´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 21


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


hocalar─▒yla, halk─▒n i├žine k├Âk budak salm─▒┼č bir kitleydi bu. Say─▒ca ├žo─čunlukta olan, dinsel ├Â─čretim yapan okullarda gen├žli─čin yeti┼čtirilmesini ellerinde bulunduruyorlard─▒. Alt tabakadan din adamlar─▒ kitlesinin ├╝st├╝nde, onlar─▒ y├Âneten y├╝ksek kitap bilginleri, ulema s─▒n─▒f─▒ ile dervi┼č tarikatlar─▒n─▒n ÔÇť┼čeyhÔÇŁ denilen ├Ânderleri vard─▒; hepsinde de donmu┼č bir skolasti─če ba─član─▒p kalm─▒┼člard─▒, fakat bilgi sil├óh─▒ bak─▒m─▒ndan donan─▒mlar─▒, di─čer y├╝ksek tabakadan, Ankara'n─▒n ak─▒lc─▒ ayd─▒nlar─▒ndan, devrimin jakobenlerinden hi├ž de daha az de─čildi. O zaman ilk s├Âylentiler yay─▒lmaya ba┼člad─▒; Mustafa Kemal kendisini padi┼čah-halife yapmak amac─▒n─▒ g├╝d├╝yordu; evlenmesi de yeni bir Kemalo─čullar─▒ hanedan─▒n─▒ kurmak niyetini g├Âstermekteydi. Zaten ilk Osmanl─▒ sultan─▒ da zafer kazanm─▒┼č bir oymak beyi de─čil miydi? Benzer nitelikte bir hareketin taze ├Ârne─či ─░ran'da g├Âr├╝lmemi┼č miydi? Asl─▒nda M├╝sl├╝man din adamlar─▒ b├Âyle bir de─či┼čikli─či ho┼č kar┼č─▒lamayacak de─čillerdi; b├Âyle bir ┼čey cumhuriyet├ži bir radikalizmden ├žok daha az tehlikeliydi.
─░┼čgalin do─črudan bask─▒s─▒ndan kurtulmu┼č bulunan ─░stanbul, yeniden k─▒p─▒rdanmaya ba┼člad─▒. B├╝y├╝k bir ge├žmi┼čin tan─▒klar─▒ orda duruyordu; Peygamberin h─▒rkas─▒ da orada saklan─▒yordu; oras─▒ halifenin y├╝ce makam─▒n─▒n bulundu─ču yer, k├Âkl├╝ kap─▒ kullar─▒ aristokrasinin oturdu─ču yerdi; eski sultanlar zaman─▒nda bir rol oynam─▒┼č ne kadar sayg─▒n aile varsa hepsi de bu kentteydi. ┼×imdi bunlar─▒n hepsi bir k├Â┼čeye itilmi┼čti ve milliyet├žiler taraf─▒ndan kendilerine horlanarak olmasa bile, a├ž─▒k├ža k├╝├ž├╝msenerek davran─▒ld─▒─č─▒ g├Ârmekteydiler. K─▒sa s├╝re ├Ânce Millet Meclisi'nce Ankara'n─▒n h├╝k├╝met merkezi oldu─ču a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒, buras─▒n─▒ yeni ba┼čkent yapmak i├žin at─▒lm─▒┼č ilk ad─▒md─▒ bu. ─░stanbul devletinin merkezi s─▒fat─▒yla, varl─▒─č─▒n─▒n s├Âz konusu oldu─čunu hissediyordu; Ankara'ya kar┼č─▒ m├╝cadeleye giri┼čti, ister istemez de tutucu g├╝├žlerden destek arad─▒ ve yeni bir kar┼č─▒ hareketin merkezi oldu.
Mudanya m├╝tarekesinden sonra milli h├╝k├╝met, ba┼čkentin y├Ânetimini ├╝stlenmi┼čti. Refet Pa┼ča ─░stanbul'un askeri valisi oldu; yan─▒nda Dr. Adnan Bey vard─▒; bu zat milliyet├žilerin ileri gelenlerinden biri ve Halide Edip'in kocas─▒yd─▒. Her iki adam kentin ac─▒kl─▒ durumunu d├╝zeltmek, d├╝zeni ve g├╝venli─či sa─člamak, ├╝lkeyle kopan ba─člar─▒n─▒ yeniden kurmak i├žin b├╝y├╝k bir ├Âzen ve beceriyle ├žaba harcad─▒lar. Da─č gibi y─▒─č─▒lm─▒┼č zorluklar─▒ yendiler. ─░ngilizler -haklar─▒nda ger├ži baz─▒ ┼čeyler duyduklar─▒, fakat hi├žbirini hen├╝z i┼č ba┼č─▒nda g├Ârmedikleri- bu Ankaral─▒ baylar─▒n, dizginleri kullanmay─▒ ne kadar iyi bildiklerini hayretle g├Âzlemlemekteydiler. ├çal─▒┼čmaktan b─▒kmayan b├Âylesine dipdiri bir enerji ve davran─▒┼člardaki ├žabukluk, ┼čimdiye kadar T├╝rkiye'de ve genellikle Do─ču ├╝lkelerinde g├Âr├╝lmesine al─▒┼č─▒lm─▒┼č ┼čeyler de─čildi.
Fakat ne Refet Pa┼ča ne de Adnan Bey, Mustafa Kemal'in tam anlam─▒yla izinden giden yanda┼člar─▒ de─čildiler, aksine Rauf Bey'in ├ževresinde toplanm─▒┼č gruptand─▒lar. Onlar─▒n Ankara'daki radikallere kar┼č─▒ olu┼člar─▒ ve bu durumun dillerde dola┼čmas─▒, ─░stanbul'da destek ve himaye g├Ârmelerine yol a├žm─▒┼čt─▒. Refet Pa┼ča anla┼č─▒lan kendi pl├ónlar─▒ i├žin halifeyi kazanmak yollar─▒n─▒ ar─▒yordu. Ona arma─čan olarak ├žok k─▒ymetli bir ayg─▒r g├Ânderdi ve birlikte yollad─▒─č─▒ yaz─▒da da ÔÇťmajesteleri Tanr─▒'n─▒n yery├╝z├╝ndeki g├Âlgesi- zat-─▒ ┼čahane halife-yi ruy-i zeminÔÇŁ hitab─▒n─▒ kulland─▒. Bu davran─▒┼č da tabii Ankara'da ├žok k├Ât├╝ kar┼č─▒land─▒.
Bar─▒┼č g├Âr├╝┼čmelerinin kesilmesi, sava┼č─▒n s├╝rd├╝r├╝lmesi olas─▒l─▒─č─▒ tehlikesinin belirmesi; Laussanne'─▒n neden oldu─ču b├╝t├╝n hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒, 1923 y─▒l─▒ ba┼člar─▒nda Millet Meclisi'nde ┼čiddetli patlamalara elveri┼čli bir hava yaratm─▒┼čt─▒. Muhalefet ba┼čkan─▒ kar┼č─▒ bir harekete ge├žilmesi i├žin bundan g├╝zel f─▒rsat bulamazd─▒.
Mustafa Kemal i├žin durum kritikti. Yanda┼člar─▒ padi┼čah─▒n bertaraf edilmesinden bu yana, yava┼č yava┼č azal─▒yordu. Lausanne'a g├Ât├╝rm├╝┼č oldu─ču politikas─▒, t├╝m├╝yle karaya oturmu┼čtu, -ya da en az─▒ndan ├Âyle g├Âr├╝n├╝yordu- ─░stanbul ├╝zerine y├╝r├╝y├╝┼č durdurulmu┼čtu ve ÔÇťFransa'n─▒n yard─▒m─▒yla bar─▒┼ča ula┼čaca─č─▒z; s├Âz ald─▒m onlardanÔÇŁ demi┼čti. Fakat Fransa'n─▒n tam bir d├Ân├╝┼č yapmas─▒ Mustafa Kemal'in h─▒z─▒n─▒ kesmi┼čti. Bunun ├╝zerine gizlice Londra'yla uzla┼čmak yolunu arad─▒; bunu kimse bilmiyordu ve hen├╝z bilmeleri de do─čru de─čildi. ─░ngiltere art─▒k K├╝├ž├╝k AsyaÔÇÖda milli nitelikte kurulmu┼č ve ─░sl├óm d├╝nyas─▒ndan ayr─▒lm─▒┼č bir T├╝rkiye'ye raz─▒ olacakt─▒. Buna kar┼č─▒l─▒k Mustafa Kemal'in ku┼čkusuz bir ┼čey ├Âdemesi gerekiyordu: Bu da daha sonra g├Âr├╝lece─či ├╝zere Musul oldu.
«   01   ...    11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   ...    52   »   


´╗┐