Nereye ayak bast─▒larsa, oran─▒n k├╝lt├╝r├╝ y─▒k─▒l─▒p son bulmu┼čtu.
«   01   ...    08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   ...    56   »   


´╗┐