´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 24


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


ba─člar─▒ yeniden s─▒k─▒la┼čt─▒rmak ├╝zere hemen harekete ge├žti. T├╝rk d─▒┼či┼čleri bakan─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Beyle 17 Aral─▒k 1925'de bir Rus-T├╝rk dostluk ve tarafs─▒zl─▒k pakt─▒ imzaland─▒.
Kapit├╝lasyonlar ve imtiyazlar Lausanne Anla┼čmas─▒'nda ge├ži┼č d├Ânemi olmaks─▒z─▒n kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. Sevres dikte bar─▒┼č─▒n─▒n ├Âng├Ârd├╝─č├╝ gibi, T├╝rk silahl─▒ kuvvetlerinde bir s─▒n─▒rland─▒rma da s├Âz konusu de─čildi. Hristiyan az─▒nl─▒klar sorununun da art─▒k bir rol oynamad─▒─č─▒ belirtilmi┼čti. Yunanl─▒larla bir halk de─či┼č toku┼ču yap─▒lm─▒┼č, iki milyon kadar insan oturduklar─▒ yerleri kar┼č─▒l─▒kl─▒ de─či┼čtirmi┼člerdi.
┼×imdi bar─▒┼č d├Ânemine girildi─či ve ├╝lkenin ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ elde edildi─čine g├Âre, Mustafa Kemal ikinci, fakat hi├ž de daha az g├╝├ž olmayan g├Ârevine ba┼člayabilirdi: T├╝rk halk─▒n─▒n Orta├ža─čdan Yeni├ža─ča ge├žirilmesi ve modern tarzda bir devlet yap─▒s─▒n─▒n kurulmas─▒ g├Âreviydi bu. ├ľnce kaba yap─▒s─▒ ├žoktan tamamlanm─▒┼č binaya, ├žoktan hak etti─či, fakat ┼čimdiye kadar a─č─▒za al─▒nmas─▒ndan ├Âzenle ka├ž─▒n─▒lan ad─▒n─▒ koymak gerekiyordu. Yani cumhuriyetin il├ón─▒ s├Âz konusuydu. Bu adam do─čal geli┼čim ├žizgisi i├žinde at─▒ld─▒, yaln─▒z bizzat Mustafa Kemal'in haz─▒rlad─▒─č─▒ ├žok ilgin├ž bir d├╝zenlemeyle ger├žekle┼čtirildi.
─░kinci Millet Meclisi'nin toplanmas─▒ndan hemen sonra Rauf Bey ba┼čbakanl─▒ktan ├žekildi, s├Âzde d─▒┼či┼čleri bakan─▒ ve ba┼čar─▒l─▒ bar─▒┼č g├Âr├╝┼čmecisi ─░smet Pa┼ča'ya ┼čahsen kar┼č─▒ oldu─čundan istifa ediyordu, ger├žekte muhalefet yapabilmek i├žin serbest kalmak istiyordu.
Mustafa Kemal'le vedala┼č─▒rken k├╝├ž├╝k bir yanl─▒┼č anlama komedisi de cereyan etti. Rauf Bey kabinenin ba┼č─▒ndan ├žekildi─čini bildirirken ÔÇťSizdenÔÇŁ dedi, ÔÇťdevletin en y├╝ce makam─▒n─▒ g├╝├žlendirip sa─člamla┼čt─▒rman─▒z─▒ ├Âzellikle rica ediyorum.ÔÇŁ
ÔÇťSize s├Âz veriyorumÔÇŁ diye cevap verdi Mustafa Kemal, ÔÇťdedi─činizi yapaca─č─▒m.ÔÇŁ
Rauf Bey tabiidir ki hil├ófeti kastetmi┼čti. Fakat Mustafa Kemal cumhuriyeti ve devletin en y├╝ce makam─▒ olarak da cumhurba┼čkan─▒n─▒ d├╝┼č├╝nm├╝┼č, bundan dolay─▒ da resmen s├Âz vermi┼čti.
Rauf Bey'in yerine Fethi Bey ba┼čbakan oldu. Daha ├žok liberal g├Âr├╝┼člerinden dolay─▒ Mustafa Kemal'den ayr─▒lan, lider durumundaki adamlar aras─▒nda, ├Âtekiler gibi t├╝m├╝yle ondan kopmam─▒┼č tek ki┼čiydi.
┼×imdi yukarda de─čindi─čimiz ├╝zere, yeni kurulmu┼č Halk Partisi'nin bayra─č─▒ alt─▒nda muhalifler, hem de say─▒ca hayli fazla olarak parlamentoya girmi┼č bulunuyorlard─▒. Mecliste ve h├╝k├╝mette etkinlik kazanmak yollar─▒n─▒ arad─▒lar. Toplant─▒da bulunmayan Rauf Beyi, Mustafa Kemal istemedi─či halde, meclis ba┼čkan yard─▒mc─▒l─▒─č─▒na se├žtiler. Bo┼č bulunan i├ži┼čleri bakanl─▒─č─▒na da -┼čimdilik rengini gizli tutan- bir muhalif getirilmi┼čti. Bakanlar─▒n do─črudan Millet Meclisi i├žinden se├žilmesine ili┼čkin yasa h├ól├ó y├╝r├╝rl├╝kteydi. Mustafa Kemal i┼čte bu yasadan, d├╝ped├╝z kendisinin yetki alan─▒n─▒ daraltmak amac─▒yla ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č bulunan bu yasadan, onu b├╝y├╝k siyasal taarruzunun ├ž─▒k─▒┼č noktas─▒ yaparak yararland─▒. Olay hayli masum g├Âr├╝nen bir ┼ča┼č─▒rtma manevras─▒yla ba┼člad─▒: O, bunu yapay bir h├╝k├╝met bunal─▒m─▒na g├Ât├╝rd├╝.
─░┼č ba┼č─▒na geleli bir ay olan Fethi Bey, bu bakan se├žme yasas─▒n─▒n de─či┼čtirilmesi amac─▒yla, b├╝t├╝n kabine ├╝yeleriyle birlikte istifa etti. -B├╝t├╝n kabine ├╝yelerinin ├╝zerinde g├Âr├╝┼č birli─čine varmalar─▒ sa─članan- neden olarak, bakanlar─▒n meclis genel kurulu taraf─▒ndan uluorta atanmas─▒n─▒n, h├╝k├╝metin birli─čini zedeledi─či ve ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ felce u─čratt─▒─č─▒ g├Âsterildi; ger├žekten de uygulamada bu sak─▒nca g├Âr├╝lmekteydi. ─░stifa eden bakanlar, Millet Meclisince yeniden se├žilirse, g├Ârevi kabul etmemekle y├╝k├╝ml├╝ k─▒l─▒nm─▒┼člard─▒.
B├Âylece pe┼čin ├Ânlemler al─▒nd─▒ktan sonra, Millet Meclisi'ne yasan─▒n ├Âng├Ârd├╝─č├╝ ┼čekilde yeni bir kabine se├žmesi i├žin en dostane ┼čekilde ricada bulunuldu. Mustafa Kemal ├Ânceden neler hesaplam─▒┼čsa, onlar cereyan etti. Meclis yeni bir bakanlar kurulu listesi ortaya koymay─▒ ba┼čaramad─▒; ├ž├╝nk├╝ aralar─▒nda Ankara'n─▒n en iyi kafalar─▒ bulunan, o g├╝ne kadarki h├╝k├╝met adamlar─▒n─▒n yapt─▒klar─▒ a├ž─▒klamadan sonra, onlar─▒n yeniden se├žilmek konusunda hesaba kat─▒lamay─▒┼člar─▒ bunda ba┼čl─▒ca etken olmu┼čtu. Elde ayn─▒ y├╝ksek kalitede ikinci bir tak─▒m yoktu. Ku┼čkusuz Mustafa Kemal de el alt─▒ndan karga┼čan─▒n daha da
«   01   ...    14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   ...    52   »   


´╗┐