´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 47


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


bir b├╝y├╝k devletin d├╝men suyuna girdi, ba┼člang─▒├žtaki amac─▒na ayk─▒r─▒ olarak ─░ngiltere'nin ├ž─▒karlar─▒na hizmet etti.
Gecikmi┼č imzalan─▒┼č─▒yla Saadabad Pakt─▒, Avrupa'da 1935 y─▒llar─▒nda ba┼člayan b├╝y├╝k de─či┼čikliklerin kendini g├Âsterdi─či zaman─▒n ├╝r├╝n├╝d├╝r. Almanya Versailles diktesinin ezici zincirlerinden kurtulmu┼č ve silahlanma hakk─▒n─▒ kazanm─▒┼čt─▒. Bundan birka├ž ay sonra ─░talya'n─▒n Habe┼čistan seferi ba┼člad─▒. ─░ngiltere bunu ├Ânlemek istedi ve Uluslar Birli─či'ni harekete ge├žirdi.
Bu ilk Avrupa bunal─▒m─▒nda Atat├╝rk'├╝n tutumunu iki g├Âr├╝┼č belirledi. Birincisi ─░talya'ya kar┼č─▒ do─čal bir ayk─▒r─▒ durumun bulunu┼čuydu. ├ç├╝nk├╝ K├╝├ž├╝k AsyaÔÇÖn─▒n hemen ├Ân├╝nde yer alan Dodekanes adalar─▒yla (Oniki Adalar), ├╝zerinde g├╝├žl├╝ hava ve deniz ├╝sleri bulunan, b├Âylece T├╝rkiye'ye ├ževrilmi┼č bir tabancay─▒ and─▒ran Rodos adas─▒ ─░talya'n─▒nd─▒. Ayr─▒ca ─░talya Arnavutluk'a gittik├že daha ├žok yerle┼čmekte, b├Âylece Balkanlar'da da etkinlik kazanmaktayd─▒. ─░talya'n─▒n Do─ču Akdeniz b├Âlgesinde daha fazla toprak kazanmas─▒n─▒ T├╝rkiye ho┼č kar┼č─▒layamazd─▒. ├ľte yandan ─░ngiltere o g├╝nlerde yine herkesten ├╝st├╝n, ┼čimdiye kadar hi├ž yenilmemi┼č b├╝y├╝k g├╝├žt├╝. ─░talya'da elbette haddini bildirdi ve sonra Londra'n─▒n yard─▒m─▒yla belki Oniki Adalar─▒ geri almak umudu da vard─▒.
T├╝rkiye bundan dolay─▒ Cenevre'de, ─░talya'ya kar┼č─▒ al─▒nan bask─▒l─▒ ├Ânlem karar─▒na kat─▒ld─▒. Sonra da Londra'n─▒n bir sorusu ├╝zerine, bir ─░talyan sald─▒r─▒s─▒ durumunda ─░ngiliz donanmas─▒n─▒ desteklemeye haz─▒r oldu─čunu bildirdi. Ne var ki b├Âyle bir ├žat─▒┼čma durumu ortaya ├ž─▒kmad─▒. ─░ngiltere sorunu b├╝y├╝tmeyi g├Âze alamad─▒, ─░talya'yla silahl─▒ bir ├žat─▒┼čmadan ka├ž─▒nd─▒ ve b├Âylece de sonunda Habe┼čistan'─▒n Roma ─░mparatorlu─ču'na kat─▒lmas─▒na ses ├ž─▒karmamak zorunda kald─▒.
─░talya'n─▒n Afrika-├ľn Asya gerilim b├Âlgesinde yeni kazand─▒─č─▒ g├╝├žl├╝ durumun, T├╝rkiye ile ─░ngiltere aras─▒nda daha fazla bir yak─▒nla┼čma sonucunu do─čurmas─▒ do─čald─▒, ├Âzellikle Londra'n─▒n ┼čimdi pek istekli g├Âr├╝nd├╝─č├╝ bir yak─▒nla┼čma olmu┼čtu bu. Fakat Atat├╝rk kendisine b├Âyle fazla istekli bi├žimde g├Âsterilmi┼č yak─▒nl─▒ktan, ├╝lkesinin ├ž─▒kar─▒ i├žin ustal─▒kla yararlanmay─▒ bildi. ─░ngiliz yak─▒nla┼čmas─▒n─▒ de─čerlendirmeyi ilkin Bo─čazlar sorununda ba┼čard─▒. 1923 y─▒l─▒nda imzalanan Lausanne Bar─▒┼č─▒ gen├ž, milli T├╝rk Cumhuriyeti'ne ├žetin m├╝cadelelerden sonra ba─č─▒ms─▒zl─▒k getirmi┼čti, ancak y├╝rek yakan bir k─▒s─▒tlama da yan─▒ s─▒ra geli┼čti. ─░ngiltere'nin ─▒srar─▒yla Avrupa ile Asya aras─▒ndaki bu ├Ânemli ge├ži┼č yollar─▒, ─░stanbul ve ├çanakkale bo─čazlar─▒ ├╝zerinde egemenlik haklar─▒ T├╝rkiye'den esirgenmi┼čti. Bo─čazlar uluslararas─▒ bir kontrol alt─▒na al─▒nm─▒┼č, iki yakas─▒ndaki topraklar da yaray─▒ kapatman─▒n art─▒k zaman─▒ geldi─čini g├Ârd├╝. Zaten Lausanne Antla┼čmas─▒'n─▒ Bo─čazlar sorununun bir ├ž├Âz├╝m├╝ olarak g├Ârmedi─čini defalarca vurgulam─▒┼čt─▒. Ayn─▒ ┼čekilde askerden ar─▒nd─▒r─▒lm─▒┼č bir yer olan Ren b├Âlgesine, 1936 Mart─▒nda Alman ordusunun yeniden girmeye hak kazanmas─▒, kesin at─▒l─▒m─▒n─▒ yapmas─▒ i├žin ona elveri┼čli f─▒rsat─▒ verdi. D─▒┼či┼čleri bakan─▒n─▒n arac─▒l─▒─č─▒yla Atat├╝rk, T├╝rkiye'nin Bo─čazlar stat├╝s├╝nde bir d├╝zeltme yap─▒lmas─▒n─▒ zorunlu g├Ârd├╝─č├╝n├╝ duyurdu. ├çanakkale Bo─čaz─▒'ndan serbest├že ge├žilmesini, kendisi i├žin hayati bir sorun sayan Rusya bu iste─či hemen destekledi. ─░ngiltere yan ├žizemedi, ├ž├╝nk├╝ Akdeniz'de g├╝├ž dengesinin de─či┼čmesi ├Ânlenemeyince, T├╝rkiye onun emperyalist├že ku┼čatma oyununun satran├ž tahtas─▒nda, sonucu etkileyebilecek bir fig├╝r durumuna gelmi┼čti.
Atat├╝rk'├╝n istekleri kabul edildi ve ─░talya-Habe┼čistan sava┼č─▒n─▒n sona ermesinden k─▒sa s├╝re sonra, 1936 Haziran'─▒nda, MontreuxÔÇÖde Bo─čazlar konferans─▒ topland─▒. Bir s├╝re tart─▒┼č─▒ld─▒ ve pazarl─▒k edildi. Britanya h├╝k├╝meti Karadeniz'in anahtar─▒n─▒ b├╝sb├╝t├╝n elden ka├ž─▒rmak istemiyordu ve hi├ž de─čilse belirli ├Âl├ž├╝de bir milletleraras─▒ kontrol├╝n Bo─čazlar'da devam etmesini sa─člamaya ├žal─▒┼čt─▒, fakat ba┼čaramad─▒. Sonunda 20 Temmuz'da, yeni Bo─čazlar antla┼čmas─▒ imzalad─▒. (Konferansa kat─▒lmayan ─░talya May─▒s 1938'de bu antla┼čmay─▒ kabul etti) T├╝rkiye o g├╝ne kadar askerden ar─▒nd─▒r─▒l─▒┼č durumdaki b├Âlge ├╝zerinde tam egemenlik hakk─▒n─▒ kazand─▒, art─▒k buralar─▒ tahkim edebilirdi. Bar─▒┼č zaman─▒nda Bo─čazlar'dan ticaret gemilerinin ve -belli ko┼čullar alt─▒nda- sava┼č gemilerinin ge├žmesi ilke olarak serbest b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒. Ayn─▒ serbestlik bir sava┼č durumunda, e─čer T├╝rkiye sava┼ča kat─▒lmam─▒┼čsa yine ge├žerliydi.
«   01   ...    37   38   39   40   41   42   43   44   45   46   47   48   49   50   51   52   »   


´╗┐