´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 42


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


Moskova taraf─▒ndan etkili bi├žimde destekleniyor. ├ç├╝nk├╝ Rusya, Karadeniz'de en b├╝y├╝k deniz g├╝c├╝ne sahip ├╝lke s─▒fat─▒yla, T├╝rkiye'nin gerekti─činde Bo─čazlar─▒ ger├žekten kapatabilecek durumda bulundu─čundan emin olmak zorundad─▒r. Rus ordu heyetinin ziyaretinden hemen sonra Rusya T├╝rkiye'ye 8 milyon dolar faizsiz bor├ž vermi┼čtir. Bu borcun bir k─▒sm─▒n─▒ T├╝rkiye'nin 1934'de saptad─▒─č─▒ be┼č y─▒ll─▒k pl├ón gere─či kuraca─č─▒ end├╝strisi i├žin gerekli makineler olu┼čturuyordu. (Burada sil├óh ve cephane fabrikalar─▒ndan ba┼čka, tekstil, ┼čeker fabrikalar─▒n─▒n kurulmas─▒ ve do─čal kaynaklar─▒n i┼čletilmesi ama├žlanmaktayd─▒).
Bu ┼čekilde arkas─▒n─▒ g├╝vene alt─▒na almas─▒ sayesindedir ki T├╝rkiye Balkanlar'da aktif bir politika y├╝r├╝tebilmi┼čtir. Bu da d├╝n├╝n d├╝┼čman─▒ Yunanistan'a yak─▒nla┼čmakla ba┼člad─▒. ─░lkin siyasal ili┼čkilerde havay─▒ s├╝rekli bozabilecek bir sorun, az─▒nl─▒klar sorunu yepyeni bir y├Ântemle ├ž├Âz├╝mlendi. Her iki taraf ta Lausanne Antla┼čmas─▒'nca bir halk de─či┼č-toku┼čuyla y├╝k├╝ml├╝ k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒. B├Âylece yakla┼č─▒k 2 milyon insan yurtlar─▒n─▒ de─či┼čtirdiler. Karl Strupp bunu ÔÇťDevletleraras─▒ anla┼čmayla ger├žekle┼čtirilmi┼č bir uluslar g├Â├ž├╝ÔÇŁ diye tan─▒mlar (*), tarihte tek ├Ârnektir.
Bu sorun ├Ânemli bir s├╝rt├╝┼čme olmaks─▒z─▒n ├ž├Âz├╝mlendikten sonra, 1920 Ekim'inde ─░talya'n─▒n da kat─▒lmas─▒yla Yunanistan ile T├╝rkiye aras─▒nda bir sald─▒rmazl─▒k antla┼čmas─▒, arkas─▒nda 1933'de Ankara Pakt─▒ ad─▒yla s─▒k─▒ bir dostluk pakt─▒ yap─▒ld─▒; bunda her iki taraf s─▒n─▒rlar─▒n─▒ geni┼čletmemek konusunda birbirlerine garanti vermekteydi. ─░talya bu pakt─▒n bir ├Âl├ž├╝de koruyucusu olarak, Do─ču Akdeniz'deki yerini g├╝├žlendirmeyi d├╝┼č├╝nm├╝┼čse de, hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒na u─črad─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝. Kemal Atat├╝rk bir ba┼čka yol tuttu. Yugoslavya ve Romanya'yla da, t─▒pk─▒ Yunanistan'la yapt─▒─č─▒ gibi, dostluk paktlar─▒ imzalad─▒. Bunlar onun as─▒l hedefinin, b├╝t├╝n Balkan devletlerini bir birlik durumuna getirmek hedefinin ger├žekle┼čtirilmesi yolunda at─▒lm─▒┼č ilk ad─▒mlard─▒. Burada y├Ânlendirici d├╝┼č├╝nce, b├╝y├╝k g├╝├žlerin d├╝men suyundan s─▒yr─▒lmak ve bir araya gelmek suretiyle her t├╝rl├╝ yabanc─▒ ve ortakla┼ča ├ž─▒karlara ayk─▒r─▒ etkilere kar┼č─▒ savunmay─▒ sa─člayacak bir b├╝y├╝k g├╝├ž olu┼čturmakt─▒. Bu nitelikte bir Balkan Pakt─▒ 1934 ilkbahar─▒nda ger├žekle┼čti, fakat sadece Romanya, Yugoslavya, Yunanistan ve T├╝rkiye aras─▒nda. Y─▒llardan beri T├╝rkiye ile Bulgaristan aras─▒nda bir dostluk antla┼čmas─▒ olmas─▒na ra─čmen, Bulgaristan bu pakta girmedi. ─░talya'n─▒n etkisi alt─▒nda bulunan Arnavutluk da d─▒┼čarda kald─▒. Mevcut anla┼čmazl─▒klar─▒n bu yolla giderilmesinin ve d─▒┼č g├╝├žlerin vesayetinin ÔÇťBalkan Balkanl─▒lar─▒nd─▒rÔÇŁ ilkesine g├Âre, ger├žekten bertaraf edilmesinin ba┼čar─▒l─▒p ba┼čar─▒lamayaca─č─▒, gelecek zaman sorunudur.
T├╝rkiye'nin Avrupa ile Asya aras─▒ndaki yeri, ─░ran ┼čah─▒n─▒n Ankara'y─▒ ziyaretinde bir kere daha belirginle┼čti. Yeni bir hanedan kurmu┼č olan bu h├╝k├╝mdar, ilk kez ├╝lkesinden d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kmaktayd─▒; bu ziyaretle ku┼čkusuz T├╝rkiye'nin yeniden kurulu┼ču hakk─▒nda duyduklar─▒n─▒ bir defa da g├Âz├╝yle g├Ârmeyi ama├žl─▒yordu. Atat├╝rk onu ÔÇťsad─▒k dostum ve karde┼čimÔÇŁ diye sel├ómlad─▒. Bu kar┼č─▒la┼čma mevcut dostluk antla┼čmas─▒n─▒n g├╝├žlendirilmesiyle sonu├žland─▒. ├ľzellikle ─░ran i├žin Tebriz'den, T├╝rkiye topraklar─▒ ├╝zerinden Trabzon'a uzanacak, bir demiryolu ya da otoyolu ba─člant─▒s─▒yla Karadeniz'de do─črudan bir ├ž─▒k─▒┼č kap─▒s─▒ sa─članmas─▒ ├Ânemliydi. ─░ran'dan ba┼čka Afganistan'la da ayr─▒ bir antla┼čma yap─▒ld─▒. T├╝rkiye'nin etkisi bu ┼čekilde Orta Asya'ya kadar uzam─▒┼č bulunuyordu. Bu ba─čla┼čmalarla, Yak─▒n ve Ortado─ču'da t├╝m yeni g├╝├ž grupla┼čmalar─▒na var─▒l─▒p var─▒lmayaca─č─▒n─▒, daha sonraki geli┼čmeler g├Âsterecektir.
Bug├╝n Bat─▒dan daha ├žok Do─čuda her ┼čey kayna┼čma, her ┼čey hareket halindedir. Fakat sa─člam bir ├žekirdek, bir kristalle┼čme merkezi de belirmi┼čtir: Asya ile Avrupa'n─▒n temas etti─či noktada, a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ her ge├žen g├╝n biraz daha fazla duyuran yeni modern, b├╝y├╝k g├╝├žt├╝r bu. Bu yeni T├╝rkiye, Kemal Atat├╝rk'├╝n yaratt─▒─č─▒ bir eserdir. ├ťlkenin i├žindeki ve d─▒┼č─▒ndaki b├╝t├╝n direni┼člere ra─čmen, kendi kararg├óh─▒ndaki b├╝t├╝n ba┼čkald─▒rmalara ve karamsar feryatlara ra─čmen, eski b├╝y├╝k g├╝├žlerin ├Ân├╝nde pes etmeden ve uzla┼čmac─▒lar─▒n miskin rotas─▒na sapmak zorunda kalmaks─▒z─▒n d├╝┼č├╝ncelerini ger├žekle┼čtirmi┼čtir. B├╝t├╝n bunlarda, hep bir devlet adam─▒n─▒n ger├žek b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ g├Âsterdi. K─▒sa s├╝rede efsanelerle ku┼čat─▒lm─▒┼č Kemal Atat├╝rk'├╝n resimleri, bug├╝n, Nil boylar─▒nda, F─▒rat ve Dicle k─▒y─▒lar─▒nda, Amu Derya ve Sir Derya
«   01   ...    32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   44   45   46   47   48   49   50   51   52   »   


´╗┐