´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô III : 24


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô III

DAGOBERT VON MIKUSCH


Y├╝ksek komiserler omuzlar─▒n─▒ silkiyor, bizi ilgilendirmez, T├╝rkiye'nin i├ž sorunlar─▒ bunlar, kendi ├╝lkenin d├╝zenini kendin sa─čla diyorlard─▒.
Damat Ferit Pa┼ča, ─░ngiliz dostlar─▒n─▒n kendisini y├╝z├╝st├╝ b─▒rakt─▒─č─▒n─▒ g├Ârmek zorunda kalm─▒┼čt─▒. G├Âr├╝n├╝┼če g├Âre art─▒k kendilerinin i┼čine yarayamayacak bir kabineyle hi├žbir ┼čekilde ilgilenmez olmu┼člard─▒. Frans─▒zlar ise zaten bir h├╝k├╝met de─či┼čikli─či istemekteydiler, ├ž├╝nk├╝ ─░ngiliz m├╝ttefiklerinin a─č─▒r basan etkisi ├žoktand─▒r g├Âzlerine bir diken gibi batmaktayd─▒.
B├Âylece Vahdettin Anadolu'daki ÔÇťfesat├ž─▒larÔÇŁla g├Âr├╝┼čmelere giri┼čilmesini gerekli g├Ârd├╝. Belki tatl─▒l─▒kla konu┼čman─▒n bir yard─▒m─▒ olurdu.
Arac─▒ olarak Abd├╝lkerim Pa┼ča se├žildi; bu zat Mustafa Kemal'in Selanik g├╝nlerinden beri g├╝vendi─či bir arkada┼č─▒yd─▒. Abd├╝lkerim Pa┼ča, general r├╝tbesinde bir asker olmakla birlikte, ayn─▒ zamanda bir tarikat─▒n da b├╝y├╝k ┼čeyhiydi; b├Âyle biri olmas─▒ndan dolay─▒ kendisine ÔÇťY├╝ce HazretÔÇŁ deniyor, o da dostu Mustafa Kemal'e kutuplar kutubu anlam─▒na ÔÇťKutb├╝l-AktabÔÇŁ diye hitap ediyordu.
Millicilerin Sivas'taki genel kararg├óh─▒yla ─░stanbul aras─▒nda do─črudan bir ba─člant─▒ kuruldu. Yakla┼č─▒k 1000 kilometre uzunlu─čundaki bu hat ├╝zerinde ┼čimdi Abd├╝lkerim ile Mustafa Kemal aras─▒nda, gece sekiz saat s├╝recek bir telgraf sohbeti ba┼člad─▒. Abd├╝lkerim din adamlar─▒na ├Âzg├╝ a─čdal─▒ bir dil kullan─▒yor, s├Âzlerini bol bol Kuran'dan ayetlerle s├╝sl├╝yordu. Hatt─▒n ├Âb├╝r ucundaki ÔÇťkutuplar kutubuÔÇŁ da bu konu┼čma ├╝slubunun gereklerine uyum sa─člamaya ├žal─▒┼č─▒yordu. B├Âylece Sivas'tan verilen cevap ┼ču k─▒l─▒─ča giriyordu: ÔÇťHi├ž ┼č├╝phesiz, sayg─▒lar─▒n en y├╝cesine lay─▒k dostum, Allah'─▒n eli her elin ├╝st├╝ndedir. Fakat bu b├Âyledir diye, ey ruh-─▒ azizim, her ┼čeyin en ulu varl─▒─č─▒n rahmet dolu takdirine b─▒rak─▒lmamas─▒, aksine g├╝├žl├╝kleri ├ž├Âzmek i├žin ├žareleri ve yollar─▒ insan─▒n kendisinin bulmas─▒ gerekti─či ger├že─či de unutulmamal─▒d─▒r.ÔÇŁ
Allah ad─▒n─▒n bunca an─▒lmas─▒na ra─čmen Mustafa Kemal hi├žbir gev┼čeme g├Âstermedi; iki ana noktada diretti: Damat Ferit bertaraf edilecek ve yeni parlamento i├žin se├žim yap─▒lacakt─▒.
Bu g├Âr├╝┼čmeden ├╝├ž g├╝n sonra, 2 Ekim 1919'da Damat Ferit Pa┼ča istifa etti. Yerine siyasal bak─▒mdan tarafs─▒z renkte bir general olan Ali R─▒za Pa┼ča sadrazam oldu. Yeni kabine bir uzla┼čma h├╝k├╝metiydi; g├Ârevi ba┼čkentle ├╝lke aras─▒nda bir k├Âpr├╝ kurmak, partiler aras─▒nda bir anla┼čma zemini bulmakt─▒. ─░├ži┼čleri Bakan─▒ saray partisindendi; harbiye naz─▒rl─▒─č─▒na ise Heyet-i Temsiliyenin g├╝vendi─či bir adam -eski ÔÇť├╝├žlerÔÇŁin Cemal Pa┼čas─▒ndan ay─▒rt etmek i├žin- Mersinli denilen Cemal Pa┼ča atanm─▒┼čt─▒.
Taht─▒n─▒ korumak u─čruna padi┼čah, asi generale boyun e─čmek zorunda kalm─▒┼čt─▒. K─▒sa s├╝re ├Âncesine kadar ÔÇťfesat├ž─▒larÔÇŁ ve ÔÇťvatan hainleriÔÇŁ olarak nitelendiren milliyet├žiler, h├╝k├╝metin d├╝┼č├╝r├╝lmesini sa─člam─▒┼člard─▒. Ola─čan├╝st├╝ bir ba┼čar─▒yd─▒ bu. Yeni kabine ger├ži Sivas'─▒n isteklerine tam uymuyordu. Ama Mustafa Kemal elde edilenlerle bir s├╝re yetinmeyi bilecek, eski bakanlar hakk─▒nda su├žlamalardan ve soru┼čturma yap─▒lmas─▒ gibi ikinci derecede isteklerden vazge├žecek kadar kurnazd─▒.
G├Âsteri┼čli bir bildiriyle, milliyet├žilerin y├╝r├╝tme kurulunun Ali R─▒za Pa┼ča'n─▒n yeni h├╝k├╝metini tan─▒d─▒─č─▒n─▒ ve her bak─▒mdan destekleyece─čini ├╝lkeye duyurdu. Ayn─▒ zamanda padi┼čaha g├Ânderilen ba─čl─▒l─▒k mesaj─▒nda, Damat Ferit kabinesinin ├žekilmesi emrini vermek l├╝tfunda bulundu─ču i├žin, h├╝k├╝mdara ÔÇťmillet ad─▒naÔÇŁ minnet ve ┼č├╝kran duygular─▒ ile getiriliyordu. Bu minnettarl─▒k arz eden mesaj herhalde Vahdettin'e pek ac─▒ gelmi┼čtir. ├ç├╝nk├╝ o g├╝ne kadar yaln─▒zca onun, padi┼čah ve halife olarak halk ad─▒na konu┼čmaya hakk─▒ vard─▒.
─░stanbul'la ba─člant─▒lar serbest b─▒rak─▒ld─▒. Sivas'taki kurul ayr─▒ca ├╝lkenin i├ž y├Ânetim i┼člerine kar─▒┼čmaktan ka├ž─▒naca─č─▒n─▒ da bildirdi. Ba┼čkent ile ├╝lke aras─▒ndaki bar─▒┼č hi├ž de─čilse d─▒┼č g├Âr├╝n├╝m├╝yle kurulmu┼čtu. Yasa d─▒┼č─▒ durumlar─▒ asker y├╝reklerine dokunan baz─▒ generaller rahat bir soluk ald─▒lar.
Fakat ─░stanbul'un istedi─či ve millici ├Ânderlerin bir k─▒sm─▒n─▒n da bekledi─či bir ┼čey ger├žekle┼čmedi. Her ne kadar Sivas'taki Heyet-i Temsiliye, yeni kabineyi tan─▒m─▒┼č ve g├Âr├╝n├╝┼čte onun emrine girmi┼čse de, g├Ârevden ├žekilmiyor, aksine daha b├╝y├╝k ├žapta olmak ├╝zere ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝yor.
«   01   ...    14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   ...    56   »   


´╗┐