´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 40


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


se├žimlerde, az say─▒da ba─č─▒ms─▒z, yani mevcut tek partiden olmayan milletvekilini meclise ald─▒. Bunlar─▒n sorumluluklar─▒n─▒n bilincinde olarak d├╝┼č├╝ncelerini serbest├že ifade etmek haklar─▒ vard─▒ ve h├╝k├╝metin her ├Ânlemine evet demekle y├╝k├╝ml├╝ de─čildiler. ├ç├╝nk├╝ diyordu Mustafa Kemal, karar arifesinde bulunan sorunlar, ├žo─ču kez ├Âyle ├žetin oluyor ki, bakanl─▒klarca haz─▒rlanm─▒┼č yasalar ├╝zerinde ba─č─▒ms─▒zlar─▒n tarafs─▒z bir ele┼čtirisini zorunlu k─▒l─▒yor. Bu da, y├╝r├╝rl├╝─če girmesinden ├Ânce yasalardaki herhangi bir yanl─▒┼č─▒ g├Ârmek ve bir ├Ânlemin b├╝t├╝n sonu├žlar─▒n─▒ g├Âzden ge├žirmek olana─č─▒n─▒ veriyor. Ayn─▒ zamanda b├Âyle bir tart─▒┼čma h├╝k├╝meti, konu ├╝zerinde daha ayr─▒nt─▒l─▒ d├╝┼č├╝nmeye ve yap─▒lacak ele┼čtirileri kar┼č─▒layabilmek i├žin de konunun i├žine daha derinlemesine girmeye zorluyor.
Elbette ki ak─▒ll─▒ca at─▒lm─▒┼č bir ad─▒md─▒ bu. Yeni devlet i├žin, yeni de bir muhalefet bi├žimi bulma hamlesi demekti. Devam ettirilir mi, kald─▒r─▒l─▒r m─▒, ya da b├Âyle bir sistemden g├╝├žlerin ger├žekten dengeli bir mekanizmas─▒ m─▒ geli┼čtirilir, bunu gelecek ├Â─čretecektir.
***
Bu yeni devlet, daha ├Ânceki b├Âl├╝mlerde de─čindi─čimiz gibi, geni┼č ├Âl├ž├╝de Bat─▒ uygarl─▒─č─▒n─▒n kurumlar─▒n─▒ ald─▒. ├édeta kendisini ÔÇťAvrupal─▒la┼čt─▒rd─▒ÔÇŁ, d─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼čte de ayn─▒ ┼čeyi yapt─▒; ancak bu konuda, ├Ârne─čin yeni T├╝rklerin k─▒l─▒─č─▒ -t├Ârenlerde frak'a kadar- art─▒k Avrupal─▒ de─čil, aksine milletleraras─▒ karakterdedir.
Bu de─či┼čim s├╝recinden sonra, hatta de─či┼čim devam ederken -yakla┼č─▒k 1929 y─▒llar─▒nda ba┼člayarak- ÔÇťT├╝rkle┼čtirmeÔÇŁ slogan─▒yla nitelendirilen bir d├Âneme girildi. Mustafa Kemal, T├╝rkiye'yi ├ódeta bir silkini┼čte modern bir devlet y├╝kseltisine ├ž─▒kar─▒rken g├Âsterdi─či ayn─▒ ├žaba ve diren├žle bu kere halk─▒n─▒ kendi ├Âzbenli─čine d├Ând├╝rmeye giri┼čti; onu kendi ├Âzelliklerinin bilincine, ─▒rk─▒n─▒n bilincine y├Âneltti. ┼×u var ki burada yol Asya'y─▒ g├Âsteriyordu. Bu konuda bir s─▒├žrama yap─▒ld─▒, bir bak─▒ma geriye do─čru bir s─▒├žramayd─▒ bu. T├╝rklerin padi┼čah-halifelerin y├Ânetiminde ─░sl├óm milletlerinin ├Ânderi oldu─ču y├╝zy─▒llarda, eski T├╝rk gelene─činden uzakla┼č─▒lm─▒┼čt─▒. ┼×imdi bir yabanc─▒la┼čma zaman─▒ say─▒l─▒yordu bu d├Ânem; ├ž├╝nk├╝ T├╝rkler tarih sahnesine girdiklerinde, dinle birlikte ayn─▒ zaman ├žok geli┼čmi┼č Arap-Fars k├╝lt├╝r├╝n├╝ de benimsemi┼člerdi, bu k├╝lt├╝r├╝ yarat─▒c─▒ nitelikte bi├žimlendirememi┼člerdi. Asl─▒nda asker ve ├žift├ži olarak kalm─▒┼člard─▒.
┼×imdi bu ba─člar ├ž├Âz├╝lm├╝┼č ve T├╝rk halk─▒n─▒n k├Âkenin en eski gelene─čiyle yeniden ba─člant─▒ kurulmu┼čtu, b├╝t├╝n tarih ├ža─člar─▒n─▒ a┼čarak geriye do─čru bir uzan─▒┼čt─▒ bu; o d├Ânemde ayn─▒ nitelikte hareketler ba┼čka milletlerde de g├Âr├╝lmekteydi. T├╝rk├╝n bir zamanlar Asya'daki anayurdundan geli┼či ve T├╝rkistan'da bug├╝nk├╝ g├╝ne kadar varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmesi ┼čimdi ─▒rksal bir simge say─▒l─▒yordu; onun erdemleri ve de─čerleri hat─▒rland─▒ ve buradan hareketle onun ├Âzellikleri daha da geli┼čtirildi. Bu atalara art─▒k barbarlar g├Âz├╝yle bak─▒lm─▒yordu; onlar─▒n istil├ó ordular─▒ bir zamanlar uygar d├╝nyaya girmi┼člerdi ger├ži, ancak ba┼čka bir k├╝lt├╝r├╝n, kendi b├╝nyelerine g├Âre bir k├╝lt├╝r├╝n ta┼č─▒y─▒c─▒lar─▒ olarak girmi┼člerdi. Bu g├Âr├╝┼č alabildi─čine geni┼čletildi ve T├╝rklerin b├╝t├╝n k├╝lt├╝rlerin ilk yarat─▒c─▒s─▒ oldu─ču iddia edildi. 1932 Eyl├╝l'├╝nde, ─░stanbul'da toplanan dil kurultay─▒nda d├╝zenlenen t├╝z├╝─č├╝n ├Âns├Âz├╝nde bu iddia ┼č├Âyle dile getirilmekteydi: ÔÇť─░lk uygarl─▒─č─▒n T├╝rkler taraf─▒ndan yarat─▒lm─▒┼č oldu─čundan art─▒k kimsenin ┼č├╝phesi yoktur. T├╝rk├že b├╝t├╝n ─░ndo-Cermen ve Sami dillerin anas─▒d─▒r.ÔÇŁ Bu iddia insanl─▒─č─▒n be┼či─činin ─░├ž-Asya oldu─čunu savunan eski ve art─▒k tutulmayan kurama dayan─▒yordu.
K├╝lt├╝r temellerindeki de─či┼čikli─če, ├Âzellikle halk─▒n en g├╝├žl├╝ ve en canl─▒ anlat─▒m arac─▒ olan dil alan─▒nda giri┼čildi. Burada birbirinden farkl─▒ iki ayr─▒ y├Ânden gelen, iki e─čilim uzla┼čt─▒r─▒ld─▒. Dil, L├ótin yaz─▒s─▒n─▒n kabul edilmesiyle Avrupai bir k─▒l─▒k ald─▒ktan sonra, saf T├╝rkl├╝─če geri g├Ât├╝r├╝ld├╝. T├╝rk├žeyi geni┼č ┼čekilde etkilemi┼č bulunan Arap├ža ve Fars├ža kelimelerle kurallar at─▒ld─▒. Burada sadece yabanc─▒ k├Âkenli kelimelerin kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ bulmak ├žabas─▒ s├Âz konusu de─čildi, kelime hazinesinin de ├Ânemli ├Âl├ž├╝de geni┼čletilmesi gerekiyordu, ├Âzellikle ├ža─čda┼č bilim ve tekni─čin ├╝lkeye girmesi y─▒─č─▒nla terimi de birlikte getirmi┼čti. Modern ├ža─č─▒n bu terimlerinin ├žo─čunun T├╝rk├žede kar┼č─▒l─▒─č─▒ yoktu. Fakat bu bo┼člu─ču gidermek i├žin, Avrupa k├Âkenli kelimeleri oldu─ču gibi almak yoluna gidilmedi. Yeni uyanan T├╝rk ruhuna, ba┼čtanba┼ča bu ruha
«   01   ...    30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   44   45   46   47   48   49   50   ...    52   »   


´╗┐