´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô III : 36


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô III

DAGOBERT VON MIKUSCH


olarak devlet iktidar─▒n─▒ ├╝stlensin, o zaman padi┼čah─▒n gelecekteki durumu hakk─▒nda karara nas─▒l olsa kendili─činden var─▒rd─▒.
Mustafa Kemal o g├╝nleri ┼č├Âyle anlat─▒yor: ÔÇťH├╝k├╝metin ┼čekli sorunu o g├╝nlerde ├Âzellikle ├žok nazik bir konuydu. Bir ├Âneride bulunmazdan ├Ânce meclisin duygular─▒n─▒ zihniyetini inceden inceye hesaba katmak gerekiyordu. Bu zorunlulu─čuna boyun e─čerek, as─▒l niyetin sakl─▒ tutuldu─ču bir ├Ânerge verdim.ÔÇŁ
Ger├žekten de bu niyet ├Âylesine g├╝zel gizlenmi┼čti ki, onun nereye varmak istedi─čini pek az kimse sezmi┼čti. Daha sonralar─▒ yanda┼člar─▒ndan bir k─▒sm─▒ kendilerinin aldat─▒l─▒p kand─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi─činde, Mustafa Kemal buna itiraz ederek, birazc─▒k dikkatle May─▒s Kararlar─▒n─▒n prensipte bir cumhuriyet kurmak demek oldu─čunun kolayca anla┼č─▒labilece─čini belirtmi┼čtir.
─░┼člerin y├╝r├╝t├╝lmesi i├žin bir kurul olu┼čturuldu. ─░cra Vekilleri Heyeti ad─▒ verilen bu kabinenin on bir ├╝yesi ilkin do─čruca Millet Meclisi'nce se├žildi, daha sonra bu se├žim ba┼čkan─▒n─▒n ├Ânerisiyle yap─▒ld─▒. Mustafa Kemal bu yetki geni┼čletilmesini birka├ž ay sonra elde edebildi. Kendisini her ┼čeyin ├╝st├╝ne, doruk noktas─▒na ├ž─▒kard─▒; onu Millet meclisine ba┼čkan se├žtiler, ayn─▒ zamanda h├╝k├╝metin de ba┼čkan─▒yd─▒; b├Âylece hem yasama erkini, hem y├╝r├╝tme erkini eline ge├žirmi┼č oluyordu; yani bir ├že┼čit diktat├Ârd├╝, demokrasi harmaniyesine b├╝r├╝nm├╝┼čt├╝ sadece. B├Âyle olmak birlikte hi├žbir zaman halk temsilcilerine ald─▒r─▒┼č etmemek ya da onlar─▒n ├Ânemini azaltmaya kalk─▒┼čmak gibi giri┼čimlerde bulunmam─▒┼čt─▒r. Hep parlamentoya dayand─▒, ayn─▒ zamanda ona egemen oldu; parlamentoyu y├╝celtti, onun y├╝celmesiyle kendi yerini de y├╝kseltti; ├žo─čunluk kararlar─▒na boyun e─čdi, fakat her zamanda kararlar─▒n ├Âd├╝n vermeksizin kendi istedi─či do─črultuda al─▒nmas─▒n─▒ sa─člamay─▒ bildi ├žok ender g├Âr├╝len bu politik ustal─▒─č─▒ ile o, tepeden t─▒rna─ča modern tipte bir devlet adam─▒d─▒r.
O g├╝nlerde yeni kurulan h├╝k├╝mete giren bir adam, ├žok ge├žmeden Mustafa Kemal'in en ├Ânemli ├žal─▒┼čma arkada┼č─▒ olmu┼čtu. ─░smet Pa┼ča'yd─▒ bu, o s─▒rada gen├ž bir albayd─▒, Ankara'ya gelece─či g├╝ne kadar ─░stanbul'da millicilere hizmet etmi┼čti. Mustafa Kemal onu genelkurmay ba┼čkan─▒ (o g├╝nlerde bu g├Ârev bir bakanl─▒kt─▒) ve b├Âylece bir bak─▒ma ordunun ba┼čkomutan─▒ yapt─▒. Fakat Ankara'ya daha yeni gelmi┼č, gen├ž bir albaydan emir almak, daha ya┼čl─▒ ve hareketin i├žinde daha ├Ânce hizmetler yapm─▒┼č generallerin ho┼čuna gitmemi┼čti. Ne var ki ├Ânder, yeni genelkurmay ba┼čkan─▒n─▒n otoritesini kabul ettirdi, ondaki ola─čand─▒┼č─▒ nitelikleri derhal anlam─▒┼č ve bu ├╝st makama da ├Âzellikle getirmi┼čti. ─░smet Pa┼ča, ├Ânderin amac─▒n─▒ daha ba┼čta, do─čru ┼čekilde anlam─▒┼č ├žok say─▒da insanlardan biriydi; ondan hi├žbir zaman zaman ayr─▒lmam─▒┼č ve hi├žbir zaman da ona kar┼č─▒ muhalif tav─▒r tak─▒nmam─▒┼čt─▒r. K─▒sa boylu, d─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼č├╝ hi├ž de g├Âsteri┼čli olmayan bir adamd─▒; her zaman g├╝ler y├╝zl├╝ ve dost├ža davranan bir yarat─▒l─▒┼č─▒ vard─▒; fakat bunun ard─▒nda so─čukkanl─▒ hesaplar yapmas─▒n─▒ bilen bir irade ve eylemde ac─▒mas─▒z olan bir mant─▒k saklan─▒rd─▒. Yeteneklerini sava┼č meydanlar─▒nda ne kadar ba┼čar─▒yla g├Âstermi┼čse, ye┼čil ├Ârt├╝l├╝ konferans masalar─▒nda da g├Âstermi┼čtir, belki de buralarda daha da iyi g├Âstermi┼čtir. A─č─▒r i┼čitmesini diplomatik bir meziyet durumuna getirmesini bilmi┼čtir: Her zaman sadece i┼čitmek istedi─čini kadar─▒n─▒ i┼čitirdi ya da sa─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ kalkan yaparak s├Âyleneni bir kere daha tekrar ettirir, b├Âylece iyi haz─▒rlanm─▒┼č bir cevap verebilmek i├žin zamanda kazan─▒rd─▒.
Millet Meclis s├╝rekli oturumlar yaparak yasama g├Ârevine devam ediyordu. ─░stanbul h├╝k├╝meti taraf─▒ndan yabanc─▒ devletlerle yap─▒lm─▒┼č b├╝t├╝n antla┼čmalar, uzla┼čmalar, ekonomik projeler ge├žersiz il├ón edildi. ├ťlkenin b├╝t├╝n gelirleri, bu arada padi┼čaha ait ta┼č─▒nmaz mallar ve dinsel ama├žl─▒ vak─▒flar da Ankara'n─▒n y├Ânetimi alt─▒nda girdi. Ba┼čkent b├Âylece mali a├ž─▒dan felce u─črat─▒lm─▒┼č oluyordu. ─░stiklal Mahkemeleri ad─▒yla bir devrim mahkemesi kuruldu, Ankara h├╝k├╝metine kar┼č─▒ giri┼čilecek her eylem, yaln─▒z muhalefet d├╝zeyinde kalsa bile vatana ihanet olarak il├ón edildi. Fakat bu ola─čan├╝st├╝ mahkemeler her zaman ├Âl├ž├╝l├╝ s─▒n─▒rlar i├žinde kald─▒lar, ne Rus ÔÇť├çekaÔÇŁs─▒ gibi korkun├ž bir anlam kazand─▒lar, ne de Frans─▒z devrimini halk mahkemeleri gibi kendi saflar─▒ i├žinde ├Âl├╝m sa├žt─▒lar.
«   01   ...    26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   44   45   46   ...    56   »   


´╗┐