´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 33


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


Muhalefet pes ettirilmi┼čti, parlamento kesinlikle devlet ba┼čkan─▒n─▒n denetimindeydi, kamuoyuna Ankara'dan y├Ân veriliyordu. Mustafa Kemal ┼čimdi art─▒k z─▒t etkilerce k├Âsteklenmeden sosyal reformlar─▒na giri┼čebilirdi. Sosyal reformlar bir bak─▒ma devrimin mihenk ta┼č─▒, onun as─▒l anlam─▒n─▒n ve doruk noktas─▒na ├ž─▒kar─▒labilmesinin ├Âl├ž├╝t├╝yd├╝. Ola─čan├╝st├╝ durum ┼č├╝phesiz, Mustafa Kemal'in de kabul etti─či gibi, modern ya┼čama bi├žimlerinin h─▒zla d─▒┼čardan getirilmesini kolayla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒; ÔÇťfakatÔÇŁ diyor. Mustafa Kemal, ÔÇťBiz bunu yasa y├╝r├╝rl├╝kte olmasayd─▒ dahi yine ger├žekle┼čtirirdik.ÔÇŁ
Reform -ilk bak─▒┼čta t├╝m├╝yle d─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼če ili┼čkin- k├╝├ž├╝k bir de─či┼čiklikle ba┼člad─▒. Mustafa Kemal o g├╝nlerde, halk─▒ ki┼čisel etkilemesiyle yeni d├╝┼č├╝nceler kazanmak i├žin durmadan gezilere ├ž─▒k─▒yordu. K├╝├ž├╝k k─▒y─▒ kenti ─░nebolu'da verdi─či bir s├Âylevde ┼čunlar─▒ s├Âyledi: ÔÇťOrta├ža─č'─▒n k├╝lt├╝r ortam─▒nda kalmakta direnen milletler yery├╝z├╝nden silinmeye mahkumdur. T├╝rkler milletleraras─▒ uygarl─▒─č─▒n bir par├žas─▒ olmak zorundad─▒r. Bunu d─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼čte de sa─člamak gerekir. Milletleraras─▒ ve uygar k─▒l─▒k bizim milletimiz i├žin de tek uygun k─▒l─▒kt─▒r. Biz de onu giyece─čiz. K─▒l─▒─č─▒m─▒z iskarpin, pantolon, ceket, yakal─▒k ve kravat olacak, ba┼č─▒m─▒zda da kenarl─▒ veya g├╝ne┼č siperli serpu┼č bulunacak. Bu ┼čeyin ad─▒n─▒ vereyim, ┼ču kelimeyi s├Âyleyeyim: Bu serpu┼ča ┼čapka denir.ÔÇŁ
Bu ┼čekilde ├╝nl├╝ fes, o g├╝ne kadar T├╝rklerin ayr─▒lmaz par├žas─▒ olan fes ortadan kalkt─▒. Giyilmesi de yasayla yasakland─▒ ve sert cezalar kondu. Kuran'da ba┼ča giyilecek serpu┼ča ili┼čkin hi├žbir belirleme yoktu, kesinlikle s├Âylenebiliyordu bu. Asl─▒nda k─▒rm─▒z─▒ fes de bir ├že┼čit modernle┼čme belirtisi olarak, y├╝zy─▒l kadar ├Ânce Yunanl─▒lardan al─▒nm─▒┼č ve ba┼ča sar─▒lan sar─▒─č─▒n yerine ge├žmi┼čti. Fes de sar─▒k gibi ba┼čtan ├ž─▒kar─▒lmazd─▒. ┼×imdi milletleraras─▒ uygarl─▒─č─▒n sembol├╝ ┼čapkada yad─▒rganan taraf, kapal─▒ yerlerde ve ├Âzellikle camiye girilirken ba┼čtan ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒n zorunlu olu┼čuydu.
Bu da M├╝sl├╝manlarda, bir Hristiyan ba┼č─▒nda ┼čapkas─▒yla kiliseye girmesi istendi─či zaman, onda uyanacak duyguya benzer bir duygu uyand─▒rmaktayd─▒. Siperli─či and─▒racak her ┼čeyden mekruhmu┼č gibi ka├ž─▒n─▒lmas─▒ da bu y├╝zdendi, ├ž├╝nk├╝ namaz k─▒l─▒n─▒rken, Kuran'─▒n emretti─či ┼čekilde secdeye var─▒ld─▒─č─▒nda, aln─▒n yere de─čmesine engel oluyordu.
┼×imdi garip bir durumla kar┼č─▒la┼č─▒lm─▒┼čt─▒: Yap─▒lan b├╝t├╝n b├╝y├╝k de─či┼čimlere halk hi├žbir direni┼č tepkisi g├Âstermemi┼čti; cumhuriyetin il├ón─▒n─▒, saltanat─▒n y─▒k─▒lmas─▒n─▒ ve hanedan─▒n kovulmas─▒n─▒, hil├ófetin kald─▒r─▒lmas─▒n─▒ ve devletin laikle┼čtirilmesini hemen hi├ž umursamaks─▒z─▒n benimsemi┼čti. Fakat ┼čapkan─▒n, Hristiyanlar─▒n, gavurlar─▒n alameti olan ┼čapkan─▒n giyilmesinin istenmesi, bir ├Âfkenin kabarmas─▒na yol a├žt─▒, bu tepki ├Âzellikle Avrupa'yla pek az temas─▒ olmu┼č bulunan do─ču ilerinde daha ┼čiddetli ┼čekilde g├Âr├╝ld├╝. Din adamlar─▒ ancak ┼čimdi halk─▒ k─▒┼čk─▒rtmay─▒ ve T├╝rkiye'de bir gericilik dalgas─▒n─▒ harekete ge├žirmeyi ba┼čarabildiler. Bu konuda kom┼ču Rusya'dan kaynaklanan kom├╝nist k─▒┼čk─▒rtmalar─▒n rol oynad─▒─č─▒ da ileri s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Do─ču illerindeki karga┼čal─▒k ├žok ciddi boyutlara ula┼čt─▒. Do─ču illerindeki karga┼čal─▒k ├žok ciddi boyutlara ula┼čt─▒. Bu hareketler b├╝t├╝n bask─▒ ├Ânlemlerine ba┼čvurularak bast─▒r─▒ld─▒. ─░stiklal Mahkemeleri ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒; Erzurum, Trabzon, Rize ve di─čer kentlerde bir hayli insan ├Âl├╝m, daha ├žok say─▒da kimse de uzun hapis cezalar─▒na ├žarpt─▒r─▒ld─▒.
Nurettin Pa┼ča, Kurtulu┼č Sava┼č─▒'n─▒n liyakatli generallerinden biri ve dini b├╝t├╝n bir M├╝sl├╝mand─▒; Meclise verdi─či ├Ânergede, ┼čapka giymeye zorlanman─▒n, anayasayla g├╝vence alt─▒na al─▒nm─▒┼č ki┼čisel ├Âzg├╝rl├╝─če ayk─▒r─▒ oldu─čunu bildirmesi ├╝zerine, bu ├Ânerge kar┼č─▒-devrim giri┼čimi olarak yorumland─▒. ├ľnerge sahibi hakk─▒nda kovu┼čturma yap─▒ld─▒ ve kendisi Millet Meclisi'nden ├ž─▒kar─▒ld─▒.
Tutucu din adamlar─▒ z├╝mresi son direneklerini de kaybettiler. B├╝t├╝n tekkeler kapat─▒ld─▒; b├╝t├╝n tarikatlar ve dervi┼č kurulu┼člar─▒ kald─▒r─▒ld─▒.
Mustafa Kemal ÔÇťBirtak─▒m ┼čeyhlerin, dedelerin, ├želebilerin, babalar─▒n, emirlerin arkas─▒ndan s├╝r├╝klenen, talihini ve hayat─▒n─▒ falc─▒lara, b├╝y├╝c├╝lere, ├╝f├╝r├╝k├ž├╝lere, muskac─▒lara emniyet eden bir halk y─▒─č─▒n─▒na uygar bir millet g├Âz├╝yle bak─▒labilir mi?ÔÇŁ diyordu.
«   01   ...    23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   ...    52   »   


´╗┐