´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 38


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


devletlerle ├žat─▒┼čma tehlikesi belirdi. Bu ikinci K├╝rt isyan─▒n─▒n merkezi Van g├Âl├╝ ile A─čr─▒ da─č─▒n─▒ ├ževreleyen, ─░ran s─▒n─▒r─▒n─▒n hemen yan─▒ba┼č─▒ndaki, yol vermez da─čl─▒k b├Âlgeydi. T├╝rkiye daha b├╝y├╝k bir ordu g├╝c├╝n├╝ seferber edip harekete ge├žirmeyi zorunlu g├Ârd├╝. T├╝rk birliklerinin ─░ran topraklar─▒na da girdi─či bu sefer aylarca s├╝rd├╝. T├╝rkler ancak 1930 Eyl├╝l├╝nde ayaklanman─▒n son alevlerini de s├Ând├╝rmeyi ba┼čarabildiler. ─░lerde ├ž─▒kmas─▒ olas─▒ ba┼čka isyanlar─▒ ├Ânlemek amac─▒yla K├╝rtler, Do─ču Anadolu'nun da─člar─▒ndan Avrupa yakas─▒ndaki uzak Trakya'ya g├Â├ž ettirildiler. Ayaklanma s─▒ras─▒nda yap─▒lan ├žarp─▒┼čmalar dolay─▒s─▒yla kom┼ču ─░ran'da meydana gelen gergin durum, bar─▒┼č├ž─▒l bir antla┼čmayla giderildi ve ilerde yeniden bir ba┼čkald─▒rman─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ durumunda, ortakla┼ča harekete ge├žilmesi kararla┼čt─▒r─▒ld─▒.
Bu politik ve ekonomik zorluklar kar┼č─▒s─▒nda, 1930 y─▒l─▒nda bir├žok yerlerde ho┼čnutsuzlu─čun belirginle┼čmesine hi├ž ┼ča┼čmamak gerekir. ┼×imdiye kadar ki y├Ântemlerle do─čru yolda olunup olunmad─▒─č─▒, ├╝lkenin g├╝c├╝n├╝n fazla zorlan─▒p zorlanmad─▒─č─▒ sorulmaya ba┼članm─▒┼čt─▒. Sesler giderek g├╝rle┼čti; bunlar asl─▒nda h├╝k├╝metin ekonomi politikas─▒na, ekonomiyi merkezden d├╝zenlemesine, devlet tekelleri kurmas─▒na, ├╝retim ve ticarete sert m├╝dahaleler yapmas─▒na kar┼č─▒yd─▒lar. Bu politikan─▒n ba┼čl─▒ca temsilcisi Ba┼čbakan ─░smet Pa┼ča'yd─▒. Direni┼č ├Âzellikle kent halk─▒nda kendini g├Âsteriyordu; sars─▒nt─▒n─▒n ac─▒s─▒n─▒ daha ├žok bunlar ├žekmekteydi; ayr─▒ca kent ├╝st tabakas─▒n─▒n daha ya┼čl─▒ ku┼čaktan olan ayd─▒nlar─▒, politik alanda liberal ve ekonomide kapitalist liberal g├Âr├╝┼člere e─čilimliydiler.
Mustafa Kemal ho┼čnutsuzluktan do─čan bu mayalanmay─▒ elbette fark etmi┼čti. Bunu devlet yap─▒s─▒ i├žin ┼čimdiye kadar esas al─▒nm─▒┼č ilkelerden sapmak yoluyla de─čil de, siyasal mekanizmada yeniden bir d├╝zenleme yapmak suretiyle kar┼č─▒lamay─▒ denedi. Bir bak─▒ma ho┼čnutsuzlu─ča yasal bir vana a├žmak; daha ├žok da halk─▒ canl─▒ bi├žimde devlet sorunlar─▒yla ilgilenmeye ├žekmek; h├╝k├╝metin ├žal─▒┼čmalar─▒ hakk─▒nda ka├ž─▒n─▒lmaz olan ele┼čtirileri, arka odalarda ve sokak k├Â┼čelerinde f─▒s─▒lda┼čmalar ve s├Âylentiler halinden ├ž─▒kar─▒p, bu i┼č i├žin olu┼čturulmu┼č Millet Meclisi'nin trib├╝nlerine aktarmak; bu ┼čekilde, ona, arkadan ve gizlice hava yapmak yerine, a├ž─▒k├ža ve ├Âzellikle de yasa tasar─▒lar─▒n─▒n tart─▒┼čmalar─▒nda, bunlar y├╝r├╝rl├╝─če girmezden ├Ânce g├Âr├╝┼č├╝n├╝ a├ž─▒klamak olana─č─▒ vermek istedi. Belki de ─░ngilizlerin y├╝zlerce y─▒ld─▒r g├╝zelce s├╝rd├╝rd├╝kleri iki partili sistem, kendisine ideal durum olarak g├Âr├╝nm├╝┼čt├╝.
Bir kapl─▒ca yeri olan Yalova'da, 7 A─čustos 1930'da verilen bir baloda, herkesi ┼ča┼č─▒rtarak yeni bir partinin kuruldu─čunu il├ón etti. Bu parti, bir muhalefet partisi olarak d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼čt├╝. B├Âyle bir giri┼čim daha ├Ânce de olmu┼č, fakat kapat─▒lm─▒┼čt─▒. Yeni kurulan bu muhalefetin liderli─čini, T├╝rkiye'nin Paris b├╝y├╝kel├žisi ve eski ba┼čbakan Fethi Bey ├╝stlendi. On iki milletvekili, o g├╝ne kadar tek olan Halk Partisi'nden bu partiye ge├žti. Partinin ad─▒ ÔÇťSerbest Cumhuriyet F─▒rkas─▒ÔÇŁ oldu. Genelde liberal demokrasi ilkelerini temsil ediyordu. ├ľzelde ba┼čka ┼čeylerin yan─▒ s─▒ra: ├ľzel giri┼čim alan─▒na art─▒k devletin girmemesi, i├ž ve d─▒┼č i┼č adamlar─▒ i├žin e┼čit ko┼čullarda t├╝m├╝yle serbest ekonomik ortam─▒n sa─članmas─▒, yabanc─▒ sermayenin yurda getirilmesi, vergilerin halk─▒n gelir g├╝c├╝ne uygun al─▒nmas─▒, bas─▒na ve kamusal ele┼čtiriye k─▒s─▒ts─▒z ├Âzg├╝rl├╝k verilmesi gibi ilkeler savunuluyordu.
Bu programdan ortakla┼ča bir devlet ve d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝ zemini ├╝st├╝nde, ka├ž─▒n─▒lmaz d├╝┼č├╝nce farkl─▒l─▒klar─▒ i├žin m├╝cadele edecek, bundan dolay─▒ da muhalefet ve h├╝k├╝met partileri aras─▒nda devlet yap─▒s─▒n─▒n temelleri sars─▒lmaks─▒z─▒n, t─▒pk─▒ ─░ngiltere'nin her iki eski partisinde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, iktidar de─či┼čmelerini sa─člayacak bir muhalefetin s├Âz konusu olmad─▒─č─▒ hemen anla┼č─▒ld─▒. Aksine burada birbirinden temelde farkl─▒ iyi hayat ve devlet yap─▒s─▒ anlay─▒┼č─▒n─▒n ilkeleri kar┼č─▒ kar┼č─▒ya getirilmi┼čti; burada g├Âr├╝┼člerde de─čil, ruh ve zihniyette ayk─▒r─▒l─▒klar s├Âz konusuydu. 19. y├╝zy─▒lda belirlenmi┼č d├╝┼č├╝nceler ile hen├╝z olu┼čmakta olan, yeni bi├žimler ve normlar arayan d├╝nya aras─▒nda bir hesapla┼čma ama├žlan─▒yordu. Muhalefetin ilerdeki yazg─▒s─▒n─▒ belirleyecek olan da buydu.
Fethi Bey b├╝y├╝kel├žilik g├Ârevinden ayr─▒l─▒p 4 Eyl├╝l 1930'da ─░zmir'e geldi; gelmesiyle birlikte kentte karga┼čal─▒klar ba┼čg├Âsterdi. Polis evlerin ve sokaklar─▒n bayraklarla s├╝slenmesini engellemek istedi. ├ľfkeli kalabal─▒klar─▒n direni┼čiyle kar┼č─▒la┼čt─▒. Ertesi g├╝n Fethi Bey'in yanda┼člar─▒ Anadolu gazetesine h├╝cum etmek
«   01   ...    28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   44   45   46   47   48   ...    52   »   


´╗┐