´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 35


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


de say─▒s─▒ bir hayli Arap├ža ve Fars├ža kelimelerden olanaklar elverdi─či ├Âl├ž├╝de ar─▒nd─▒r─▒ld─▒. Yeti┼čkinler yeniden okul s─▒ralar─▒na oturmak zorunda kald─▒lar. 42 ya┼č─▒n alt─▒ndaki b├╝t├╝n kad─▒nlar─▒n ve erkeklerin yeni yaz─▒y─▒ ├Â─črenmeleri emredilmi┼čti. Bir ya┼č s─▒n─▒r─▒n─▒n konulmas─▒ndan m─▒d─▒r bilinmez, ┼ča┼č─▒lacak derecede ├žok kad─▒n─▒n bu kurslara kat─▒ld─▒─č─▒ g├Âr├╝ld├╝, herhalde hi├žbir kad─▒n 42 ya┼č─▒ndan b├╝y├╝k say─▒lmak istememi┼čti.
Ge├žmi┼čle ba─člar─▒n b─▒├žak gibi kesilmesi; insan─▒n d├╝nya, yazg─▒, aile, meslek, h├╝k├╝met ve Tanr─▒ anlay─▒┼č─▒nda k├Âkl├╝ de─či┼čikliklerin meydana gelmesi T├╝rkiye'de ciddi sars─▒nt─▒lar olmaks─▒z─▒n cereyan etti. Bunu da sa─člayan Mustafa Kemal'in yurt i├žinde duruma egemen olmas─▒ ve kendisinin halk y─▒─č─▒nlar─▒ndan tam destek g├Ârmesiydi. Ona kar┼č─▒ direni┼č sadece ├╝st tabakadan gelmi┼čtir. Kendisini zorla ortadan kald─▒rmak giri┼čimleri, ├Âzellikle ilk reform y─▒llar─▒nda hi├ž eksik olmad─▒. Bunlar ├žo─čunlukla yetersiz ┼čekilde haz─▒rlanm─▒┼č ve tam zaman─▒nda ortaya ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č hareketlerdi.
Daha ciddi karakterde bir suikast giri┼čimi ─░zmir'de 1926'da yap─▒ld─▒. Kent ba┼čkan─▒n─▒n yapaca─č─▒ ziyaretin haz─▒rl─▒─č─▒ i├žindeydi. Onun gelece─či g├╝nden bir g├╝n ├Ânce, bir bal─▒k├ž─▒ motorunun sahibi polise ba┼čvurup, ├╝├ž adam─▒n kararla┼čt─▒r─▒lacak bir zamanda Sak─▒z adas─▒na g├Ât├╝r├╝lmeleri kar┼č─▒l─▒─č─▒nda y├╝kl├╝ce bir para ├Ânerdiklerini haber verdi. Bu ├╝├ž ┼č├╝pheli adam yakaland─▒, ├╝zerlerinde bomba bulundu ve onlar─▒n Mustafa Kemal caddeden ge├žerken, bir evin birinci kat─▒ndan arabas─▒n─▒n i├žine bombalar atmak amac─▒yla b├╝t├╝n haz─▒rl─▒klar─▒ tamamlad─▒klar─▒ anla┼č─▒ld─▒. Katiller parayla tutulmu┼člard─▒, soru┼čturma derinle┼čtirilince, suikast─▒ as─▒l haz─▒rlayan─▒n Birinci Millet Meclisi milletvekillerinden Ziya Hur┼čit Bey oldu─ču ortaya ├ž─▒kt─▒.
B├Âylece olay siyasal bir mecraya d├Âk├╝ld├╝. Ziya Hur┼čit itiraflarda bulundu. ─░┼čin i├žinde adamak─▒ll─▒ dal budak salm─▒┼č ve iyice ├Ârg├╝tlenmi┼č bir gizli komite vard─▒; bunlar Mustafa Kemal'i ortadan kald─▒r─▒p bir h├╝k├╝met darbesi ger├žekle┼čtirmeyi ama├žlam─▒┼člard─▒. Ziya Hur┼čit bu gizli ├Ârg├╝tle ilgili olarak bir dizi isim sayd─▒. Bunun ├╝zerine y├╝zden fazla ki┼či tutukland─▒; aralar─▒nda kapat─▒lm─▒┼č Terakkiperver Partisi'nin hemen b├╝t├╝n liderleri vard─▒.
Davan─▒n birinci b├Âl├╝m├╝ne ─░zmir'de bak─▒ld─▒. Hatta Kaz─▒m Karabekir Pa┼ča ile Ali Fuat Pa┼ča da ola─čan├╝st├╝ mahkeme ├Ân├╝ne ├ž─▒kar─▒l─▒p vatana ihanetle su├žland─▒lar, fakat -duru┼čmay─▒ izleyenlerin alk─▒┼člar─▒ aras─▒nda- beraat ettiler. San─▒klardan on be┼čine ├Âl├╝m cezas─▒ verildi; aralar─▒nda bir pa┼ča, ├╝├ž eski bakan, bir├žok eski milletvekili ve (Mustafa Kemal'in bir zamanlar yak─▒n arkada┼č─▒ olmu┼č) Albay Arif Bey vard─▒.
D├Ârt hafta sonra davan─▒n ikinci b├Âl├╝m├╝ne Ankara'da bak─▒ld─▒. ├ľncelikle b├╝t├╝n ipliklerin en k├╝├ž├╝k ayr─▒nt─▒s─▒na kadar ortaya d├Âk├╝lmesi istenmi┼čti. Bu ikinci dava, genellikle J├Ân T├╝rklerin ileri gelenlerinden ├╝lkede kimler kalm─▒┼čsa, onlar─▒n kendisine hedef alm─▒┼čt─▒. Anla┼č─▒ld─▒─č─▒na g├Âre bunlar─▒n da gizli ├Ârg├╝tle ba─člant─▒s─▒ vard─▒. ├ľzellikle Cavit Bey'in, Talat Pa┼ča kabinesinin bu ├žok y├Ânl├╝ maliye bakan─▒n─▒n mahk├╗m olmas─▒ b├╝y├╝k heyecan uyand─▒rd─▒. Onunla birlikte idama mahk├╗m olanlar: ─░ttihat ve Terakki komitesinin kurucular─▒ndan Dr. Naz─▒m Bey, eski meclis ba┼čkan─▒ Nail Bey ve ├╝├ž politikac─▒ daha. Rauf ile Dr. Adnan da olayla ilgili g├Âr├╝ld├╝ler ve g─▒yaben hapis cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒ld─▒lar.
Hi├ž ┼č├╝phe yok ki, Mustafa Kemal'in devrilmesini ama├žlayan b├╝y├╝k ├žapta bir komplo haz─▒rlanm─▒┼č ve bunu planlayanlar da siyasal hayatlar─▒ sona ermi┼č kimseler olmu┼čtu. ├ťlkenin ├ž─▒kar─▒ a├ž─▒s─▒ndan sert davranmak zorunluluktu. Son padi┼čahlar─▒n h├╝k├╝metleri zaman─▒nda, sonu gelmez darbelerden ve fesat hareketlerden bu ├╝lke ├žok zarar g├Ârm├╝┼čt├╝.
Bu olaydan sonra huzur sa─čland─▒. S─▒k─▒y├Ânetime son verildi, ola─čan├╝st├╝ durum ve istiklal mahkemeleri kald─▒r─▒ld─▒; yava┼č yava┼č usul├╝ne uygun i┼čleyen bir demokrasi yoluna girildi. Bu arada yeni bir ku┼čak yeti┼čti; Mustafa Kemal'in b─▒rakt─▒─č─▒ miras─▒ onun istedi─či ┼čekilde devam ettirecek bir ku┼čakt─▒ bu. D├╝┼čmanlar─▒ da onun kar┼č─▒s─▒nda silahlar─▒n─▒ b─▒rakt─▒lar. ├ç├╝nk├╝ bu kimseler de anlam─▒┼člard─▒ ki, Mustafa Kemal neyi yapm─▒┼čsa, neyi de─či┼čtirmi┼čse, hepsi de sadece vatan─▒n iyili─čine olmu┼čtu.
***
«   01   ...    25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   44   45   ...    52   »   


´╗┐