´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 27


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


Hil├ófet sorununun ortaya at─▒lmas─▒n─▒ sa─člayan d─▒┼č d├╝rt├╝ para i┼čleri oldu. Abd├╝lmecit, birinci sekreterinin bir yaz─▒s─▒yla h├╝k├╝metten kendisine daha fazla miktarda ├Âdenek verilmesini istedi; gerek├že olarak emrine verilen paran─▒n, g├Ârevinin gerektirdi─či y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri yerine getirmeye yetmedi─čini ileri s├╝r├╝yor, h├╝k├╝metin kendisine ald─▒r─▒┼č etmeyi┼činden de yak─▒n─▒yordu.
Mustafa Kemal'in cevab─▒nda apa├ž─▒kl─▒ktan yana hi├žbir eksiklik yoktu. B├╝t├╝n M├╝sl├╝manlar─▒n g├Âz├╝nde, ge├žmi┼či ├žok eskilere uzanan hil├ófetin ta┼č─▒d─▒─č─▒ sayg─▒n g├Ârkemden de hi├ž etkilenmi┼č de─čildi. ÔÇťHalifenin istekleriÔÇŁ diye yaz─▒yordu, ÔÇťKendisiyle ilgili resmi kurulu┼člar, cumhuriyet ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒n a├ž─▒k├ža zedelenmesini olu┼čturmaktad─▒r. Halifenin g├Ârevinin ne maddi, ne politik anlam─▒, ne de varolu┼č hakk─▒ vard─▒r. Makam─▒n─▒n da ancak tarihsel bir hat─▒ra olarak de─čeri olabilir. G├Ârevinin gerektirdi─či y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri yoktur. Halifenin ge├žiminin sa─članmas─▒ i├žin, herhalde cumhuriyetin ba┼čkan─▒na verilen kadar bir ├Âdene─čin yeterli olmas─▒ gerekir. Debdebe ve tantanaya da yer yoktur. Y├Ânetim kurulu┼člar─▒ da ciddi bir denetimden ge├žirilecektir. Halifenin nezdinde ÔÇťba┼čmabeyinciÔÇŁ ve ÔÇťba┼čk├ótipÔÇŁ bulunmas─▒, ona s├╝rekli iktidar hayali telkin etmektedir.ÔÇŁ
Bu yaz─▒ 1924 Ocak ay─▒nda kaleme al─▒nm─▒┼čt─▒. 1 Mart'ta, cumhuriyetin il├ón─▒ndan sonra birka├ž ayl─▒k bir tatile girmi┼č olan Millet Meclisi yeniden topland─▒. Mustafa Kemal'in a├ž─▒┼č konu┼čmas─▒, dinsel kurumlara, ┼čeriat d├╝zenine kar┼č─▒ bir meydan okuma oldu. Konuyu sadece hil├ófet sorunu olarak de─čil, ├žok daha geni┼č boyutlu bir bi├žimde ele alm─▒┼čt─▒. F─▒rsattan, devletin kesinlikle l├óikle┼čtirilmesi ve dinden t├╝m├╝yle ayr─▒lmas─▒ i├žin yararland─▒. B├Âylece o, u─črunda Avrupa'n─▒n ├žo─ču yerde y├╝zy─▒llarca sava┼čmak zorunda kald─▒─č─▒ bir d├╝zeni, l├óik d├╝zeni, birka├ž g├╝n i├žinde ger├žekle┼čtirdi.
Mustafa Kemal'in haz─▒rlad─▒─č─▒ gerekli yasalar, 2 Mart'ta parti grubunda konu┼čuldu, 3 Mart'ta Millet Meclisi'ne geldi ve tek bir oturumda, b├╝t├╝n gece s├╝ren bilinen tart─▒┼čmalardan sonra, sabahleyin saat alt─▒ bu├žukta kabul edildi: Hil├ófet kald─▒r─▒ld─▒. H├╝k├╝mdar hanedan─▒n─▒n kad─▒n ve erkek b├╝t├╝n ├╝yelerinin (halife de d├óhil) T├╝rkiye'de oturmalar─▒ s├╝resiz yasak edildi. Bunlar on g├╝n i├žinde cumhuriyetin topraklar─▒n─▒ terk edeceklerdi. B├╝t├╝n dinsel devlet kurulu┼člar─▒ (┼čer'iye ve evkaf bakanl─▒klar─▒) kald─▒r─▒ld─▒, dinsel kurumlar─▒n mallar─▒ devlete ge├žti. O g├╝ne kadar din adamlar─▒nca y├Ânetilen b├╝t├╝n okullar, e─čitim bakanl─▒─č─▒n─▒n y├Ânetimine verildi.
4 Martta Abd├╝lmecit ─░stanbul'u terk etti. Birka├ž g├╝n sonra onu otuz kadar Osmanl─▒ hanedan─▒ prensi ve prensesi izledi; bunlar Orient ekspresiyle Avrupa'ya, orada s├╝rg├╝nde ya┼čayan, say─▒lar─▒ hayli kabar─▒k imparator ve krallarla, prens ve prenseslerle arkada┼čl─▒k etmek ├╝zere gittiler.
Hil├ófetin kald─▒r─▒lmas─▒ ─░sl├óm d├╝nyas─▒ndan daha ├žok, Avrupa'da heyecan uyand─▒rd─▒. Kurtulu┼č Sava┼č─▒nda T├╝rkleri desteklemi┼č, davalar─▒n─▒ ─░ngiltere'ye g├Ât├╝rm├╝┼č ve s├╝rekli savunmu┼č olan Hint M├╝sl├╝manlar─▒ protestolarda bulundular. Hicaz'da ya da M─▒s─▒r'da yeni bir hil├ófet kurmak giri┼čimleri oldu; fakat ├žok ge├žmeden vazge├žildi. Bu da o g├╝ne kadarki ┼čekliyle hil├ófetin, en az─▒ndan sadece ge├žmi┼č zaman─▒n bir kal─▒nt─▒s─▒ oldu─čunu g├Âsteren bir i┼čaretti. ─░sl├óm birli─či ├╝lk├╝s├╝, D├╝nya Sava┼č─▒nda M├╝sl├╝manlar, Hristiyanlar─▒n saf─▒nda M├╝sl├╝manlara kar┼č─▒ sava┼čt─▒─č─▒ g├╝nden beri ├žoktan suya d├╝┼čm├╝┼čt├╝. Hil├ófeti kald─▒rmas─▒n─▒n ve ─░sl├óm d├╝nyas─▒ndan ├ž├Âz├╝lmesinin T├╝rkiye i├žin intihar demek olaca─č─▒ yolundaki kehanetler de bo┼č ├ž─▒km─▒┼čt─▒.
Halifenin kovulmas─▒ndan sonra, Mustafa Kemal'in hil├ófeti ├╝stlenmesini sa─člamay─▒ ama├žlayan bir hareket ba┼člat─▒ld─▒. Bu do─črultuda zorlamalar yaln─▒zca Millet Meclisi'nden kaynaklanm─▒yor, ba┼čka ─░sl├óm ├╝lkelerinden ulaklar gelip Mustafa Kemal'e M├╝sl├╝man halklar─▒n kendisini halife olarak g├Ârmek yolundaki dileklerini iletiyordu.
O g├╝nlerde, ├╝lkesini kurtarm─▒┼č bu kahraman i├žin, ─░sl├ómiyet'in bu en y├╝ksek makam─▒na ge├žmesi ve bu s─▒fat─▒ ald─▒ktan sonra da kendisini padi┼čah il├ón etmesi hi├ž de zor olmazd─▒. Halk y─▒─č─▒nlar─▒ onun padi┼čahl─▒k iktidar─▒na y├╝kselmesini do─čal kar┼č─▒lar ve hatta sevin├žle onaylard─▒.
«   01   ...    17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   ...    52   »   


´╗┐