´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 34


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


Kad─▒n k─▒l─▒─č─▒ da Avrupal─▒ modellere uymal─▒yd─▒. Bunun i├žin ger├ži hi├žbir yasa ├ž─▒kar─▒lmad─▒, ama o g├╝ne kadar kat─▒ ┼čekilde uygulanm─▒┼č eski yasak, kad─▒n─▒n evi d─▒┼č─▒na ancak pe├želi olarak ├ž─▒kabilece─či yasa─č─▒ ortadan kalkt─▒. Bu yenili─če kar┼č─▒ hi├žbir isyan olmad─▒, sadece k├╝├ž├╝k bir geri ├žekili┼č direni┼či yap─▒ld─▒. Y├╝z├╝n g├Âsterilmesinden daha ├žok, sa├ž─▒n meydana ├ž─▒kar─▒lmas─▒ uygunsuz say─▒l─▒yordu. Bundan dolay─▒ ilk zamanlarda renkli ├Ârt├╝leri t├╝rban gibi ba┼ča sararak ta┼č─▒mak modas─▒ yayg─▒nla┼čt─▒. Gazi b├Âyle bir ba┼č s├╝s├╝ bulunan bir bayana rastlay─▒nca, nazik├že kendisine, mutlaka ola─čan├╝st├╝ g├╝zellikte sa├žlar─▒ oldu─čunu, ne yaz─▒k ki do─čan─▒n bu ziynetinin gizlendi─čini s├Âylerdi. B├Âylece yava┼č yava┼č harem gelene─či kal─▒nt─▒s─▒n─▒n bu son par├žas─▒ da kayboldu. E─člence toplant─▒lar─▒nda ┼čimdi omuzlar─▒ ve kollar─▒ meydanda kad─▒nlar g├Âr├╝lebiliyordu. (Oysa daha birka├ž y─▒l ├Ânce, ─░stanbul'da bir kad─▒n, s─▒rf soka─ča pe├žesiz ├ž─▒kt─▒ diye az kals─▒n lin├ž edilecekti.) Kad─▒nlar senli benli ┼čekilde toplum hayat─▒na kat─▒lmakla kalmad─▒lar, yabanc─▒ erkeklerle dans etmeye bile ba┼člad─▒lar. K─▒sa s├╝re ├Âncesine kadar T├╝rkler i├žin tek kelimeyle ak─▒l almaz bir ┼čeydi bu. Bu konuda Gazi en iyi ├Ârneklerle ba┼č─▒ ├žekti. Bu yeni t├Âreye al─▒┼čmam─▒┼č baylar, bir k├Â┼čede topla┼čt─▒ m─▒, Gazi a─č─▒r ad─▒mlarla salonda y├╝r├╝r, i┼čaretle her bayan i├žin bir kavalye ├ža─č─▒r─▒rd─▒.
Ama kendisi ├╝lkeye modern bir evli ├žiftin ├Ârne─čini verebilmek konusunda pek az ba┼čar─▒l─▒ olabildi. Latife Han─▒m iki y─▒l s├╝reyle ├Ânemli bir rol oynad─▒; T├╝rkiye'nin bir numaral─▒ kad─▒n─▒yd─▒ ve sosyal reformlarda, ├Âzellikle de kad─▒n─▒n ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ne kavu┼čmas─▒nda ├Ânemli katk─▒s─▒ oldu. ├çocuklardan yoksun kald─▒. Ama sonunda yerini g├Âz├╝nde fazla b├╝y├╝tm├╝┼č olacak ki, kocas─▒ ├╝zerinde b├╝y├╝k etkinlik kazanmak istedi. ─░kisi de sert yarad─▒l─▒┼čl─▒yd─▒, gururluydu, kat─▒ davran─▒┼čl─▒yd─▒, dik kafal─▒yd─▒; ikisinin de ayn─▒ nitelikte karaktere sahip bulunmas─▒, bir uyum sa─člamalar─▒n─▒ engelliyordu. Kimin ├╝st├╝nl├╝k kazanaca─č─▒n─▒ kesinlikle belirleyecek sessiz bir sava┼č─▒n yap─▒lmas─▒ ka├ž─▒n─▒lmazd─▒. Latife evin s─▒n─▒rl─▒ ├ževresiyle yetinecek kadar zekiydi, fakat yaln─▒zca kad─▒n meziyetleriyle kocas─▒n─▒ kendisine ba─člayacak, onda eksik olan─▒ ve ihtiyac─▒n─▒ duydu─ču ┼čeyi kendisine verecek kadar yeterince zek├ó g├Âsteremedi. Anla┼č─▒ld─▒─č─▒na g├Âre kocas─▒n─▒n diledi─či gibi ya┼čamak istedi─či hayat─▒na katlanamad─▒ ve bu hayata, t─▒pk─▒ bir zamanlar ─░zmir'de sa─čl─▒─č─▒na zararl─▒ olabilir diye yapt─▒─č─▒ gibi k─▒s─▒tlamalar getirmek isterdi.
Bu da barda─č─▒ ta┼č─▒ran son damla olmu┼č olmal─▒d─▒r. Mustafa Kemal evlenmesini nas─▒l ger├žekle┼čtirmi┼čse, o yine ├Âyle birdenbire kar─▒s─▒na bo┼č mektubunu yazd─▒ (o g├╝nlerde eski ─░slami hukuk h├ól├ó y├╝r├╝rl├╝kteydi) ve Latife ├çankaya'y─▒ terk etmek zorunda kald─▒.

14. G├ľREV YER─░NE GET─░R─░LM─░┼×T─░R

Hiyerar┼čik-dinsel padi┼čahl─▒k devletinden (Alman milletinin kutsal Roma Cermen ─░mparatorlu─ču'yla benzerli─či olmayan bir olu┼čumdur bu) cumhuriyet├ži bir halk devleti ├ž─▒km─▒┼čt─▒; ─░sl├ómiyetle olan i├ž ba─člar─▒ ├ž├Âz├╝lm├╝┼č, fes ve pe├žeyle birlikte bir zamanlar─▒n Do─čusu d─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼č├╝yle kaybolmu┼čtu. ┼×imdi yap─▒lacak i┼č olarak geride sadece hayat─▒ yeni temeller ├╝st├╝ne oturtmak kalm─▒┼čt─▒. Bunu da Avrupa, en iyisini ve en modernini vererek sa─člayacakt─▒. ÔÇťT├╝rk Medeni KanunuÔÇŁ i├žin ─░svi├žre'nin yurtta┼čl─▒k yasas─▒ aktar─▒ld─▒, hem de oldu─ču gibi, hi├žbir de─či┼čiklik yap─▒lmadan. Maddelerin tek tek ele al─▒narak tart─▒┼č─▒lmas─▒ iste─čine Mustafa Kemal, bu durumda yasan─▒n ├ž─▒kmas─▒n─▒n sonu gelmez bir zamana ertelenece─čini s├Âyleyerek kar┼č─▒ ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Yasa bir g├╝n i├žinde Meclis taraf─▒ndan kabul edildi B├Âylece de ├Âzel hukuk ili┼čkileri k├Âkten de─či┼čikli─če u─črad─▒. ├çok evlilik kalkt─▒, kad─▒n─▒n yeri, evlenme, bo┼čanma ve yurtta┼č hayat─▒na ili┼čkin di─čer kurallar, herkes├že benimsenmi┼č ileri uygarl─▒─č─▒n ├žer├ževesi i├žine oturtuldu. Ayn─▒ ┼čekilde ceza yasas─▒ ─░talya'dan, ticaret yasas─▒ Almanya'dan al─▒nd─▒.
Daha ba┼čka reformlarla sosyal, ekonomik ve k├╝lt├╝rel devrim tamamland─▒; b├╝t├╝n bunlar i├žinde ya┼čan─▒lan elektrik ├žak─▒m─▒ ve u├žak ├ža─č─▒na uyan bir h─▒zla ger├žekle┼čtirildi. 1928'de ├žok ├Ânemli bir reform daha yap─▒ld─▒. T├╝rk yaz─▒s─▒ kald─▒r─▒ld─▒. ├çok g├╝├ž ├Â─črenilebilmesi y├╝z├╝nden bu yaz─▒, ger├žekten halk e─čitiminin geli┼čtirilmesini engellemi┼čti. Okuma yazma bilmeyenler oran─▒n─▒n y├╝zde doksan olmas─▒n─▒n da as─▒l nedeniydi. T├╝rk ├žocu─čunun bir par├žac─▒k okuma yazma ├Â─črenebilmesi be┼č, alt─▒ y─▒l s├╝r├╝yordu. Bir ├že┼čit L├ótin alfabesi kabul edildi, art─▒k Bat─▒ ├╝lkelerindeki gibi ┼čimdi yaz─▒ soldan sa─ča yaz─▒l─▒yordu: ├Âte yandan dil
«   01   ...    24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   44   ...    52   »   


´╗┐