´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô III : 35


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô III

DAGOBERT VON MIKUSCH


e─čilecek yeni Tanr─▒lard─▒. Sa─čduyuya tapmak, saf ak─▒l, g├Âr├╝nmeyen bir Tanr─▒'ya tapman─▒n yerine ge├žiyordu. De─čerli olan kendine g├╝vendi, bunun gere─či de zihinsel g├╝├žleri alabildi─čine zorlamakt─▒.
Spor giysili general, bu Ankara devrimcilerinin ger├žek modeliydi. Onu ├Ârnek al─▒yorlar, onun yolundan gidiyorlard─▒. Adeta y├╝zler bile sanki ona benzetiliyormu┼č g├Âr├╝n├╝yordu, herkes sertlik ve kararl─▒l─▒ktan yana ayn─▒ tutumu benimseme yar─▒┼č─▒ndayd─▒. Mustafa Kemal onlar─▒n i├žinde, o g├╝ne kadar Do─čulu insanlara ├žok uzak kalm─▒┼č disiplin ve ├Ârg├╝tlenme yetilerini uyand─▒rmay─▒ bilmi┼čti; Ankara'n─▒n havas─▒n─▒n karakteristli─či olmu┼č bulunan bu p├╝ritanizm de ondan kaynaklan─▒yordu. Mustafa Kemal, t─▒pk─▒ Cromwell gibi b├╝t├╝n bi nesile damgas─▒n─▒ basm─▒┼čt─▒r.
23 Nisan 1920'de Millet Meclisi Ankara'da topland─▒. Se├žimler daha ├žok bir formalite i┼či olmu┼čtu. Milletvekillerinin hepsini Kemalist hareket yanda┼člar─▒ kazanm─▒┼čt─▒, zaten ba┼čka t├╝rl├╝s├╝ de olamazd─▒.
A├ž─▒l─▒┼č g├╝n├╝ ├Âzellikle M├╝sl├╝manlar─▒n kutsal g├╝n├╝ cumaya rastlat─▒lm─▒┼čt─▒. Millet Meclisi tam kadrosuyla ├Ânce Hac─▒ Bayram Camii'nde cuma namaz─▒na kat─▒ld─▒; bu namazda -tarihin yazd─▒─č─▒na g├Âre- ÔÇťKuran'─▒n ve ezan─▒n nuru b├╝t├╝n inananlar─▒n ├╝zerine indi.ÔÇŁ Hutbede ├Âzellikle uzat─▒lm─▒┼č bir b├Âl├╝m halinde Allah'─▒n l├╝tuf ve inayetinin padi┼čah ve halifenin y├╝ce ┼čahs─▒ndan esirgenmemesi i├žin niyaz edildi. Namazdan sonra sayg─▒de─čer milletvekilleri, ├Ânlerinde ta┼č─▒nan Peygamber'in ye┼čil bayra─č─▒n─▒ topluca izleyerek, bir alay halinde toplant─▒ binas─▒na geldiler, kap─▒n─▒n e┼či─činde, M├╝sl├╝man t├Âresi gere─či, iki koyun kurban edildi.
Benzeri t├Ârensel cuma namazlar─▒, Ankara'n─▒n direktifiyle ayn─▒ g├╝n, en k├╝├ž├╝k k├Âylere kadar Anadolu'nun b├╝t├╝n camilerinde k─▒l─▒nd─▒.
Bu d├╝zenlemede Pa┼ča'n─▒n kurnaz parma─č─▒ hemen fark ediliyor. B├Âylesine dindarl─▒k g├Âsterilerine ihtiyac─▒ vard─▒. Halk y─▒─č─▒nlar─▒ hen├╝z Orta├ža─č'─▒n dinsel ba─člar─▒ i├žinde, ├Ânyarg─▒lara saplanm─▒┼č durumdayd─▒. Onlar─▒n bu ba─člar─▒n─▒ ├ž├Âzmek, birka├ž y├╝zy─▒l─▒ bir hamlede a┼č─▒p, modern bir devlet yap─▒s─▒n─▒ hemen kurmak istiyordu. B├Âyle bir i┼če do─črudan do─čruya asla kalk─▒┼č─▒lamazd─▒; bundan dolay─▒ b├╝t├╝n oyunlara ba┼čvurmak, b├╝t├╝n rolleri oynamak onun en do─čal hakk─▒yd─▒. Devrimci takti─či uygulamada hayranl─▒k uyand─▒ran bir daha g├Âstererek, herkesi inand─▒rmay─▒ ve hareketleri hakk─▒nda herkesi y├Ânlendirmeyi bildi; b├Âylece de kullanabildi─či s├╝rece bir partiyi veya bir ak─▒m─▒ asla kendisine d├╝┼čman yapmad─▒. Daha sonra y─▒kaca─č─▒ k├Âhnemi┼č dinsel kurumlar─▒, o g├╝nlerde kendisine m├╝ttefik yapmas─▒n─▒ bildi. Anadolu'nun y├╝ksek dereceden din adamlar─▒ onun saf─▒nda yer al─▒p kendisini desteklediler. O zaman onun ─░slamiyet'in kurumlar─▒na kar┼č─▒ birtak─▒m giri┼čimlerde bulunabilece─čini pek az kimse sezinleyebilmi┼čtir. Bir kar┼č─▒ fetva haz─▒rlayan ta┼čra ulemas─▒ (*), yine Kuran'─▒n yasalar─▒na dayanarak ┼čeyh├╝lislam─▒n bir ├že┼čit aforoz niteli─čindeki fetvas─▒n─▒ ge├žersiz il├ón ettiler, ├ž├╝nk├╝ bu fetva yabanc─▒lar─▒n zorlamas─▒ ve bask─▒s─▒ alt─▒nda verilmi┼čti. Ancak bu protesto halifenin sil├óh─▒n─▒ -k─▒sa bir s├╝re sonra g├Âr├╝lece─či ├╝zere- b├╝t├╝n├╝yle etkisiz k─▒lamam─▒┼čt─▒r.
Pek yoksulca d├Â┼čenmi┼č bir s─▒n─▒f odas─▒nda, ak┼čamlar─▒ tenekeden iki gaz lambas─▒yla ayd─▒nlanarak, Millet Meclisi yeni devletin temel ta┼člar─▒n─▒ koyuyordu. Bunlar ÔÇťMay─▒s Kararlar─▒ÔÇŁ denilen, ge├žici h├╝k├╝metin iktidar─▒na ili┼čkin yasayd─▒.
Saltanat ismen dokunulmaz kald─▒. Al─▒nan b├╝t├╝n ├Ânlemlerin y├╝ce sultan ve halifeyi korumaya, h├╝k├╝mdar─▒ ve Osmanl─▒ ├╝lkesini yabanc─▒lar─▒n elinden kurtarmaya hizmeti ama├žlad─▒─č─▒ en belirgin bi├žimde dile getirtildi. Bununla birlikte padi┼čah, i┼čgal kuvvetlerinin bir tutsa─č─▒ durumunda oldu─čundan, kararlar─▒n─▒ da serbest├že veremedi─činden dolay─▒, ge├žici bir s├╝re i├žin h├╝k├╝mdarl─▒─č─▒ ask─▒ya al─▒n─▒yor, b├╝t├╝n h├╝k├╝met yetkisi yine ÔÇťge├žiciÔÇŁ olarak Millet Meclisine ge├žiyordu.
Ge├žici h├╝k├╝met kurulmas─▒na ili┼čkin bu yasa, kolayca anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere Mustafa Kemal taraf─▒ndan ├Ânerilmi┼čti. ├ľz├╝nde do─črudan do─čruya yal─▒n halk egemenli─či ilkesini i├žeriyordu. Ge├žici durum sadece kar┼č─▒ k─▒y─▒ya ge├žmek, i├žin ┼čimdilik zorunlu bir k├Âpr├╝yd├╝, fakat d├Ân├╝┼č yolu g├Âr├╝n├╝┼čte a├ž─▒k b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒; bir kez ├Âteye var─▒ld─▒ m─▒, bu k├Âpr├╝ pek├ól├ó sessizce at─▒labilirdi. Millet Meclisi hele tek ba┼č─▒na ve ortaks─▒z
«   01   ...    25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   44   45   ...    56   »   


´╗┐