´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô III : 45


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô III

DAGOBERT VON MIKUSCH


getirilmedi─čine g├Âre, kendisini diplomatik yoldan elde etmek i├žin, ┼čimdi onu konferans masas─▒na oturtmak istiyorlard─▒. Bat─▒n─▒n y├╝ce kudretlilerinin, asi generalle g├Âr├╝┼čmeyi kabul etmek l├╝tfunda bulunmalar─▒ bile, ├Âylesine b├╝y├╝k bir onur ki, bu onurun par─▒lt─▒s─▒ kar┼č─▒s─▒nda onun g├Âzleri kama┼čacak ve bu da uysalca boyun e─čmesine yetecekti; gerisini de S├Ęvres antla┼čmas─▒nda yap─▒lacak birka├ž k├╝├ž├╝k d├╝zeltme tamamlayacakt─▒.
Padi┼čah h├╝k├╝meti bu Londra ├ža─čr─▒s─▒ndan, Ankara'yla yeni bir uzla┼čma ortam─▒ bulmak i├žin yararlanmak istedi. Ya┼čl─▒ sadrazam Tevfik Pa┼ča, ─░tilaf devletlerinin konferans ├ža─čr─▒s─▒n─▒ Mustafa Kemal'e bildirirken, devletin y├╝ce ├ž─▒karlar─▒ a├ž─▒s─▒ndan her iki T├╝rk heyetinin tek bir programla ve birlikte Londra'ya gitmesi gerekti─čini belirtti. Bu ger├žekle┼čtirilirse, birle┼čmeye do─čru ciddi bir ad─▒m at─▒lm─▒┼č olurdu. Tevfik Pa┼ča kayg─▒lar─▒n─▒ dile getiren, etkileyici s├Âzlerle, ├╝lkedeki bu u─čursuz b├Âl├╝nmeye bir son verilmesini, padi┼čah─▒n karde┼č├že uzatt─▒─č─▒ elin geri ├ževrilmemesini rica etti.
Mustafa Kemal verdi─či cevapta, ─░til├óf devletlerinin bir yan─▒lg─▒ i├žinde bulunduklar─▒n─▒ bildirdi. Ne ┼čekilde olursa olsun art─▒k ─░stanbul'da bir h├╝k├╝met yoktu. ├ťlkede egemen ve me┼čru tek g├╝├ž Ankara'daki Millet Meclis'iydi. Bu bak─▒mdan ├ža─čr─▒n─▒n do─čruca buraya yap─▒lmas─▒ gerekliydi. Ne var ki kendisi de bir an ├Ânce ─░stanbul'la b├╝t├╝nle┼čmek istiyordu ve bu amaca kolayca eri┼čilebilirdi. Bunun i├žin padi┼čah─▒n yay─▒nlayaca─č─▒ k─▒sa bir iradeyle, Ankara'daki Millet Meclis'ini, ÔÇťsaltanat ve hilafetin dokunulmazl─▒─č─▒n─▒ ana ilke olarak kabul etmi┼čÔÇŁ bu meclisi resmen tan─▒mas─▒ yeterdi. Ankara h├╝k├╝meti halk temsilcilerinin kararlar─▒na ba─čl─▒ ve buna g├Âre hareket eden bir kurulu┼č oldu─čundan, ne yaz─▒k ki ba┼čka t├╝rl├╝ davranabilecek durumda de─čildi. Mustafa Kemal bu a├ž─▒klamalar─▒n─▒, bilgi edinmesi i├žin sadrazam pa┼čaya, Meclis'in yeni kabul etti─či anayasadan bir adet g├Ândererek bir anlam─▒ kalm─▒yordu. ÔÇťFakat e─čer padi┼čahÔÇŁ -burada ilk kez Mustafa Kemal son hedefine a├ž─▒k├ža de─činiyordu- ÔÇťbu ├Âneriyi reddederse, o zaman taht─▒n─▒n sars─▒lmas─▒ tehlikesi belirebilir. ┼×imdiden bildiririz kiÔÇŁ -burada tehditk├ór bir edayla devam eder- ÔÇťbu konuda b├╝t├╝n sorumluluk, ┼čimdiden kestirilemeyecek sonu├žlar─▒yla birlikte do─črudan do─čruya majestelerine ait olacakt─▒r.ÔÇŁ
Bu arada Millet Meclisi ge├žicilik durumunun s─▒n─▒rlar─▒n─▒ a┼čarak, yeni bir anayasa haz─▒rlay─▒p kabul etmi┼čti. Yeni T├╝rk devletinin bu ilk temel yasas─▒n─▒n do─čumu dokuz ay s├╝rm├╝┼čt├╝. Meclis g├Âr├╝┼čmelerinde ikide bir tak─▒l─▒p duraklamalara yol a├žan engel, her zamanki gibi saltanat sorunuydu. Saltanat ve hilafet hen├╝z varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝yordu ve o g├╝nlerde kimsenin akl─▒na bunlar─▒ ortadan kald─▒rmay─▒ istemek gibi bir d├╝┼č├╝nce gelmiyordu. B├╝y├╝k ├žo─čunluk ge├žicilik karakterini muhafaza etmek ve ├╝lkenin kurtulu┼čundan sonra en y├╝ksek iktidar─▒, me┼črutiyet yald─▒z─▒yla birlikte padi┼čah─▒n eline geri vermek e─čilimindeydi.
┼×imdi ise Mustafa Kemal'in taktik ustal─▒─č─▒ sayesinde halk temsilcileri cumhuriyet rejimine ├Âzg├╝ temel ilkeleri kararla┼čt─▒rm─▒┼člar, kutsal kurumlara dokunmamakla birlikte padi┼čah-halifenin alt─▒ndan aya─č─▒n─▒n bast─▒─č─▒ zemini ├žekmi┼člerdi. 20 Ocak 1921 tarihli yeni anayasaya g├Âre b├╝t├╝n devlet iktidar─▒ k─▒s─▒ts─▒z ve ko┼čulsuz millete devrediliyordu. Egemenlik halk─▒nd─▒ ve bu halk─▒n da tek organ─▒ Millet Meclisi'ydi. O g├╝ne kadar padi┼čah─▒n y├╝r├╝tt├╝─č├╝ b├╝t├╝n yetkiler ┼čimdi meclisin olmu┼čtu: Sava┼č ve bar─▒┼č yapmak, d─▒┼č temsilcileri atamak ve kabul etmek, ittifaklar ve antla┼čmalar imzalamakÔÇŽ Ana ├žizgileri b├Âylesine a├ž─▒k├ža belirlenmi┼č bir cumhuriyette, bir h├╝k├╝mdar─▒n ne i┼či olabilece─či konusu ise karanl─▒kta kalm─▒┼čt─▒. B├Âyle bir konuda halk temsilcilerinin nas─▒l olup da ikna edildikleri dikkate de─čer bir olgudur. K─▒rg─▒nl─▒─ča neden olabilecek bir sorun, padi┼čah─▒n durumu ┼čimdilik kayd─▒yla tart─▒┼čma d─▒┼č─▒ b─▒rak─▒lm─▒┼č, daha sonra bir esasa ba─članmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. Burada g├Âz├╝m├╝ze ├žarpan, T├╝rklerin al─▒┼čt─▒klar─▒ eski ba─člar─▒ndan s─▒y─▒rabilmek i├žin ├Ânderin kullanmak zorunda kald─▒─č─▒ ├žaprazl─▒ satran├ž hamleleri ve ├žok b├╝y├╝k ├žabalar─▒d─▒r.
─░stanbul h├╝k├╝meti, Ankara'n─▒n iste─či ├╝zerine kendili─činden g├Ârevi b─▒rakmaya raz─▒ olamazd─▒, b├Âylece birle┼čme de ger├žekle┼čemedi. Her iki h├╝k├╝metin, Osmanl─▒ ve T├╝rk h├╝k├╝metlerinin delegeleri ayr─▒ ayr─▒ yollardan Londra'ya gittiler. M├╝ttefikler, d├╝zenledikleri konferans yine sadece c─▒lk bir yumurta ortaya koymas─▒n diye, T├╝rkiye'deki ger├žek iktidar ili┼čkilerini hesaba katmay─▒ zorunlu g├Ârm├╝┼čler ve Ankara'ya da
«   01   ...    35   36   37   38   39   40   41   42   43   44   45   46   47   48   49   50   51   52   53   54   55   56   »   


´╗┐