´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Avrupa ile Asya Aras─▒ndaki Adam: Gazi Mustafa Kemal ÔÇô IV : 49


AVRUPA ─░LE ASYA ARASINDAK─░ ADAM: GAZ─░ MUSTAFA KEMAL ÔÇô IV

DAGOBERT VON MIKUSCH


Bu durumda sorun ┼čimdilik bo┼člukta kal─▒yordu. 1937 Nisan─▒'nda Ba┼čbakan ─░n├Ân├╝, T├╝rkiye'yi temsilen ta├ž giyme t├Âreninde bulunmak ├╝zere Londra'ya gitti ve orada ─░ngiliz devlet adamlar─▒yla g├Âr├╝┼čmelerde bulundu. Bu g├Âr├╝┼č al─▒┼čveri┼činin sonu├žlar─▒ ├žok ge├žmeden kendini g├Âsterdi. ─░ngiltere, T├╝rkiye'yle yeni sa─člam─▒┼č oldu─ču dostlu─ču sa─člamla┼čt─▒rmak i├žin -tabii ba┼čkas─▒n─▒n hesab─▒na- seve seve fedak├órl─▒─ča katlanmaya haz─▒rd─▒; Frans─▒z m├╝ttefikine T├╝rk isteklerini anlay─▒┼čla kar┼č─▒lamas─▒n─▒ bildirerek, ger├žekten tam ─░ngiliz i┼či bir uzla┼čma ├ž├Âz├╝m├╝ ├Ânerdi. 1937 May─▒s─▒'nda Cenevre Birli─či, bu pl├óna uyarak ─░skenderun Sanca─č─▒'na ilke olarak ba─č─▒ms─▒zl─▒k verilmesini kararla┼čt─▒rd─▒. Fakat g├╝mr├╝k ve para birli─čiyle Suriye devletine ba─čl─▒ kalacakt─▒, ayr─▒ca d─▒┼č ili┼čkilerini y├╝r├╝tmeyi de Suriye ├╝stlenecekti. Sancak ├Âzerk b├Âlgesine ayr─▒ bir stat├╝ verildi; askerden ar─▒nd─▒r─▒ld─▒ ve bir Frans─▒z temsilcinin y├Ânetiminde Uluslar Birli─či'nin g├Âzetimi alt─▒na konuldu. T├╝rkiye bir serbest liman elde ediyordu. SancakÔÇÖta gelecekteki h├╝k├╝meti belirleyecek ilk parlamento se├žimi, 1938 Nisan─▒'nda, Uluslar Birli─či'nce g├Ârevlendirilecek bir komisyonun g├Âzetiminde yap─▒lacakt─▒. Yeni anayasayla birlikte, ayn─▒ zamanda Fransa ile T├╝rkiye aras─▒nda da bir do─črudan s├Âzle┼čme yap─▒ld─▒; bununla her iki devlet Sancak topraklar─▒n─▒n b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ garanti ediyorlard─▒.
Soruna tam ├ž├Âz├╝m getirmeyen bu d├╝zenleme Ankara'da pek ho┼č kar┼č─▒lanmad─▒. B├Âyle bir ├ž├Âz├╝m, Atat├╝rk'├╝n kamuoyuna a├ž─▒k├ža duyurdu─ču ve ÔÇťsaf T├╝rkÔÇŁ olarak nitelendirilen bu b├Âlgenin, anayurda kat─▒lmas─▒n─▒ ├Âng├Âren isteklerinin ├žok gerisinde kal─▒yordu. Sancak konusunda bu ge├žici uzla┼čmay─▒ sa─člam─▒┼č bulunan Ba┼čbakan ─░n├Ân├╝, bu hedefe diplomatik yollardan var─▒labilece─či kan─▒s─▒ndayd─▒ Buna kar┼č─▒l─▒k Atat├╝rk, Cenevre ├ž├Âz├╝m├╝yle bu yolu b├╝sb├╝t├╝n t─▒kanm─▒┼č g├Âr├╝yordu. Daha ba┼člang─▒├žtan beri d├╝─č├╝m├╝ bir vuru┼čta kesip par├žalamaktan ve bir oldu-bitti yaratmaktan yana olmu┼čtu; ─░ngiltere kendi saf─▒nda olduktan sonra bunu ba┼čarabilirdi de. ─░n├Ân├╝'n├╝n zor kullan─▒lacak her t├╝rl├╝ hareketten ka├ž─▒nan, sak─▒ngan politikas─▒n─▒n ho┼ča gitmeyen b├Âyle bir sonu├ž vermesi, ┼čimdi onu hakl─▒ ├ž─▒karmaktayd─▒. Bundan dolay─▒ da devlet ba┼čkan─▒yla, onun bir numaral─▒ yard─▒mc─▒s─▒ aras─▒nda uzla┼čmazl─▒k belirmi┼č olmal─▒d─▒r; bu durum sonunda b├╝sb├╝t├╝n ayr─▒lmalar─▒yla sonu├žland─▒. ─░smet ─░n├Ân├╝ -Yunanl─▒lara kar┼č─▒ zafer kazand─▒─č─▒ bu yerin ad─▒m─▒ soyad─▒ olarak alm─▒┼čt─▒- Kurtulu┼č Sava┼č─▒'n─▒n ba┼č─▒ndan beri asker ve komutan olarak Atat├╝rk'├╝n yan─▒nda yer alm─▒┼č, cumhuriyetin kurulmas─▒ndan sonra da, tek bir k─▒sa ara d─▒┼č─▒nda, s├╝rekli 14 y─▒l h├╝k├╝metin y├Ânetimini ├╝stlenmi┼čti. ┼×imdi ise b├╝t├╝n d├╝nyay─▒ hayrette b─▒rakarak, 1937 Ekim'inde ba┼čbakanl─▒k g├Ârevinden istifa ediyordu.
├çekili┼činin as─▒l nedenleri konusunda kamuoyuna hi├žbir a├ž─▒klamada bulunulmad─▒. Onun yerine ba┼čbakanl─▒─ča ├╝lkenin i├ž kalk─▒nmas─▒nda b├╝y├╝k hizmeti olmu┼č ve o g├╝ne kadar ekonomi bakanl─▒─č─▒ yapm─▒┼č bulunan Celal Bayar getirildi. Herkesin umdu─čunun aksine d─▒┼či┼čleri bakan─▒, konu┼čkan ve Cenevre'de pek say─▒lan R├╝┼čt├╝ Aras yerinde kald─▒.
Durum Atat├╝rk'├╝n korktu─ču ┼čeylerin ger├žekle┼čti─čini g├Âstermekteydi. Suriye h├╝k├╝meti her t├╝rl├╝ ├žareye ba┼čvurarak ─░skenderun sanca─č─▒n─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ suya d├╝┼č├╝rmeye ├žal─▒┼č─▒yordu. Propagandac─▒lar b├Âlgeye girmi┼č ve ├žok yo─čun bir k─▒┼čk─▒rtma hareketi ba┼člatm─▒┼člard─▒. ├çe┼čitli mezheplerin ve etnik gruplar─▒n bulundu─ču bir yer olmas─▒ bak─▒m─▒ndan Sancak b├Âylesi bir k─▒┼čk─▒rtmaya pek elveri┼čliydi. Bizzat T├╝rkler aras─▒nda bile Ankara'n─▒n cumhuriyetine kat─▒lmay─▒ istemeyen ├žok kimse vard─▒. Fransa olup bitenleri ald─▒r─▒┼č etmeden seyrediyordu; bu i┼če sadece ─░ngiltere'nin bask─▒s─▒yla istemeyerek evet demi┼čti ve ┼čimdi de Sancak sorununun ortaya at─▒lmas─▒na neden olmu┼č bulunan Suriye devletiyle ba─č─▒ms─▒zl─▒k antla┼čmas─▒n─▒ imzalamaya yana┼čm─▒yordu. Ankara ile Paris aras─▒nda, giderek sertle┼čen bir tonda notalar al─▒n─▒p verilmeye ba┼člam─▒┼čt─▒.
Se├žim g├╝n├╝ yakla┼čt─▒k├ža da, bu sessiz sava┼č gittik├že k─▒z─▒┼č─▒yordu. Frans─▒z y├Ânetiminde kontrol i├žin g├Ârevlendirilmi┼č Uluslararas─▒ Birli─či Komisyonu, ├žok karma kar─▒┼č─▒k bir se├žim t├╝z├╝─č├╝ haz─▒rlam─▒┼čt─▒; T├╝rkiye bunu protesto etti. Baz─▒ duraksamalardan sonra 1938 May─▒s'─▒nda se├žimler i├žin ilk ad─▒m at─▒l─▒nca, haz─▒rlanan se├žmen k├╝t├╝klerinde T├╝rk olmayan halk─▒n ├žo─čunlukta oldu─ču g├Âr├╝ld├╝. Bunun sonucu olarak da ├žat─▒┼čmalar ve karga┼čal─▒klar ├ž─▒kt─▒. Frans─▒z manda y├Ânetimi bunu, se├žimleri ┼čimdilik ertelemek ve
«   01   ...    39   40   41   42   43   44   45   46   47   48   49   50   51   52   »   


´╗┐