´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 23


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


Bunun gerek├žesini Mustafa Kemal'den dinleyelim: ÔÇťYap─▒lacak reformlar─▒, uygun zamandan ├Ânce programa almakla, karacahillerin ve gericilerin eline, b├╝t├╝n milleti zehirlemeleri i├žin silah vermenin, amac─▒m─▒za yararl─▒ olmad─▒─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝ndeydim. Zira bu sorunlar─▒n uygun zamanda ├ž├Âz├╝mlenebilece─činden ve halk─▒n bunlardan kurtulaca─č─▒mdan kesinlikle emindim.ÔÇŁ
Amac─▒n─▒ b├Âyle susmakla ge├ži┼čtirmesi, onun hem avantaj─▒ hem de dezavantaj─▒ oldu. Has─▒mlar─▒na, ┼č├╝phe uyand─▒rmayan bu program─▒, vicdanlar─▒n─▒ zorlamadan ├╝stlenmek olana─č─▒ verdi. Ba┼čka t├╝rl├╝ kendilerine parlamentonun kap─▒s─▒ kapan─▒yordu. Yeni se├žimlerde (bunun yap─▒l─▒┼č tarz─▒ daha ├Ânceden demokratik y├Ânde de─či┼čtirilmi┼čti) istisnas─▒z hep yeni Halk Partisi'nin adaylar─▒ kazand─▒lar. Yani t─▒pk─▒ bir zamanlar J├Ân T├╝rklerde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi bir olay cereyan etmi┼čti. Aradaki ├Ânemli fark, ┼čimdiki parlamentoyu olu┼čturan ├Ârg├╝t├╝n ba┼č─▒nda -bir├žok bak─▒mlardan J├Ân T├╝rkleri and─▒rmakla birlikte- o g├╝nlerdeki gibi bir komitenin de─čil, sadece tek bir ki┼činin, ├Ânder ve y├Ânetmen olarak Mustafa Kemal'in kendisinin bulunu┼čuydu.

* * *

Bu arada 9 Nisan 1923'de bar─▒┼č g├Âr├╝┼čmeleri Lausanne'de yeniden ba┼člam─▒┼čt─▒. Lord Curzon yoktu ortal─▒kta. Yerine o g├╝ne kadar ─░stanbul'da ─░ngiliz y├╝ksek komiseri olan Sir Horace Rumbold ge├žmi┼čti; bu da ─░ngiltere'nin k─▒sa s├╝re ├Ânce tavr─▒n─▒ de─či┼čtirdi─činin belirtisiydi. Bununla birlikte uzla┼čmaya var─▒l─▒ncaya kadar yine de bir ├╝├ž ay─▒n daha ge├žmesi gerekti.
┼×imdi de Fransa direniyordu. O g├╝nlerde Ruhr b├Âlgesi i├žin giri┼čti─či eylemin, istenilen ba┼čar─▒ya ula┼čmayaca─č─▒ belli olmu┼čtu; Ren s─▒n─▒r─▒na ili┼čkin umutlar da her g├╝n biraz daha s├Ân├╝yordu; Alman Mark─▒ dipsiz bir kuyuya yuvarlan─▒yormu┼č├žas─▒na d├╝┼čmeye ba┼člam─▒┼čt─▒; bu gidi┼čle sonunda bir kuru┼č tazminat al─▒namayaca─č─▒ndan korkulmaktayd─▒. Hi├ž de─čilse T├╝rkiye'ye yat─▒r─▒lm─▒┼č paray─▒ geri almak, kurtar─▒labilindi─či kadar ├žok sermayeyi kurtarmak isteniyordu. Ne var ki Fransa az─▒c─▒k bir sus pay─▒yla yetinmek zorunda kald─▒ ve ayn─▒ zamanda Yak─▒ndo─ču'da -gelecek g├╝nler a├ž─▒s─▒ndan, az ya da ├žok birka├ž milyondan ku┼čkusuz daha ├Ânemli olan- k├╝lt├╝rel ve ekonomik ├╝st├╝nl├╝─č├╝n├╝ kaybetti.
24 Temmuz g├╝n├╝, ├Â─čleden sonra, Lausanne katedralinin ├žanlar─▒ bar─▒┼č─▒n imzalanm─▒┼č oldu─čunu il├ón ediyordu. Bu bar─▒┼č yakla┼č─▒k be┼č y─▒ld─▒r s├╝ren ve s├╝resinin uzunlu─ču bak─▒m─▒ndan tarihte bir benzeri bulunmayan m├╝tarekeye son veriyordu. As─▒l bar─▒┼č protokol├╝ne, on sekiz ayr─▒ s├Âzle┼čme ve ayr─▒ belge eklenmi┼čti, bunlarla Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun terekesinden kalan her ┼čeyin tasfiye edildi─či kan─▒s─▒na var─▒lm─▒┼čt─▒.
T├╝rkiye ilke olarak s├╝ng├╝s├╝yle kazanm─▒┼č oldu─ču ve Misak-─▒ Milli'de saptanm─▒┼č noktalara uyan s─▒n─▒rlar─▒ elde ediyordu. Yaln─▒z zengin petrol yataklar─▒yla birlikte Musul b├Âlgesi konusunda bir karara var─▒lmam─▒┼čt─▒. ─░ngiltere kurnazl─▒k yaparak bu konuda T├╝rkiye'yle do─črudan bir uzla┼čmaya varmak hakk─▒n─▒ sakl─▒ tutmu┼čtu.
En ├Ânemli ve ├žetin sorun olan Bo─čazlar─▒n durumu, ─░ngiliz g├Âr├╝┼č├╝ne g├Âre ├ž├Âz├╝mlenmi┼čti. T├╝rkiye bu konuda ─░ngiltere lehinde tav─▒r tak─▒nmay─▒ daha do─čru bulmu┼č, b├Âylece de Rus m├╝ttefikini y├╝z├╝st├╝ b─▒rakm─▒┼čt─▒. Moskova-Ankara s├Âzle┼čmesinde Bo─čazlar sorununun yaln─▒zca s─▒n─▒r devletlerin kat─▒laca─č─▒ bir konferansla d├╝zenlenmesi gerekti─či a├ž─▒k├ža saptanm─▒┼č bulunuyordu. T├╝rkiye -silahlardan ar─▒nd─▒r─▒lm─▒┼č b├Âlge gibi pek ├Ânemsiz k─▒s─▒tlamalarla- ─░stanbul ve ├çanakkale bo─čazlar─▒ k─▒y─▒ b├Âlgesi ├╝zerinde egemenli─čini elde ediyor, buna kar┼č─▒l─▒k ticaret gemilerinin ve -baz─▒ ko┼čullarla- sava┼č gemilerinin Bo─čazlardan ge├ži┼čini serbest b─▒rak─▒yordu. Bo─čazlar sorununda T├╝rkiye'nin bu ┼čekilde Bat─▒ya do─čru ├žark etmesi, Moskova'yla aralar─▒na so─čukluk girmesi sonucunu do─čurdu. ├ťstelik ertesi y─▒l ─░stanbul'da ve ayr─▒ca do─čuda yuvalanm─▒┼č kom├╝nist k─▒┼čk─▒rtma merkezleri, Ankara h├╝k├╝metince Rusya'yla ili┼čkiler hi├ž dikkate al─▒nmaks─▒z─▒n bask─▒nlarla yok edildi ve y├Âneticileri vatan haini olarak as─▒ld─▒. Fakat ├çi├žerin politikas─▒nda ho┼čnutsuzlu─čunu belli edip duygusal davran─▒┼člara kendisini kapt─▒rmayacak kadar kurnaz bir diplomatt─▒. ─░ngiltere ile T├╝rkiye aras─▒ndaki Musul anla┼čmazl─▒─č─▒ kendisine elveri┼čli bir ortam yarat─▒nca, Ankara'yla
«   01   ...    13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   ...    52   »   


´╗┐