´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô III : 33


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô III

DAGOBERT VON MIKUSCH


kurtar─▒rd─▒, ama hanedan─▒n saltanat─▒n─▒ kurtaraca─č─▒ kesindi. ─░stanbul'a kar┼č─▒ giri┼čilen zorbaca i┼čgal b├╝t├╝n ├╝lkede bir ├Âfke f─▒rt─▒nas─▒ estirmi┼čti, tam bu s─▒rada Anadolu'ya ka├žsa, mill├« hareketin ba┼č─▒na ge├žseydi, Mustafa Kemal cumhuriyet kurma amac─▒n─▒ biraz zor ger├žekle┼čtirirdi. Peygamberin vekili, Allah'─▒n yery├╝z├╝ndeki g├Âlgesiydi, bu s─▒fatlara sahip olmak ise geni┼č M├╝sl├╝man kitlesi i├žin hen├╝z bo┼č kavramlar durumuna gelmemi┼čti, aksine inan├žla benimsenmi┼č olgulard─▒.
Fakat Vahdettin, kudretli B├╝y├╝k Britanya'n─▒n, Anadolu'daki ayaklanmay─▒ bast─▒rmak i├žin yeterince g├╝c├╝ oldu─čundan emindi. Padi┼čah ile Londra'daki kabine ┼čimdi yazg─▒lar─▒n─▒ birbirlerine ba─člam─▒┼č haldeydiler, ya da en az─▒ndan Vahdettin b├Âyle oldu─čuna inan─▒yordu. ─░ngiltere, imparatorlu─ču i├žinde bulunan kalabal─▒k M├╝sl├╝man halklar─▒ hesaba katarak, halifeyi desteklemek zorundayd─▒; ayn─▒ ┼čekilde kendi saf─▒nda yer alan uysal padi┼čah─▒ taht─▒nda tutmas─▒, ─░stanbul'daki yasal h├╝k├╝meti ├╝lkede yeniden yetkili duruma getirmesi gerekiyordu; ancak ondan sonra gelecekteki bar─▒┼č antla┼čmas─▒n─▒n kabul├╝ ve uygulanmas─▒ s├Âz konusu olabilirdi.
Milliyet├ži parti yeniden devrimci grup durumuna d├Ân├╝┼čm├╝┼č ve ba┼člang─▒├žtaki havaya b├╝r├╝nm├╝┼čt├╝. Bu partinin t├╝m├╝yle k├Âk├╝n├╝ kurutmaktan ba┼čka ├žare yoktu. Asl─▒nda art─▒k fiilen var olmayan parlamento, resmen de da─č─▒t─▒ld─▒. Damat Ferit Pa┼ča tekrar sadrazaml─▒─č─▒ ├╝stlendi; -Bundan Fransa ile ─░talya hi├ž de ho┼čnut kalmam─▒┼čt─▒- Kabinesini sad─▒k yanda┼člar─▒ndan kurdu s─▒rt─▒n─▒ ─░ngilizlere dayayarak, tam yetkiyle h├╝k├╝meti y├Ânetmeye koyuldu. Damat Ferit Arnavuttu, biraz da K├╝rt kan─▒ ta┼č─▒yordu. Y─▒llar onu inat├ž─▒ yapm─▒┼č, ama bilgelikten yoksun b─▒rakm─▒┼čt─▒. D─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼č├╝yle bir ─░ngiliz centilmeni olmas─▒na ra─čmen, i├žinden hep bir oymak beyi kalm─▒┼čt─▒; h├ól├ó k─▒sasa k─▒sas tasar─▒mlar─▒yla yan─▒yordu, sadakati k├Âr├╝ k├Âr├╝ne denilecek derecedeydi, enerjik olmaktan ├žok dik kafal─▒yd─▒; kurnazca ili┼čkiler kurmak ve ustaca siyasal manevralar ├ževirmek yetene─činden yoksundu, nitekim enerjik oldu─ču kadar, cin d├╝┼č├╝nceli de olan Ankara'daki generalin kar┼č─▒s─▒nda politik a├ž─▒dan g├Ârd├╝─č├╝ i┼či y├╝z├╝ne g├Âz├╝ne bula┼čt─▒ran biri olmaktan ileri gidemedi. Damat Ferit efendisine ve padi┼čah kay─▒nbiraderine k├Ât├╝ hizmet etmi┼čtir.
Vahdettin g├╝c├╝n├╝ saltanattan alan y─▒ld─▒r─▒mlar─▒n─▒ Kemalistler ├╝zerine ya─čd─▒rmakta duraksama g├Âstermedi. Halife s─▒fat─▒yla ┼čeyh├╝lisl├óma bir fetva verdirdi, bu fetva millicilerin kan─▒n─▒ hel├ól il├ón ediyor ve b├╝t├╝n inananlar─▒ asilere kar┼č─▒ kutsal sava┼ča kat─▒lmaya ├ža─č─▒r─▒yordu. Bir padi┼čahl─▒k iradesiyle de Mustafa Kemal ile yanda┼člar─▒ idama mahk├╗m edildi.
─░stanbul'da ise ba┼čkald─▒ran bu general ile arkada┼člar─▒na verilen idam cezas─▒n─▒n infaz edilmi┼č oldu─ču s├Âylentisini kasten yaym─▒┼člard─▒. Haber Mustafa Kemal'in ba┼čkentte oturan annesinin kula─č─▒na da geldi. Kad─▒n─▒n o─čluyla hi├žbir temas─▒ yoktu, bu y├╝zden onu uzun zaman ├Âld├╝ sand─▒. Ayr─▒ca o─člunun M├╝sl├╝man cemaatinden kovulmu┼č olmas─▒ da a┼č─▒r─▒ dindar duygular─▒na ├žok ac─▒lar vermi┼č olmal─▒d─▒r. O y─▒llarda zaten zay─▒f olan g├Âzleri, hemen hemen t├╝m├╝yle g├Ârebilme g├╝c├╝n├╝ yitirmi┼čtir.
Harbiye nezaretindeki telgraf├ž─▒n─▒n arac─▒l─▒─č─▒yla ─░stanbul'da cereyan eden olaylar─▒ ├Â─črenen Mustafa Kemal, derhal misillemelere giri┼čti. H├ól├ó Anadolu'da bulunan birka├ž ─░ngiliz kontrol subay─▒ tutukland─▒. Demiryolu kav┼čak noktas─▒ olan Eski┼čehir'de bir ─░ngiliz b├Âl├╝─č├╝ duruyordu: Konya'dan g├Ârevi devralmak ├╝zere gelecek ─░talyan i┼čgal birli─čini beklemek zorunda kalm─▒┼čt─▒. T├╝rk kuvvetleri ─░ngilizlere sald─▒r─▒p kenti ku┼čatt─▒lar. ─░ngilizler a─č─▒r kay─▒plar vererek ku┼čatmay─▒ yar─▒┼č ├ž─▒kmay─▒ ba┼čard─▒lar. Asl─▒nda tam bir sava┼č nedeniydi bu, fakat B├╝y├╝k Britanya bu hakareti sineye ├žekti.
Konya'daki ─░talyan askerleri de sava┼čarak Yunan hatlar─▒n─▒n bat─▒s─▒na do─čru, ─░zmir'e ├žekilmek zorunda kald─▒lar. ─░├ž Anadolu m├╝ttefiklerin b├╝t├╝n birliklerinden ve b├╝t├╝n denetim ├Ârg├╝tlerinden temizlenmi┼čti.
Bundan birka├ž g├╝n sonra, Heyet-i Temsiliye ad─▒na Mustafa Kemal taraf─▒ndan ├╝lkede yeni se├žimlerin yap─▒laca─č─▒ il├ón edildi. Bu yeni parlamentonun eskisiyle hi├žbir ili┼čkisi yoktu. Ola─čan├╝st├╝ yetkilere sahip, hem yasa yap─▒c─▒, hem yasa uygulay─▒c─▒ bir millet meclisi karakterindeydi. Bu haliyle Frans─▒z b├╝y├╝k devriminin milli meclisine benziyordu ve Do─ču i├žin ayn─▒ derecede b├╝y├╝k anlaml─▒ bir kurulu┼č olacakt─▒.
«   01   ...    23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   ...    56   »   


´╗┐