´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 41


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


uygun bir bi├žim verilmeliydi. Bundan dolay─▒ ├žok say─▒da yeni kelime t├╝retme zorunluydu. Bu ama├žla da ya Asya T├╝rklerinin a─č─▒zlar─▒na ba┼čvuruldu ya da T├╝rk├že k├Âklerin yard─▒m─▒yla yeni kelimeler yarat─▒ld─▒.
Bu dil devrimiyle ayn─▒ zamanda ve onunla ba─člant─▒l─▒ olarak y├╝ksek├Â─črenim reformu da yap─▒ld─▒. ┼×imdiye kadar ├žok say─▒da gen├ž yurt d─▒┼č─▒nda y├╝ksek├Â─črenim g├Ârm├╝┼čt├╝; bundan b├Âyle bu gen├žler kendi ├╝lkelerinde de─čerli bilim kurumlar─▒ bulmal─▒yd─▒lar. Bat─▒ ├╝lkelerinde t─▒pta, teknikte, tar─▒m bilimlerinde ve di─čer alanlarda neler yap─▒lm─▒┼čsa, hepsini kendilerine mal etmek istediler; daha sonra T├╝rk bilginleri ve T├╝rk ara┼čt─▒r─▒c─▒lar─▒yla ayn─▒ ┼čeyleri kendi ba┼člar─▒na devam ettirmeyi ama├žl─▒yorlard─▒. Ba┼čkent Ankara'da 1933 y─▒l─▒nda bir tar─▒m ve bir veterinerlik y├╝ksekokulu a├ž─▒ld─▒. ├ťlkenin ortas─▒nda y├╝kselen bu kurumlar topra─č─▒n ve ├žift├žinin yurdun vazge├žilmez temelleri oldu─čunu ve olmas─▒ gerekti─činin bilincindeki, pl├ónl─▒ bir tar─▒m politikas─▒n─▒n ├╝lke ├žap─▒nda y├Ânlendirme merkezi halindedirler. ─░stanbul'da ge├žmi┼či ─░mparator Theodosius'a kadar uzanan eski Dar├╝lf├╝nun kapat─▒ld─▒ ve yerini ├ža─čda┼č bir kurum, ─░stanbul ├ťniversitesi ald─▒. Ba┼člang─▒├ž d├Ânemi i├žin yabanc─▒ ├Â─čretim ├╝yelerinden yararlan─▒ld─▒, ─░stanbul'da aralar─▒nda d├╝nyaca ├╝nl├╝ bilginlerin de bulundu─ču otuzdan fazla Alman profes├Âr├╝ hizmet g├Âr├╝rken, bunlar─▒n yan─▒nda sadece be┼č Frans─▒z yer almaktayd─▒. Daha ba┼čka iki ├╝niversitesinin, bir tanesi do─čuda olmak ├╝zere kurulmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒ld─▒. Ku┼čkusuz bu e─čitim kurumlar─▒ ilerde, Do─čunun uyanan halklar─▒n─▒n yeni manevi merkezleri olacaklard─▒r.
├ľnemli bir yenilik olarak da soyad─▒ yasas─▒n─▒ kaydetmeliyiz; yasa 1934 Haziran─▒nda kararla┼čt─▒r─▒ld─▒ ve 2 Ocak 1935'de y├╝r├╝rl├╝─če girdi. O g├╝ne kadar T├╝rkiye'de, b├╝t├╝n Do─čuda oldu─ču gibi, sadece ├Âzel adlar kullan─▒l─▒yordu. 2 Haziran 1936'ya kadar her T├╝rk├╝n, ├Âzel ad─▒ndan sonra yer alacak, T├╝rk├že k├Âkenli bir aile ad─▒ edinmesi istendi. Yasa gere─či Mustafa Kemal de soyad─▒ olarak ÔÇťAtat├╝rkÔÇŁ ad─▒n─▒ ald─▒. ┼×eref unvan─▒ ÔÇťGaziÔÇŁ sessizce b─▒rak─▒ld─▒ ve ad─▒ k─▒saca ÔÇťAtat├╝rkÔÇŁ oldu.
***
Yeni T├╝rkiye i├ž durumunu sa─člamla┼čt─▒rd─▒ktan sonra, d─▒┼čar─▒ya da y├Ânelerek, co─črafi konumuna g├Âre hakk─▒ olan isteklerde bulunmaya ba┼člad─▒. 1932 Temmuzunda Uluslar Birli─či - Cemiyet-i Akvam'a al─▒nmas─▒ ger├žekle┼čti. T├╝rkiye, ─░stanbul'la birlikte Trakya k├Âpr├╝ba┼č─▒n─▒n sahibi olarak bir Balkan devleti; ├çanakkale Bo─čaz─▒ ve a┼ča─č─▒da ─░skenderun k├Ârfezine kadar uzanan K├╝├ž├╝k Asya k─▒y─▒lar─▒yla da ayn─▒ zamanda bir Akdeniz devletidir. ─░ran'a ve Arap devletlerine s─▒n─▒r olmas─▒, onu Asya'n─▒n ileri karakolu yapmaktad─▒r.
Bu ko┼čullardan ├ž─▒kan zorunlu sonu├ž, ba─č─▒ms─▒z ve i├ž b├╝nyesi sa─člam bir T├╝rkiye'nin, eski d├╝nyan─▒n do─čusuna ili┼čkin b├╝t├╝n sorunlarda etkili bi├žimde s├Âz sahibi olaca─č─▒d─▒r. T├╝rkiye hi├žbir s─▒n─▒r ve az─▒nl─▒k sorunu s─▒k─▒nt─▒s─▒ bulunmayan ┼čimdiki durumumda, a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ elbette ├žok daha fazla duyurabilecektir; b├Âyle bir durumda bulunmas─▒ndan da ho┼čnuttur. Bundan da yine anla┼č─▒l─▒yor ki, T├╝rkiye D├╝nya Sava┼č─▒'n─▒n yaratt─▒─č─▒ kuvvetler dengesinin yerine oturmas─▒ndan ve bu durumuyla s├╝rd├╝r├╝lmesinden yanad─▒r; mevcut durumun de─či┼čtirilmesi do─črultusunda, ister tek tek devletlerin baz─▒ d├╝zeltme istekleri ┼čeklinde olsun, ister b├╝y├╝k devletlerin emperyalist ├žabalar─▒ ┼čeklinde olsun, her t├╝rl├╝ devletlerin emperyalist ├žabalar─▒ ┼čeklinde olsun, her t├╝rl├╝ giri┼čime kar┼č─▒ olumsuz tav─▒r tak─▒nacakt─▒r. Bar─▒┼č─▒n g├╝vence alt─▒na al─▒nmas─▒n─▒ ve korunmas─▒n─▒ ama├žlayan bu hedefe de Ankara bir dizi paktlar yaparak ula┼čmak yollar─▒n─▒ aram─▒┼čt─▒r.
T├╝rk d─▒┼č politikas─▒n─▒n temel dire─čini Sovyet Rusya'yla, daha Kurtulu┼č Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda yap─▒lm─▒┼č bulunan dostluk pakt─▒ olu┼čturmaktad─▒r. Lausanne bar─▒┼č─▒n─▒n Bo─čazlara ili┼čkin maddelerinin neden oldu─ču cinsten darg─▒nl─▒klara ra─čmen, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču'nun eski geleneksel d├╝┼čman─▒yla yap─▒lm─▒┼č bu pakt, yaln─▒zca s├╝rd├╝r├╝lmekle kalmam─▒┼č, yeniden daha da g├╝├žlendirilmi┼čtir. Bunun bir belirtisi Ekim 1933'de T├╝rkiye Cumhuriyeti'nin onuncu kurulu┼č y─▒ld├Ân├╝m├╝n├╝ kutlama t├Ârenine, General Voro┼čilov ba┼čkanl─▒─č─▒nda Rus ordusundan bir subay grubunun kat─▒lmas─▒nda g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Son zamanlarda T├╝rkiye, Lausanne antla┼čmas─▒n─▒n Bo─čazlar b├Âlesinin sil├óhlarda ar─▒nd─▒r─▒lmas─▒na ili┼čkin k─▒s─▒tlamas─▒n─▒ kald─▒rmak i├žin Cenevre'de ├žaba harcamaktayd─▒. Bu konuda daha ├Ânce ayn─▒ antla┼čmay─▒ protesto etmi┼č bulunan
«   01   ...    31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   44   45   46   47   48   49   50   51   52   »   


´╗┐