´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 29


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


Mustafa Kemal o andan itibaren orduyu s─▒ms─▒k─▒ elinde tuttu; bu ┼čekilde ordu b├╝t├╝n cereyanlar─▒n etkisinden uzak, yeni devletin g├╝venilir bir dayana─č─▒ oldu. Daha sonralar─▒ Mustafa Kemal de askeri r├╝tbesini ve dolay─▒s─▒yla pa┼ča unvan─▒n─▒ b─▒rakt─▒.
ÔÇťT├╝rkiye Cumhuriyeti'nin Ba┼čkan─▒ÔÇŁ olarak yeri, art─▒k kesin ┼čeklini alm─▒┼č bulunan anayasada g├╝venli bi├žimde belirlenmi┼čti. Yetki alan─▒ olduk├ža geni┼čti. Gerekirse bakanlar kurulunda ve mecliste ba┼čkanl─▒k yapabiliyordu. Fakat bir yetkiye ula┼čamam─▒┼čt─▒: Parlamentonun da─č─▒t─▒lmas─▒ ve yeni se├žimlerin belirlenmesi hakk─▒ ondan esirgenmi┼čti. Veto hakk─▒nda da esasl─▒ k─▒s─▒tlamalara boyun e─čmek zorunda kalm─▒┼čt─▒.
Onun i├žin, ├Âncelikle parlamentoda s├╝rekli ve g├╝venilir bir ├žo─čunluk yaratmak, b├Âylece tam anlam─▒yla egemen olaca─č─▒ bir araca sahip bulunmak ├Ânemliydi. Ancak o zaman reform ├žark─▒n─▒ d├Ând├╝rmeye ba┼člayabilirdi. Bundan dolay─▒ devlet ba┼čkan─▒ se├žildikten sonra da partinin y├Âneticisi ve kesin ├Ânderi olarak kald─▒. Tutarl─▒ bir parlamenter sistemin savunucular─▒, b├Âyle bir ├žift g├Ârevi demokrasinin temel ilkeleriyle ├želi┼čkili g├Ârd├╝ler. Kendisinden parti ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ b─▒rakmas─▒ istendi; devleti temsil eden kimse olarak partiler ├╝st├╝nde, daha y├╝ksek bir yerde bulunmal─▒yd─▒.
Ardarda verdi─či iki s├Âylevde Mustafa Kemal ┼ču a├ž─▒klamay─▒ yapt─▒: ÔÇťKamuoyu ve b├╝t├╝n d├╝nya bilmeli ki, benim i├žin siyasal tarafs─▒zl─▒k, partiler ├╝st├╝nde bulunmak asla s├Âz konusu olamaz. Ben cumhuriyetin yanda┼č─▒y─▒m ve bu da Halk Partisi'nin en ba┼čta gelen ilkesidir. Parti sosyal ve manevi alanda ilerlemenin sava┼č├ž─▒s─▒d─▒r. Bu ana davada ba┼čka t├╝rl├╝ d├╝┼č├╝necek bir T├╝rk├╝n olabilece─čini akl─▒ma getiremiyorum. Bundan dolay─▒ ba┼čka t├╝rl├╝ bi├žimlenecek hi├žbir program, hi├žbir rakip parti olamaz. Halk Partisi b├╝t├╝n milleti kapsamaktad─▒r, onun program─▒ b├╝t├╝n halk─▒n program─▒d─▒r. A├ž─▒k s├Âyl├╝yorum ki, ayn─▒ zamanda onun ├Ânderi ve devlet ba┼čkan─▒ olarak kalmak benim i├žin bir ┼čeref konusudur.ÔÇŁ
Buna cevap, onun y├Ânetti─či partiden bir grubun ayr─▒lmas─▒ ve mevcut muhalefetle, yeni kurulan bir Cumhuriyet├ži Terakkiperver Partisi'nde birle┼čmeleri oldu. Hemen b├╝t├╝n ─░stanbul bas─▒n─▒ arkalar─▒nda yer ald─▒. ├çok satan gazetelerden biri, Tanin: ÔÇťYeni parti demokrasi ad─▒na ├žekilmi┼č bir k─▒l─▒├ž demektirÔÇŁ diye yaz─▒yordu. Partinin kurucular─▒, i├žlerinden Mustafa Kemal'in saf─▒n─▒ ├žoktan terk etmi┼č bulunan ve ┼čimdi de, eskiden verdi─či s├Âzlerin aksine davrand─▒, ├╝stelik hil├ófeti ve hanedan─▒ kovdu diye, ona a├ž─▒ktan a├ž─▒─ča kar┼č─▒ ├ž─▒kanlard─▒: Rauf Bey, Kaz─▒m Karabekir Pa┼ča, Ali Fuat Pa┼ča, Refet Pa┼ča, Dr. Adnan Bey ile Kurtulu┼č Sava┼č─▒'n─▒n ├Ânde gelen di─čer siyasal ve askeri liderleri.
Partide y├Ânlendirici d├╝┼č├╝nce, ikinci bir partiyle kurallara uygun bir parlamenter sistem kurmak ve ┼čeklen olmasa bile fiilen devlet g├╝c├╝n├╝n tek bir ki┼čide toplanmas─▒na kar┼č─▒ bir denge olu┼čturmakt─▒. Diktat├Ârl├╝k kayg─▒s─▒! ─░stanbul gazeteleri bunu a├ž─▒k├ža dile getiriyorlard─▒. Ve tabiidir ki, yeni muhalefet partisi b├╝t├╝n gayrimemnunlar─▒n topland─▒─č─▒ yer oldu. Kemalistlerin attan ala┼ča─č─▒ etti─či, bir zamanlar─▒n J├Ân T├╝rk komitesi liderleri, burada eski has─▒mlar─▒yla, liberallerle, devrik rejimin yanda┼člar─▒yla birle┼čtiler. Bunlara padi┼čahl─▒k d├Âneminin makam sahipleri ve memurlar─▒, ├Âzellikle de Ankara'n─▒n yasa koruyuculu─čuyla m├╝cadeleye itilmi┼č olan din adamlar─▒n─▒n geni┼č ├ževresi kat─▒ld─▒. Bunlar─▒n a─č─▒r basmas─▒ sonunda muhalefet partisi, kurucular─▒n─▒n asl─▒nda hi├ž de ama├žlamad─▒─č─▒ bir rotaya kayd─▒. Terakkiperver ilerlemeyi sevenler partisi, k├Âstekleme partisi, ad─▒n─▒n ve program─▒n─▒n z─▒dd─▒na gericili─čin bir arac─▒ oldu.
1924 Kas─▒m'─▒nda parlamento toplan─▒nca Terakkiperverciler, Halk Partisinden yeni takviyeler ald─▒lar. H├╝k├╝mete kar┼č─▒ genel bir h├╝cum g├╝├žl├╝kle ├Ânlenebildi. Ger├ži ba┼čbakan g├╝venoyu ald─▒, fakat muhalefet ├Âylesine g├╝├žlenmi┼čti ki, radikal olan ─░smet Pa┼ča'y─▒ bir s├╝re i├žin ├Ân pl├óndan geri ├žekmek daha uygun g├Âr├╝ld├╝. Bunun i├žin de Lausanne ├žal─▒┼čmalar─▒ndan sonra dinlenmek ihtiyac─▒ g├Âr├╝n├╝┼čteki bahane oldu; yerine meclis ba┼čkan─▒ bulunan Fethi Bey ikinci kez h├╝k├╝metin y├Ânetimini ├╝stlendi, bu da muhalefet taraf─▒ndan memnunlukla sel├ómland─▒.
«   01   ...    19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   ...    52   »   


´╗┐