´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 46


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


g├Ârd├╝─č├╝ gibi- herhangi bir tehlike g├Ârm├╝yordu. Almanya'n─▒n ├╝lkesine art niyeti olmayan bir dostlukla davrand─▒─č─▒n─▒ bilmekteydi. Bunun i├žindir ki, halk─▒n─▒n bilimlerde ve k├╝lt├╝r alan─▒nda olsun, teknik ve sanayide olsun e─čitimi ve ├Â─čretimi i├žin ├Âncelikle Alman ├Â─čretim g├╝c├╝n├╝ kazanmay─▒ ├Âzellikle arzu etmi┼čtir.
E─čer Atat├╝rk iktidar─▒n─▒n son y─▒llar─▒nda, yak─▒n ve daha uzak kom┼čular─▒yla bir dizi antla┼čma yapm─▒┼čsa, bunda ikili bir ama├ž g├╝tm├╝┼čt├╝r. ─░lkin hen├╝z gen├ž ve kurulu┼č halinde bulunan cumhuriyetin bar─▒┼ča ihtiyac─▒ vard─▒; bunu garantilemek ve T├╝rkiye'yi ku┼čatan fazla b├Âl├╝nm├╝┼č, ├╝stelik bir t├╝rl├╝ huzura kavu┼čmam─▒┼č b├Âlgede zorbaca ├ž─▒k─▒┼člar─▒ ├Ânlemek onun ├Ânde gelen amac─▒yd─▒. Buradan yola ├ž─▒karak daha uzak bir hedefe y├Âneldi. Eski Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču'nun neden y─▒k─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve k─▒smen onun miras├ž─▒s─▒ olmu┼č devletlerin de neden rahats─▒zl─▒k ├žekti─čini ├žok iyi biliyordu. Emperyalist b├╝y├╝k g├╝├žlerle bula┼čm─▒┼č bir hastal─▒kt─▒ bu; onlar─▒n kendi ├ž─▒karlar─▒ veya egemenlik u─čruna, Asya'y─▒ Avrupa'ya ba─člayan bu b├Âlgede s├╝rekli bir birlik-d├╝zenli─čin kurulmas─▒n─▒ istemeyi┼člerinden kaynaklan─▒yordu. Atat├╝rk b├Âyle yaln─▒z ba┼č─▒na kalm─▒┼č, ├žo─čunlukla da devlet olu┼čumlar─▒ zay─▒f ├╝lkelerle yak─▒n i┼čbirli─či yapmakla, bu yabanc─▒ etkileri, b├╝sb├╝t├╝n ├Ânlemese bile, azaltmak istedi.
O g├╝nlerde Do─ču Akdeniz'in en g├╝├žl├╝ ve i├ž b├╝nyesi en sa─člam devleti olan T├╝rkiye, 1934'ten beri Uluslar Birli─či'nde bir dan─▒┼čmanl─▒k yeri de i┼čgal ediyordu. Fakat Avrupa krizinin ba┼člamas─▒ndan k─▒sa s├╝re ├Ânceki bu d├Ânemde oynad─▒─č─▒ ├Ânemli rol├╝, ├Âncelikle Atat├╝rk'├╝n d├╝nyan─▒n her yan─▒nda eri┼čti─či y├╝ksek sayg─▒nl─▒─ča bor├žluydu. Onun d─▒┼či┼čleri bakan─▒, girgin ve konu┼čkan R├╝┼čt├╝ Aras'─▒n hemen s├╝rekli yollardayd─▒, bir ba┼čkentten ├Âb├╝r ba┼čkente gidiyor, Cenevre'de yanda┼člar kazanmaya ve devlet ba┼čkan─▒n─▒n isteklerini ger├žekle┼čtirmeye ├žal─▒┼č─▒yordu.
Avrupa yakas─▒nda ger├žekle┼čtirilen i┼č, daha ├Ânce de─čindi─čimiz, Balkan Birli─či oldu. Birlik ÔÇťBalkanlar Balkan milletlerinindirÔÇŁ slogan─▒yla ayakta duruyordu, fakat daha ├žok bir idealdi bu. Neuilly bar─▒┼č diktesiyle felce u─čram─▒┼č Bulgaristan bu birli─če giremedi, ayn─▒ ┼čekilde Tiran S├Âzle┼čmesi'yle ─░talya'ya s─▒k─▒ca ba─članm─▒┼č bulunan Arnavutluk da kat─▒lamad─▒. Ancak bo┼člukta sallanan sorunlar ├ž├Âz├╝mlenmeden kalm─▒┼čt─▒. Ancak Atat├╝rk yine de ilgili taraflar─▒n iyi niyetiyle, bar─▒┼č├ž─▒l yoldan de─či┼čiklikler yapabilece─či, b├Âylece de z─▒tl─▒klar─▒n giderilebilece─čini umut ediyordu. Bu yolda at─▒lm─▒┼č bir ad─▒m, daha sonra imzalanm─▒┼č bulunan Selanik antla┼čmas─▒d─▒r; bunda Neuilly bar─▒┼č─▒n─▒n askeri k─▒s─▒tlamalar─▒ndan Bulgaristan lehine vazge├žilmi┼čti, hem de bu karar Uluslar Birli─či'ne dan─▒┼č─▒lmadan al─▒nm─▒┼čt─▒. T─▒pk─▒ bu kusurlu (┼čimdiye kadar ├Â─črenilmemi┼č gizli maddeleri bulunan) Balkan Birli─či'nde ama├žlad─▒─č─▒ gibi, Atat├╝rk'├╝n ba┼čl─▒ca hedefi pakt ortaklar─▒n─▒ toprak b├╝t├╝nl├╝klerinde herhangi bir de─či┼čikli─če u─čramaktan korumak olmu┼čtur. ├ľzellikle de de bu y├╝zden kendisi gibi stat├╝konun korunmas─▒n─▒ isteyen, buradan hareketle anla┼čmazl─▒klar─▒n s├╝r├╝p gitmesini ve b├Âylece etkileme olana─č─▒n─▒ elden ka├ž─▒rmamay─▒ ama├žlayan Britanya ve Fransa'n─▒n ├ž─▒karc─▒ politikas─▒na yard─▒mc─▒ olmu┼čtur. B├╝y├╝k devletlerin ├Ârd├╝─č├╝ a─čdan s─▒yr─▒lmak, Atat├╝rk'├╝n arzulad─▒─č─▒ gibi ├Âyle kolay de─čildi. Nitekim kesin karar an─▒nda Balkan Birli─či de s─▒nav─▒ ba┼čaramam─▒┼čt─▒r.
Asya yakas─▒nda da Atat├╝rk benzer karakterde bir birli─či ama├žlad─▒. ─░ran ┼čah─▒ bu yoldan ona yak─▒nla┼čt─▒. ┼×ah─▒n Ankara'y─▒ ziyaretinden sonra ilkin T├╝rkiye ile ─░ran bir ba─čla┼čma yapt─▒lar. Bundan b├╝t├╝n ├ľn AsyaÔÇÖy─▒ kapsayan bir birlik geli┼čtirilecekti. Afganistan, Tahran arac─▒l─▒─č─▒yla kolayca birli─če girmeye raz─▒ edildi. Fakat daha ilk Arap devletinde, IrakÔÇÖta g├╝├žl├╝kler ba┼čg├Âsterdi. Resmen ba─č─▒ms─▒z olmas─▒na ra─čmen, yine de ─░ngiltere'nin denetiminde bulunan, Dicle-F─▒rat k─▒y─▒lar─▒ndaki bu ├╝lkenin, kom┼čusu ─░ran'la s─▒n─▒r anla┼čmazl─▒klar─▒ vard─▒. ├ľnceleri bunlar giderilemedi. ─░ngiltere'de bu ├ľn Asya devletler birli─či konusunda pek istekli g├Âr├╝nm├╝yordu. 1935 g├╝z├╝nde T├╝rkiye, ─░ran, Afganistan ve Irak aras─▒nda d├Ârtl├╝ bir pakt, ancak taslak halinde ger├žekle┼čtirilebildi. Pakt─▒n imzalan─▒p y├╝r├╝rl├╝─če girebilmesi, d├╝nya durumunda temelden de─či┼čikliklerin meydana gelmesi ├╝zerine, ancak iki y─▒l sonra, Tahran'da bir sarayda, Saadabad'da oldu. Ne var ki bu ├ľn Asya birli─či yar─▒m durumda kald─▒. B├╝t├╝n umutlar─▒n aksine, en ├Ânemli Arap devleti ─░bn Suud'un krall─▒─č─▒ bundan uzak durdu, M─▒s─▒r'da ayn─▒ tutumu izledi. Birlik yine de d─▒┼čtaki
«   01   ...    36   37   38   39   40   41   42   43   44   45   46   47   48   49   50   51   52   »   


´╗┐