´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 39


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


istediler. Polis ate┼č a├žt─▒. Bir ├Âl├╝ ve bir├žok yaral─▒. ├ť├ž y├╝z ki┼či tutukland─▒. Benzeri olaylar, Fethi Bey ─░zmir'de a├ž─▒k hava toplant─▒s─▒nda halka hitap etmek isteyince de cereyan etti.
├ť├ž hafta sonra Millet Meclisi oturumda meydana gelen olaylar nitelik├že bundan pek farkl─▒ de─čildi. Fethi Bey milletvekili se├žilmi┼čti. ─░smet Pa┼ča h├╝k├╝meti Halk Partisi'nin karar─▒ ├╝zerine ├žekildi. 25 Eyl├╝l oturumunda muhalefetin ilk kez i┼člevini yerine getirmesi ve h├╝k├╝met politikas─▒ aleyhinde objektif itirazlar─▒n─▒ dile getirmesi gerekiyordu. Fakat b├Âyle bir ┼čey olmad─▒. Fethi Beyle arkada┼člar─▒, ba─čr─▒┼čmalardan konu┼čabilme olana─č─▒n─▒ bulamad─▒lar; b├╝y├╝k bir ┼čamata koptu, d├Âv├╝┼čmeler oldu. Mustafa Kemal locas─▒ndan, bu hi├ž beklemedi─či g├Âsteriyi seyrediyordu. Birka├ž g├╝n sonra ─░smet Pa┼ča yeni bir h├╝k├╝met kurdu ve esaslar─▒ o g├╝ne kadar izlenen politikay─▒ oldu─ču gibi devam ettirmeyi ama├žlayan program Millet Meclisi'nce onaylad─▒.
Bu arada ekim ay─▒nda yap─▒lan yerel se├žimlerde Serbest Parti, bir├žok yerde zafer kazanm─▒┼čt─▒. Millet Meclisi'nin 1930 Kas─▒m─▒ndaki oturumunda Fethi Bey, muhalefete kar┼č─▒ yap─▒lan sald─▒r─▒lara ve se├žimlerde uygulanan bask─▒lara ili┼čkin bir soru ├Ânergesi verdi. ├ľnerge reddedildi. Bundan k─▒sa bir s├╝rer sora da Fethi Bey, yeni kurulmu┼č Serbest Parti'nin kapand─▒─č─▒n─▒ duyurdu; bildirisinde, ├ž├╝nk├╝ diyordu, muhalefet sadece ba┼čbakan─▒n h├╝k├╝met partisine kar┼č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼čt├╝, oysa siyasal olaylar─▒n geli┼čimi sonunda ister istemez Gazi'ye ve onun eserine kar┼č─▒ ├ž─▒kmak zorunda kal─▒nm─▒┼čt─▒r. Ve Fethi Bey bunu istemiyordu.
Bunu kanl─▒ bir son temsil izledi. 1930 Aral─▒─č─▒n─▒n sonunda, ─░zmir'in yak─▒n─▒nda Menemen kasabas─▒nda, ┼×eyh Mehmet diye bir dervi┼č, gelece─či ├Ânceden m├╝jdelenmi┼č ÔÇťMehdiÔÇŁ oldu─čunu, T├╝rkiye'yi Mustafa Kemal'in kapkara z─▒nd─▒kl─▒─č─▒ndan kurtarmak i├žin geldi─čini il├ón etti. Kasaban─▒n pazar meydan─▒nda toplanm─▒┼č kalabal─▒─ča vaaz verirken, yoldan ge├žen bir subay onu engellemek ve konu┼čtu─ču k├╝rs├╝den a┼ča─č─▒ indirmek istedi. M├╝ritlerinin yard─▒m─▒yla ┼čeyh, subay─▒ yakalad─▒─č─▒ gibi yere yat─▒rd─▒ ve bir k─▒l─▒├žla a─č─▒r a─č─▒r ba┼č─▒n─▒ g├Âvdesinden ay─▒rd─▒. Orada duranlar─▒n hi├žbiri, bu gaddarl─▒─č─▒ ├Ânlemek i├žin parma─č─▒n─▒ bile k─▒m─▒ldatmad─▒.
Muhalefet d├Âneminde belirli ├Âl├ž├╝de bas─▒n ve konu┼čma ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ yeniden sa─članm─▒┼čt─▒. Dervi┼čler ve tutucu din adamlar─▒ bu ortamdan yararlanarak, bir ayaklanma i├žin uzun uzad─▒ya haz─▒rl─▒k yapm─▒┼člard─▒; ┼čimdi de bunu ba┼člat─▒yorlard─▒. K─▒┼čk─▒rt─▒lan halk ├že┼čitli yerlerde h├╝k├╝met memurlar─▒na kar┼č─▒ hareketlere ge├žtiler. H├╝k├╝met sert bi├žimde duruma el koydu. Menemen, Manisa ve Bal─▒kesir b├Âlgelerinde, K├╝├ž├╝k AsyaÔÇÖn─▒n k─▒y─▒ya yak─▒n bat─▒ kesiminde ola─čan├╝st├╝ hal il├ón edildi. ├çok say─▒da insan tutukland─▒; yaz─▒l─▒ ve s├Âzl├╝ d├╝┼č├╝nce ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ kald─▒r─▒ld─▒. Askeri mahkeme ├Ân├╝nde be┼č y├╝z ki┼či hesap verdi. 28'i ├Âl├╝m cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒ld─▒, cezalar onayland─▒ ve yerine getirildi. Dervi┼člerin en b├╝y├╝k ┼čeyhi, seksen ya┼č─▒ndaki Esat, hapishanede ├Âld├╝. O─člu ise as─▒lanlar aras─▒ndayd─▒.
Yani muhalefet deneyi ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča u─čram─▒┼čt─▒. Daha ├Ânce de de─čindi─čimiz gibi, muhalefet yeni devletin ruhuna ve yap─▒s─▒na temelden ayk─▒r─▒ bir nitelik alm─▒┼čt─▒. Fakat daha da ├Ânemlisi, bu muhalefet yata─č─▒na, yap─▒lan de─či┼čikliklerle geri pl├óna itilmi┼č olan elemanlar─▒n hepsinin hemen ak─▒vermesiydi. Bunlar ├Âzellikle din adamlar─▒, J├Ân T├╝rk ├ževreleri ve ge├žmi┼čin tasar─▒mlar─▒ i├žinde ya┼čayan ve d├╝┼č├╝nen kimselerin hepsi; k─▒sacas─▒ ileriye y├Ânelik at─▒l─▒mlar yap─▒lan bir d├Ânemde ÔÇťgericiÔÇŁ diye tan─▒mlanacak olanlard─▒. Bunlar i├žinde ya┼čan─▒lan s─▒k─▒nt─▒ ve ho┼čnutsuzluk ortam─▒ndan, b├╝t├╝n sistemi lanetlemek ve f─▒rsat verilseydi kolayca bir kar┼č─▒-devrim olabilecek bir hareket haz─▒rlamak i├žin yararland─▒lar. Bu bak─▒mdan Fethi Bey, kendi partisini, k─▒sa s├╝re ya┼čad─▒ktan sonra yine kendi karar─▒yla kapatmakla, ├žok do─čru bir siyasal davran─▒┼čta bulunmu┼čtur. Hareket onun boyunu a┼čm─▒┼č ve gen├ž devletin varl─▒─č─▒n─▒ ciddi ┼čekilde tehlikeye sokacak bir f─▒rt─▒nay─▒, zincirinden bo┼čand─▒rmak tehdidini yaratm─▒┼čt─▒. Bundan dolay─▒ verilmi┼č ├Âzg├╝rl├╝kleri tekrar geri almak ka├ž─▒n─▒lmazd─▒. Virajl─▒ yollarda bir otomobilin direksiyonuna ├Âzellikle s─▒ms─▒k─▒ yap─▒┼čmak gerekir. O g├╝nlerde T├╝rkiye hen├╝z keskin virajlarda yol almaktayd─▒.
Ancak Mustafa Kemal yine de muhalefet sorununa, herhangi bir ┼čekilde ├ž├Âz├╝m bulunmas─▒ gerekti─či kan─▒s─▒ndayd─▒; bunun i├žin de ba┼čka bir deneme daha yapt─▒. Bizzat y├Ânetti─či 1931 bahar─▒ndaki yeni
«   01   ...    29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   44   45   46   47   48   49   ...    52   »   


´╗┐