´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 32


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


istifa etmeyi zorunlu g├Ârd├╝. (K─▒sa s├╝re sonra da Paris b├╝y├╝kel├žili─čine atand─▒.) ─░smet Pa┼ča alt─▒ ayl─▒k bir aradan sonra tekrar ba┼čbakanl─▒─č─▒ ├╝stlendi ve cumhuriyet├žilerin radikal kanad─▒ndan yeni bir kabine kurdu.
Asl─▒nda ├žok daha b├╝y├╝k ├žapta d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼č bir eylem pl├ón─▒n─▒n, Mustafa Kemal taraf─▒ndan sahneye konulmu┼č ├Ân-temsiliydi bu. K├╝rt ayaklanmas─▒ndan, devrimi ger├žek bir sona g├Ât├╝rmek i├žin yararland─▒. Ger├žekte tehlikede olan cumhuriyetin varl─▒─č─▒yd─▒. Ve tarihte her zaman hep oldu─ču gibi, yeni h├╝k├╝metin kesin kararl─▒ m├╝cadelesini, yaln─▒zca sa─čdaki d├╝┼čmana, eskilerin direni┼čine kar┼č─▒ de─čil, ayn─▒ oranda kendi saflar─▒ndaki ─▒l─▒ml─▒lara, orta bir uzla┼čma ├žizgisini arayanlara da y├Âneltti. Ayn─▒ ┼čey Frans─▒z devriminde de olmu┼čtu. Lenin de sosyalist yolda┼člar─▒na kar┼č─▒ b├Âyle davranm─▒┼čt─▒.
Anayasa ge├žici olarak ask─▒ya al─▒nd─▒ ve ├╝lkede sava┼č hali il├ón edildi. Ola─čan├╝st├╝ durumda bir dizi ├žok ┼čiddetli ├Ânlemlere ba┼čvuruldu. ─░stiklal Mahkemeleri yeniden ortaya ├ž─▒kt─▒ ve daha s─▒k─▒ bi├žimde ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒. Daha ├Ânce ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č, h├╝k├╝met hakk─▒nda hakaret yollu beyanlarda bulunmay─▒ vatana ihanet olarak g├Âren bir yasa vard─▒; bu durumda milletvekillerinin dokunulmazl─▒─č─▒ da kald─▒r─▒l─▒yordu. Bu yasan─▒n uygulanmas─▒yla, muhaliflere kar┼č─▒, kovu┼čturma yapmak i├žin etkili ve yasal bir sil├óh kazan─▒lm─▒┼č oluyordu.
─░stanbul'daki mayalanma merkezi k├Âkten temizlendi. Bas─▒n─▒ s─▒k─▒ sans├╝r alt─▒na al─▒nd─▒. Bir d├╝zineden ├žok gazete kovu┼čturmaya u─črad─▒; aralar─▒nda Tanin de vard─▒. Bu gazetenin sahibi T├╝rkiye'nin en ├Ânemli gazetecilerinden biriydi; ─░stiklal Mahkemesi'nce Anadolu'nun kuzeydo─čusunda bir yerde, ├Âm├╝r boyu s├╝rg├╝nde kalmak cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒ld─▒. ├ç├╝nk├╝ politika ├╝zerinde her t├╝rl├╝ tart─▒┼čmadan ka├ž─▒nm─▒┼čt─▒. ├ç├╝nk├╝ politika ├╝zerinde her t├╝rl├╝ tart─▒┼čmadan ka├ž─▒nm─▒┼čt─▒, bu ┼čekilde susmakla h├╝k├╝meti ele┼čtirmi┼č say─▒ld─▒. Daha ├Ânce Tanin muhalefetin ba┼čl─▒ca s├Âzc├╝s├╝ durumundayd─▒. B├Âylece
Ankara h├╝k├╝meti aleyhinde tek kelime yazmaya kalk─▒┼čacak hi├žbir gazete kalmad─▒.
Kemalist rejime a├ž─▒ktan ya da gizlice kar┼č─▒ ├ž─▒km─▒┼č bir├žok kimse s─▒n─▒r d─▒┼č─▒ edildi. Rauf Bey de ├╝lkeyi terk etmek zorunda kald─▒. Onunla birlikte ka├žanlar aras─▒nda Dr. Adnan Bey ile e┼či Halide Edip Han─▒m da vard─▒. Bu bayan, kad─▒n hareketinin ilk ├Ânc├╝lerinden biriydi; Kurtulu┼č Sava┼č─▒na onba┼č─▒ olarak kat─▒lm─▒┼č; o zaman Mustafa Kemal ve di─čer liderle birlikte son padi┼čah taraf─▒ndan ├Âl├╝m cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒.
K├╝rt gerici hareketinin cumhuriyeti tehdit etmesi, muhalefeti felce u─čratm─▒┼čt─▒. Mustafa Kemal bu f─▒rsattan, Fethi Bey'in d├╝┼č├╝r├╝lmesinde pl├ónlam─▒┼č oldu─ču ┼čekilde, muhalefeti kesinlikle susturmak i├žin yararland─▒. Terakkiperver Partisi'nin b├╝rolar─▒ kapat─▒ld─▒, partinin meclisteki grubu da─č─▒ld─▒. Liderler kar┼č─▒ koymaya bile kalk─▒┼čamad─▒lar, sessizce sahneden ├žekildiler. O g├╝nden sonra parlamentoda birlik cephesi yeniden kuruldu. Art─▒k sadece tek bir parti vard─▒, o da devlet ba┼čkan─▒ taraf─▒ndan s─▒k─▒ disiplin alt─▒nda tutuluyordu. Parti lideri olarak se├žimlerde adaylar─▒ belirliyor, ba┼čka listeler ortaya ├ž─▒kmad─▒─č─▒ndan, yaln─▒zca Halk Partisi'nin temsilcileri meclise giriyordu. Muhalefet etmeye yeltenenler, parlamento d─▒┼č─▒ davran─▒┼člarda tam anlam─▒yla kusursuz olmayanlar ya da se├žim b├Âlgesindeki ├žal─▒┼čmalar─▒ ve gayreti yeterli g├Âr├╝lmeyenler, bir dahaki sefere yeniden listeye konulmuyordu.
Bu arada K├╝rt isyan─▒ kontrol alt─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒. K├╝├ž├╝k ya da b├╝y├╝k b├╝t├╝n eleba┼č─▒lar─▒na ho┼čg├Âr├╝s├╝z bir sertlikle davran─▒ld─▒. Oymak beylerinin y├╝zlerce y─▒ldan beri s├╝r├╝p gelen etkinlikleri k─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. En son yakalananlardan biri ┼×eyh Sait oldu; da─člarda sakland─▒─č─▒ yerden bulup ├ž─▒kard─▒lar, az sonra da dara─čac─▒nda can verdi. Cumhuriyetin demir yumru─čuyla yang─▒n s├Ând├╝r├╝lm├╝┼čse de, ate┼čin i├žin i├žin yanmas─▒ biraz daha devam etti. B├Âlgenin tam huzura kavu┼čmas─▒ i├žin iki y─▒l─▒n daha ge├žmesi gerekti. Sonunda ─░smet Pa┼ča da yumu┼čak telden ├žalmay─▒ ve Fethi Bey'in niyetlendi─či bar─▒┼čma politikas─▒n─▒ izlemeyi daha uygun buldu.
***
«   01   ...    22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   ...    52   »   


´╗┐