´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 20


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


Konferans b├Âylece Lord Curzon ile ─░smet Pa┼ča aras─▒nda aylarca s├╝ren bir d├╝elloya d├Ân├╝┼čt├╝. Lord, Britanya'n─▒n d├╝nyada sahip oldu─ču y├╝ksek yerin k├╝rs├╝s├╝nde oturuyor, konferans─▒ bir ba┼č├Â─čretmen gibi y├Ânetiyor, aferinler ve z─▒lg─▒tlar da─č─▒t─▒yordu, daha s─▒k├ža olan─▒ da tabii bu sonuncusuydu. Pa┼ča ise ne kuru g├╝r├╝lt├╝ye pabu├ž b─▒rak─▒yor, ne de yola geliyordu; her zaman hep serinkanl─▒ kal─▒yor, sadece i┼čitmek istediklerini i┼čitiyor, y─▒lmadan, b─▒kmadan, inatla m├╝cadelesini s├╝rd├╝r├╝yor, isteklerinden de tek kuru┼čluk indirim yapm─▒yordu. ÔÇťBu T├╝rk t─▒pk─▒ hal─▒ al─▒┼čveri┼čindeki gibi pazarl─▒k ediyorÔÇŁ diyordu Lord Curzon ├Âfkeyle.
Ne var ki ─░ngiltere de, kendisi i├žin ├Ânemli g├Âr├╝nen konularda en k├╝├ž├╝k bir fedak├órl─▒─ča bile katlanmaya yana┼čmamaktayd─▒. Lausanne'─▒n hesap pusulas─▒n─▒ ├Âdeyen Fransa'yd─▒.
Bir t├╝rl├╝ a┼č─▒lamayan engel, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun tasfiyesi ├╝zerine ortaya ├ž─▒kan terekenin durumuydu; burada ├Âzellikle her ├že┼čniden b├╝t├╝n bor├žlar oldu─ču gibi Ankara'ya y├╝kleniyordu. Y├╝zy─▒llar─▒n hesab─▒n─▒n g├Âr├╝lmesi, kimsenin art─▒k ne yapaca─č─▒n─▒ do─čru d├╝r├╝st bilemedi─či, bir y─▒─č─▒n karmakar─▒┼č─▒k k├ó─č─▒d─▒n d├╝zene konmas─▒ gerekiyordu.
Bunlar─▒n ba┼č─▒nda da kapit├╝lasyonlar, eski padi┼čahlar─▒n T├╝rk olmayan uyruklar─▒na bah┼četti─či ayr─▒cal─▒klar gelmekteydi. Bu kapit├╝lasyonlar zamanla i├žinden ├ž─▒k─▒lmaz bir ruhsatlar, s├Âzle┼čmeler ve haklar a─č─▒ durumuna gelmi┼č, T├╝rk a─čac─▒n─▒n ├Âzsuyu ile beslenen bir ├Âkseotu olmu┼čtu. Ba┼čl─▒ca ├Âzelli─či ┼čuydu: Yabanc─▒lar -ticaret ┼čirketleri ve t├╝m kurulu┼člar─▒yla birlikte- T├╝rkiye'nin yarg─▒ erkinin denetiminde olmam─▒┼člard─▒; hi├žbir vergi ├Âdememi┼čler, buna kar┼č─▒l─▒k ├Âylesine g├╝├žl├╝ ekonomik ayr─▒cal─▒klar elde etmi┼člerdi ki, kar┼č─▒lar─▒nda yerli ticaret geli┼čememi┼čti. T├╝rkiye'yi olumsuz etkileyen di─čer tereke: D├╝yun-─▒ Umumiye'ydi -daha ├Ânceki padi┼čahlar─▒n yapm─▒┼č oldu─ču devlet bor├žlar─▒n─▒n ├Âdenebilmesi i├žin, T├╝rkiye maliyesi ├╝zerine konulmu┼č hacizin milletleraras─▒ y├Ânetimi-: Osmanl─▒ Bankas─▒yd─▒; yabanc─▒ t├╝t├╝n tekeli olan Reji'ydi ve daha bir y─▒─č─▒n ayr─▒cal─▒k ve rehin kurulu┼čuydu; bunlar en ├žok Frans─▒z sermayesini ilgilendirmekteydi.
Kapit├╝lasyonlar ve bunlara ba─čl─▒ anla┼čmalar, ancak her iki taraf─▒n onay─▒yla ortadan kald─▒r─▒labilirdi. Yeni T├╝rkiye bunlar─▒ devlet olma hakk─▒n─▒n zedelenmesi, tam ba─č─▒ms─▒zl─▒k iste─činin k─▒s─▒tlanmas─▒ olarak g├Âr├╝yor, derhal ve t├╝m├╝yle kald─▒r─▒lmas─▒n─▒ istiyordu. Lord Curzon, T├╝rkiye'nin hen├╝z modern hukuk d├╝zenine, ticaret hukukuna ve benzeri d├╝zenlemelere sahip bulunmad─▒─č─▒na i┼čaret etti. ─░smet Pa┼ča b├╝t├╝n bunlar─▒n en k─▒sa zamanda sa─članaca─č─▒n─▒ bildirdi. Bu sefer hi├ž de─čilse Japonya'da oldu─ču gibi, uzunca bir ge├ži┼č d├Âneminin kabul edilmesi istendi; b├Âyle yirmi y─▒ll─▒k bir ara d├Âneminden sonra kapit├╝lasyonlar kald─▒r─▒labilirdi. ─░smet Pa┼ča hi├žbir ┼čekilde ├Âd├╝n vermek istemiyordu. Milletin temel haklar─▒n─▒ k─▒s─▒tlanm─▒┼č g├Ârmektense, sava┼ča devam etmeyi ye─čleyecekti.
Konferans ba┼člayal─▒ ├╝├ž├╝nc├╝ ay─▒na girmi┼č, fakat pazarl─▒kta h├ól├ó uyu┼čma olmam─▒┼čt─▒. Sonunda Lord Curzon son kozunu oynad─▒ ve pazardan mal alan bir m├╝┼čteri gibi davranarak, daha y├╝ksek fiyat veremeyece─čini s├Âyledi ve fena halde ├Âfkelenmi┼č durumda konferans d├╝kk├ón─▒n─▒ terk etti. Garda haz─▒r bekleyen trenin ├Ân├╝nde, ─░smet Pa┼ča'n─▒n kendisine ko┼čup gelece─či ve ├Âneriyi hemen kabul edece─či umuduyla bekledi. Ama ─░smet Pa┼ča gelmedi ve Lord Curzon eli bo┼č olarak yola ├ž─▒kmak zorunda kald─▒.
Konferans 1923 ┼×ubat ba┼č─▒nda hi├žbir sonu├ž alamadan kesildi; T├╝rk heyeti de Lausanne'─▒ terk etti.
***
Monar┼čiye kar┼č─▒ ba┼čar─▒yla ger├žekle┼čtirilen darbe, padi┼čah─▒n bertaraf edilmesi ve halifenin her t├╝rl├╝ ger├žek iktidardan yoksun b─▒rak─▒lmas─▒, ├╝lkede geni┼č ├ževreleri alarma ge├žirmi┼čti. Yava┼č yava┼č Gazi ba┼čkan─▒n ne y├Âne d├╝men k─▒rd─▒─č─▒ anla┼č─▒lmaktayd─▒. Eski muhaliflere -Rauf Bey'in ├ževresinde me┼čruti y├Ânetim isteyenlerin olu┼čturdu─ču gruba- yeni has─▒mlar kat─▒ld─▒: Bunlar ─░sl├ómiyet'e ve onun b├╝t├╝n hayat─▒ derinlemesine etkileyen, gelene─čine saplan─▒p kalm─▒┼č olanlard─▒. Arkalar─▒nda da hen├╝z ayakta duran bir iktidar binas─▒ y├╝kselmekteydi: Din adamlar─▒. Ayn─▒ zamanda hem ├Â─čretmen, hem vaiz olan k├Ây
«   01   ...    10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   ...    52   »   


´╗┐