´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô III : 21


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô III

DAGOBERT VON MIKUSCH


Mustafa Kemal'in ┼čahs─▒na kar┼č─▒ muhalefetten ├žok daha d├╝┼č├╝nd├╝r├╝c├╝ olan, Amerikan mandas─▒ sorunuydu; kongre ┼čimdi bu konuyu tart─▒┼čmaktayd─▒. Hemen herkes, emperyalistli─či tehlikesiz g├Âr├╝len Amerikan Birle┼čik Devletleri'nin himaye rejiminin, b├╝t├╝n g├╝├žl├╝klerden s─▒yr─▒lmak i├žin tek ├ž─▒kar yol ve ├╝lkeyi tehdit eden par├žalanmay─▒ ├Ânleyecek tek olanak oldu─ču kan─▒s─▒ndayd─▒. Hatta Mustafa Kemal'in Rauf, Bekir Sami Bey gibi en yak─▒n ├žal─▒┼čma arkada┼člar─▒ ve K├óz─▒m Karabekir, Ali Fuat ve Refet gibi en ├Ânemli pa┼čalar bile b├Âyle bir mandadan yanayd─▒lar. Kendi g├╝├žlerine dayanarak galip devletlerle boy ├Âl├ž├╝┼čmeyi, ya da onlara kar┼č─▒ durmay─▒ bu deneyim sahibi askerler kesinlikle olanaks─▒z g├Âr├╝yorlard─▒.
Bu konuda g├Âr├╝┼čmeler g├╝nlerce s├╝rd├╝. ÔÇťT├╝rkiye yabanc─▒ yard─▒m─▒ olmaks─▒z─▒n varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝remezÔÇŁ demekti bu. ÔÇťBizim devlet gelirlerimiz, bor├žlar─▒m─▒z faizini ├Âdemeye bile yetecek kadar de─čildir.ÔÇŁ ÔÇťYirminci y├╝zy─▒lda bir milletin be┼č y├╝z milyon lira bor├ž, harap olmu┼č bir ├╝lke, pek az verimli topraklar, miktar─▒ s├Âylemeye bile de─čmez gelir kaynaklar─▒yla, yabanc─▒ deste─či olmaks─▒z─▒n ya┼čamas─▒ olanaks─▒zd─▒r.ÔÇŁ ÔÇťManda ve ba─č─▒ms─▒zl─▒k birbirlerine z─▒t kavramlar de─čildir.ÔÇŁ ÔÇťHem b├Âylece insan topluluklar─▒n─▒ k├Âleli─če g├Ât├╝ren ─░ngiltere'nin himaye y├Ânetimi tehlikesinden kurtulmu┼č oluruz.ÔÇŁ ÔÇť├çaresiz, paras─▒z ve t─▒rpandan ge├žirilmi┼č bir halkla ba┼čka ne yapabiliriz?ÔÇŁ
Telkinler ├Âylesine g├╝├žl├╝, kolay yoldan kurtulma ├žaresi ├Âylesine ├žekici, ayn─▒ zamanda ├Âylesine ak─▒ll─▒ca g├Âr├╝n├╝yordu ki, b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čun heyecanla destekledi─či ├Âneri nerdeyse kabul edilmek ├╝zereydi. B├Âylece Mustafa Kemal'in d├╝┼č├╝nm├╝┼č oldu─ču gibi, tam ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ ama├žlayacak milli hareket rotas─▒ndan ├ž─▒km─▒┼č olacakt─▒. Fakat general parlamenter oldu─ču kadar, ├žok iyi strateji ustas─▒yd─▒. Herkesin ho┼čuna giden uzla┼čt─▒r─▒c─▒ bir form├╝l bularak, manda sorununu ├ž─▒kmaz soka─ča itmeyi ba┼čard─▒. Manda konusunda bir karara varmazdan ├Ânce, Amerikan h├╝k├╝metinden ├╝lkenin durumunu incelemek ├╝zere bir komisyon g├Ândermesinin istenmesi kararla┼čt─▒r─▒ld─▒.
Sorun daha sonra da kendili─činden ├ž├Âz├╝mlendi. Washington'daki Senato Wilson'un idealizmine kat─▒lmad─▒ ve T├╝rkiye ├╝zerinde bir manda y├Ânetimi d├╝┼č├╝ncesinden de yana ├ž─▒kmad─▒.
Kongrenin asl─▒nda gereksiz olan bu tart─▒┼čmalarla oyaland─▒─č─▒ s─▒rada, Malatya'dan kayg─▒ verici haberler gelmi┼čti. Oran─▒n h├╝k├╝mete sad─▒k valisi Ali Galip har─▒l har─▒l i┼čler ├ževirmekteydi. Sava┼č├ž─▒, cesur bir halk olan K├╝rtleri, asi milliyet├žilere kar┼č─▒ harekete ge├žirmek haz─▒rl─▒─č─▒ndayd─▒. Oymak ba┼čkanlar─▒, ma─črur beyler, bir ├že┼čit ├žapulcu ┼č├Âvalyeler, ┼čimdi padi┼čah─▒n yard─▒m─▒na ko┼čarlarsa, kendilerine ├Âzerklik konusunda b├╝t├╝n imtiyazlar verilece─či vaat edilerek kand─▒r─▒lm─▒┼člard─▒. O s─▒rada Malatya'da bir de ─░ngiliz subay─▒ bulunmaktayd─▒, Binba┼č─▒ Novill. Ali Galip'in giri┼čimine ne derece katk─▒s─▒ oldu─ču ya da bu i┼čte bir rol oynay─▒p oynamad─▒─č─▒ tam anlam─▒yla anla┼č─▒lamam─▒┼čt─▒r. Asl─▒nda bu b├Âlgeye resmen g├Ânderilmi┼č bulunuyordu, g├Ârevi de buradaki T├╝rk, K├╝rt ve Ermeni halklar─▒n say─▒sal durumlar─▒n─▒ saptamakt─▒.
Ali Galip baz─▒ K├╝rt oymaklar─▒n─▒ Sivas'a bask─▒ d├╝zenlemek ├╝zere kazanm─▒┼čt─▒; bu oymaklar─▒n sil├óhlar─▒n─▒ Malatya'da toplamaya ba┼člad─▒lar. Jandarman─▒n bir k─▒sm─▒ da padi┼čaha sad─▒kt─▒. Bunlar biraz vah┼či ve pek fazla g├╝venilmez oymak s├╝varilerine destek birlik olabilirlerdi. Yaln─▒z her ┼čey umuldu─čundan ├žok daha yava┼č y├╝r├╝yordu ve kuvvetli bir silahl─▒ birli─če gerek vard─▒.
Mustafa Kemal h─▒zla harekete ge├žilmesini istedi. Fakat Malatya'da bulunan millici birliklerin g├Âz├╝ korkmu┼čtu ve duraksamaktayd─▒lar. S├╝vari alay─▒ komutan─▒ Sivas'a ├žekti─či telgrafta, Ali Galip'e kar┼č─▒ eyleme ge├žecek g├╝c├╝ olmad─▒─č─▒n─▒ bildirdi. Bu durumda daha uzak yerlerde alelacele sa─članan kuvvetleri Malatya'ya sevk etmek zorunda kald─▒lar.
Sivas'taki g├Âr├╝┼čmeleri sona erdirmenin ve istenilen kararlar─▒ kabul ettirmenin tam zaman─▒yd─▒. Bu i┼čin de art─▒k pek bir zorlu─ču kalmam─▒┼čt─▒. Erzurum'da do─ču illeri i├žin kaleme al─▒nm─▒┼č kararlar, b├╝t├╝n ├╝lke i├žin ge├žerli il├ón edildi. ÔÇťMisak-─▒ Mill├«ÔÇŁ daha derli toplu ve daha a├ž─▒k bir ifade kazanm─▒┼čt─▒. Fakat ┼čimdi -en ├Ânemli ├Âzelli─či de buydu- ─░til├óf devletlerine de do─črudan a├ž─▒k├ža kar┼č─▒ ├ž─▒kan bir i├žeri─či vard─▒. Daha ├Ânce sadece Yunan ve Ermeni kurulu┼člar─▒na kar┼č─▒ savunmadan s├Âz edilirken, ┼čimdi her ├že┼čit yabanc─▒ i┼čgaline ve m├╝dahalesine tek v├╝cut olarak kar┼č─▒ konulaca─č─▒ ilkesi getirilmi┼čti.
«   01   ...    11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   ...    56   »   


´╗┐