´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 30


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


Halk Partisi de i├žin i├žin kayn─▒yordu. Disiplin gev┼čemi┼čti. Mustafa Kemal'in en sad─▒k yanda┼člar─▒ndan biri olan K├óz─▒m Pa┼ča'n─▒n meclis ba┼čkanl─▒─č─▒na se├žilmesinde, parti ├╝yelerinin bir k─▒sm─▒, s─▒k─▒ s├Âz birli─či karar─▒ al─▒nd─▒─č─▒ halde, buna ald─▒r─▒┼č etmeksizin onun aleyhinde oy verdi. Tart─▒┼čmalarda tabanca ├žekmek al─▒┼čkanl─▒k haline geldi. B├Âyle bir durumda, Enver Pa┼ča'n─▒n yak─▒n akrabas─▒ bir milletvekili, Albay Halit Bey holde vuruldu. Daha ├Ânce de muhalefetten bir ba┼čkas─▒, siyasal ve ki┼čisel hasm─▒ taraf─▒ndan yeme─če davet edilmi┼č, sonra iple bo─čdurulmu┼čtu. Katili ÔÇťTopal!ÔÇŁ ad─▒yla tan─▒nan Albay Osman, y├╝ce ┼čefine bu eski Do─ču usul├╝ i┼či yapmakla, ho┼ča gidecek bir hizmette bulundu─čuna i├žtenlikle inan─▒yordu. Nitekim tutuklanaca─č─▒n─▒ anlay─▒nca pek hayret etti, komutanlar─▒ oldu─ču muhaf─▒z birli─činden birka├ž hem┼čerisini yan─▒na alarak ├çankaya'da ba┼čkan─▒n k├Â┼čk├╝ne bir sald─▒r─▒ d├╝zenledi. ├çok ciddi durum alan ├žarp─▒┼čma s─▒ras─▒nda Topal Osman ├Âld├╝r├╝ld├╝.
H├╝k├╝met partisine de ayr─▒l─▒k tohumlar─▒ sa├žm─▒┼č bulunan muhalefetin daha fazla yay─▒lmas─▒, kolayca i├ž politikada bir karga┼čaya varabilir, b├Âylesi bir durumun da sonu da ├žo─ču kez bir devrim olurdu. ├ľrne─čin Fransa'da, demokrasi ve cumhuriyetin ger├žekten salam bir g├Âr├╝n├╝m almazdan ├Ânce, ne kadar uzun uzad─▒ya m├╝cadelelere sahne oldu─čunu hat─▒rlayal─▒m. T├╝rkiye de bir tehlikenin s├╝rekli tehdidi alt─▒ndayd─▒; zaten incecik olan, egemen ├╝st tabakan─▒n, siyasal klikler karakterinde bir partiler d├╝zeninde yozla┼čmas─▒, iktidar kavgas─▒ u─črunda t├╝kenmesi tehlikesiydi bu. J├Ân T├╝rkler aras─▒nda da b├Âyle olmu┼čtu. ┼×imdi de gen├ž cumhuriyet bu sakat yola s├╝r├╝kleniyor gibiydi. ─░┼čte tam bu s─▒rada -h├╝k├╝mete do─črusu ge├žmi┼č olsun denebilir- K├╝rt isyan─▒ patlak verdi.
K├╝rtler, F─▒rat ile Dicle'nin yukar─▒ vadilerinin her iki taraf─▒ndaki yolsuz ve ├žok sarp da─čl─▒k b├Âlgede ya┼čarlar. T├╝rklerle ayn─▒ dindendir, fakat Fars├žayla akraba bir dilleri de vard─▒r. ├ço─čunlukla g├Â├žebe ve ├žoband─▒rlar; oymaklar halinde ya┼čarlar, oymaklar─▒n ba┼č─▒ndaki feodal beylerin egemenli─či alt─▒ndad─▒rlar. Da─č halklar─▒n─▒n karakteristik ├Âzelli─či olan, k├╝├ž├╝k gruplar halinde, ba┼č─▒na buyruk ya┼čama iste─čine bunlarda bir de kolayca ate┼členebilecek dinsel ba─čnazl─▒k eklenmi┼čtir; ├ž├╝nk├╝ bulunduklar─▒ b├Âlgede serpilmi┼č k├╝meler halinde Ermeni ve Nasturi Hristiyan topluluklar─▒ vard─▒r ya da vard─▒.
Padi┼čahl─▒k zaman─▒nda eski oymak ├Âzg├╝rl├╝klerini s├╝rd├╝rm├╝┼čler, arada s─▒rada da ba┼čka halklara kar┼č─▒ k─▒┼čk─▒rt─▒lm─▒┼člard─▒. Ermenilere kar┼č─▒ her zaman ├Ân safta yer alm─▒┼člard─▒. Sava┼č ve talan ba┼čl─▒ca becerileriydi. ─░stanbul-Ba─čdat demiryolunun yap─▒m─▒ s─▒ras─▒nda, bu K├╝rtler, Alman m├╝hendislerin yan─▒nda en iyi ve en g├╝venilir i┼č├žiler olmu┼člard─▒.
Sevres Antla┼čmas─▒ K├╝rtlere ba─č─▒ms─▒z bir devlet kurma umudunu vermi┼čti. Lausanne bar─▒┼č─▒ bu umudu y─▒kt─▒. K├╝rtlerin bulundu─ču b├Âlgenin kuzey kesimi T├╝rkiye'de kald─▒. G├╝ney kesimi, Musul da sonra buna kat─▒larak, Irak krall─▒─č─▒na ge├žti.
Hil├ófete dokunulmad─▒─č─▒ s├╝rece K├╝rtler sakin durdular. Halifenin kovulmas─▒ ve ─░slami kurumlara kar┼č─▒ yasalar ├ž─▒kar─▒lmas─▒, T├╝rkiye Cumhuriyeti'nin din d├╝┼čman─▒ ve tanr─▒tan─▒maz bir h├╝k├╝met olarak g├Âsterilmesine kolayca olanak verdi, bu da K├╝rtleri isyana s├╝r├╝kledi.
Ayaklanman─▒n ├Ânderi Nak┼čibendi dervi┼č tarikat─▒n─▒n ba┼č─▒, ┼×eyh Sait'ti; K├╝rtler aras─▒nda b├╝y├╝k etkinli─či olan kimselerden biriydi. Din bilgini olarak b├╝y├╝k sayg─▒nl─▒─č─▒ vard─▒, ├žok zengindi ve en g├╝├žl├╝ oymak beyleriyle de akrabal─▒k ili┼čkileri bulunuyordu.
┼×eyh Sait, T├╝rkiye Cumhuriyeti'ne kar┼č─▒ genel isyan ├ža─čr─▒s─▒ yapt─▒ ve bir anda ayaklanma alevi b├╝t├╝n b├Âlgeyi sar─▒verdi.
Diyarbak─▒r'─▒n kara bazalttan yap─▒lm─▒┼č surlar─▒na, isyanc─▒lar─▒n program─▒n─▒ g├Âsteren bir bildiri as─▒ld─▒: ┼×eriat hukukunun yeniden kurulmas─▒, Abd├╝lhamit'in o─čullar─▒ndan Selim Efendi'nin padi┼čah ve halife olarak devletin ba┼č─▒na ge├žmesi isteniyordu.
«   01   ...    20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   ...    52   »   


´╗┐