´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 36


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


New York liman─▒n─▒n giri┼činde oldu─ču gibi, gemiyle Alt─▒n Boynuza sap─▒l─▒rken, yolcular─▒ Do─čuya a├ž─▒lan bu kap─▒da bir heykel sel├ómlar. Bu heykelde Amerikan ├Âzg├╝rl├╝k tanr─▒├žas─▒ndaki cafcafl─▒ ┼čatafat yoktur. D├╝nyan─▒n ola─čan├╝st├╝ ilgin├žlikte bir yerindedir bu heykel; arkas─▒nda teraslar halinde y├╝kselen bah├želeriyle, ┼čimdi m├╝ze olmu┼č, bir zamanlar─▒n sultanlar─▒n─▒n saraylar─▒ vard─▒. Mustafa Kemal'in, Gazi'nin heykelidir bu. Al├žak bir altl─▒k ├╝st├╝nde y├╝kselen sade bir fig├╝r; amblemsizdir, s├╝ss├╝zd├╝r, s─▒radan bir yurtta┼č─▒n g├╝ndelik k─▒l─▒─č─▒ i├žindedir, ba┼č─▒ a├ž─▒kt─▒r, ad─▒m atarcas─▒na bir aya─č─▒n─▒ ileri uzatm─▒┼čt─▒r. Avrupa k─▒tas─▒n─▒n en d─▒┼č ucunda durmaktad─▒r; fakat keskin ├žizgili y├╝z├╝n├╝ Do─čuya ├ževirmi┼čtir.
K├╝├ž├╝k AsyaÔÇÖn─▒n i├žlerinde Mustafa Kemal -bir zamanlar B├╝y├╝k Patronun i├žinde bulundu─čundan ├žok daha elveri┼čsiz ko┼čullarda- T├╝rkler i├žin bir ba┼čkent yaratt─▒. Batakl─▒k kurutuldu; su yoktu, bitmek bilmeyen zorluklar yenilerek, uzak da─člardan borularla su getirtildi; gelecekteki b├╝y├╝k Ankara i├žin geni┼č boyutlu bir pl├ón yap─▒ld─▒. Sonra da kendine g├╝ven duygusu yeniden canland─▒r─▒lm─▒┼č bir halk─▒n pervas─▒z cesaretiyle at─▒l─▒mlara giri┼čildi. H├╝k├╝met binalar─▒, banka saraylar─▒, bir l├╝ks otel yerden f─▒┼čk─▒r─▒verdi; sonra okullar, durmadan okullar, yine okullar. ─░stanbul'dan, bu p├╝riten step kentine nakletmeyi -pek ho┼člar─▒na gitmese de- zorunlu g├Ârd├╝ler. Yeni Ankara'n─▒n ├žehresi, halk─▒n─▒n k─▒l─▒─č─▒ gibi, ancak pek hafiften sezilen Do─čulu ├že┼čnisiyle art─▒k milletleraras─▒ karakterdedir.
18. y├╝zy─▒ldan ba┼člayarak Avrupa uygarl─▒─č─▒, Yak─▒n├ža─č boyunca kendi devlet ve toplum bi├žimlerini b├╝t├╝n d├╝nyaya yaym─▒┼čt─▒r. B├Âylece Bat─▒ k├╝lt├╝r├╝ milletleraras─▒ k├╝lt├╝r olmu┼čtur. T├╝rkiye'de Mustafa Kemal, kendisinden ├Ânce ba┼člam─▒┼č bulunan bu s├╝reci tamamlam─▒┼čt─▒r. Sert, ├žo─ču zaman ac─▒mas─▒z bir mant─▒kla, b├╝t├╝n eski bi├žimleri parampar├ža etti; geleneksel ba─člar─▒ kesip att─▒, modern ya┼čama tarz─▒na k─▒smen zorla uyum sa─člamakt─▒ bu; Mustafa Kemal'e halk─▒n─▒n kurtulu┼ču, halk─▒n─▒n ayakta kalabilmesi i├žin zorunlu g├Âr├╝nm├╝┼čt├╝ ve ku┼čkusuz zorunluydu da.
Do─čunun bu reformcusu, bu milletleraras─▒ milliyet├ži, tarihteki yerini iki ├ža─č─▒n e┼či─činde alm─▒┼čt─▒r. Onun mesaj─▒ bu ├ža─člardan kaynaklan─▒yor. Avrupa'n─▒n k├╝lt├╝rel alanda geli┼čmesi ger├ži hen├╝z h─▒z─▒ azalmam─▒┼č bir tempoda s├╝rmektedir, fakat ilk belirtiler g├Âsteriyor ki, bu geli┼čim art─▒k yava┼člamaktad─▒r ve yak─▒nda b├╝sb├╝t├╝n duraklayacakt─▒r. Oysa Do─ču, var olma kavgas─▒n─▒ kazanmak amac─▒yla bat─▒n─▒n uygarl─▒k sil├óhlar─▒n─▒ kendine mal etmi┼čtir ve etmektedir. Ayn─▒ zamanda Bat─▒dan da kurtulmaktad─▒r. Bunun en belirgin ├Ârne─čini, Do─čunun ileri karakolunda, T├╝rklerde g├Âr├╝yoruz.
Avrupa-Asya aras─▒ndaki sarka├ž sallan─▒┼č─▒n─▒n tarihsel d├Ân├╝m noktas─▒nda Mustafa Kemal'in fig├╝r├╝ durmaktad─▒r. O, Bat─▒'n─▒n Do─ču'ya yapt─▒─č─▒ ve durdurulamaz gibi g├Âr├╝nen ileri y├╝r├╝y├╝┼č├╝n├╝, en tehlikeli yerde, k─▒talar─▒n birbirine temas etti─či noktada durdurdu. D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n sonunda -ayn─▒ zamanda ilerleyi┼čin sonu ve de─či┼čimin ba┼člang─▒c─▒yd─▒- bir an i├žin ─░ngiltere, Avrupa'n─▒n yay─▒l─▒┼č ├žabas─▒n─▒n bu emperyalist temsilcisi, Yak─▒ndo─ču'nun fethini tamamlam─▒┼č gibi g├Âr├╝nd├╝. Be┼č denize birden el atm─▒┼čt─▒: Hazar Denizi'ne, Karadeniz'e, Akdeniz'e, K─▒z─▒ldeniz'e ve Hint Okyanusu'na ├ž─▒k─▒┼č yeriyle birlikte ─░ran K├Ârfezi'ne. B├Âylece Do─čuya giden b├╝t├╝n kara ve deniz ba─člant─▒lar─▒n─▒ denetimi alt─▒na al─▒yor, b├╝t├╝n ├ľn ve Orta AsyaÔÇÖy─▒ egemenlik alan─▒na kat─▒yordu. Sakarya Sava┼č─▒ ve Lausanne Bar─▒┼č─▒, bu geni┼č kapsaml─▒ yay─▒l─▒┼č pl├ón─▒na hi├ž de─čilse kuzeyde son verdi. T├╝rkiye bir baraj gibi bunu engelledi. O g├╝nden beri B├╝y├╝k Britanya art─▒k yay─▒lmay─▒ de─čil, elindeki D├╝nya ─░mparatorlu─čunu i├žten sa─člamla┼čt─▒rmay─▒ d├╝┼č├╝n├╝r oldu.
Do─ču-Bat─▒ sorunu nas─▒l bir de─či┼čim g├Âsterecektir, bunu bize gelecek ├Â─čretecek. Ancak bir nokta kesindir: Dinginlik olmayacakt─▒r. Bir d├╝┼č├╝nce ger├žekle┼čtirilirken ba┼čka problemler, ba┼čka hedef belirlemeleri ortaya ├ž─▒kacakt─▒r. Mili T├╝rk devletinin kurulmas─▒, ├ža─čdaki bir e─čilimin ger├žekle┼čtirilmesidir. Bu sadece bir ge├ži┼č a┼čamas─▒d─▒r. Milliyet bir son de─čil, her zaman ancak bir ba┼člang─▒├ž olabilir. T├╝rkiye'de en tutarl─▒ bi├žimde sergilenen milliyet d├╝┼č├╝ncesi, Do─čuda yepyeni bir durum yaratm─▒┼čt─▒r. Bunun etkileri daha sonraki ku┼čaklarda g├Âr├╝lecektir, mutlaka g├Âr├╝lecektir. Bu do─črultuda gelecek bir├žok olanaklar─▒ ba─čr─▒nda saklamaktad─▒r. B├Âylesi olanaklardan birine Mustafa Kemal, hil├ófet sorunuyla ilgili olarak verdi─či deme├žte de─činmi┼čti:
«   01   ...    26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   44   45   46   ...    52   »   


´╗┐