´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ ├çankaya ÔÇô I : 10


ÇANKAYA - I

FAL─░H RIFKI ATAY


Bu bir yandan, ─░sl├óm dininin kitap ve peygamber sahibi ├Âteki dinlere kar┼č─▒ tol├ęrance'─▒ndan, bir yandan da M├╝sl├╝man olmayanlar haraca ba─čland─▒─č─▒ i├žin Hristiyanlar─▒n belli ba┼čl─▒ vergi kayna─č─▒ olmalar─▒ndan ileri gelir. Yunan isyan─▒ s─▒ras─▒nda Avrupa T├╝rkiyeÔÇÖsindeki vil├óyetlerde su├žlu su├žsuz Rum ├Âld├╝ren bir pa┼čaya yazd─▒─č─▒ mektupta sadrazam, yaln─▒z, neden su├žsuzlar─▒ da ├Âld├╝r├╝yorsun, demez, her ├Âld├╝rd├╝─č├╝n H─▒ristiyanla devlete vergi kaybettirdi─čini unutuyor musun, der.
Cermen ve Islav ak─▒nlar─▒ ve b├╝y├╝k Bat─▒ devletlerinin bask─▒s─▒ alt─▒nda Romanya elden ├ž─▒km─▒┼č, S─▒rbistan ve Yunanistan ba─č─▒ms─▒zl─▒k yolunu tutmu┼č, devletin zaaf─▒n─▒ s├Âm├╝ren bir vali, Mehmet Ali Pa┼ča, devletine ba┼čkald─▒rarak M─▒s─▒r'─▒ h├╝km├╝ alt─▒na alm─▒┼čt─▒r.
Sonunda yeni├žerili─či ─░kinci Mahmud, kabristanlardaki mezar ta┼člar─▒na kadar k─▒rarak kald─▒rm─▒┼č, bir yeni ordu kurmu┼čtu. Padi┼čah taraf─▒ndan T├╝rkiye'ye ├ža─čr─▒lan Prusya subaylar─▒ aras─▒ndaki Moltke 7 Nisan 1836'da Beyo─člu'ndan yazd─▒─č─▒ mektubunda Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun durumunu ┼č├Âyle anlatmaktad─▒r: ÔÇťUzun zaman Avrupa ordular─▒n─▒n g├Ârevi, Osmanl─▒ egemenli─čine set ├žekmekti. Bug├╝n ise Avrupa politikas─▒n─▒n tasas─▒ bu devletin kendi varl─▒─č─▒n─▒ koruyabilmesidir. ─░sl├óml─▒─č─▒n Bat─▒'n─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒ h├╝km├╝ alt─▒nda tutaca─č─▒ndan hakl─▒ olarak korkuldu─ču devir ge├želi pek ├žok olmam─▒┼čt─▒r. Hristiyanl─▒─č─▒n as─▒rlardan beri k├Âk sald─▒─č─▒ ├╝lkeler, havarilerin kl├ósik topra─č─▒, Korinth ve Efes, Nikomedya, ─░skenderiye, Sinodlar ve kiliseler ┼čehri ─░znik, Hristiyanl─▒─č─▒n be┼či─či ve ─░sa'n─▒n mezar─▒, Filistin ve Kud├╝s, hepsi ├Ânce M├╝sl├╝manlar─▒n, sonra T├╝rklerin ellerine ge├žmi┼čtir. M├╝sl├╝manlar Avrupa'n─▒n b├╝t├╝n ┼č├Âvalyelerine kar┼č─▒ mukaddes topraklar─▒ savunmu┼člard─▒. Roma ─░mparatorlu─čunun uzun ├Âmr├╝ne son vermek ve 1000 y─▒ldan fazla zamandan beri ─░sa ve azizlerinin kulland─▒─č─▒ Ayasofya Kilisesi'ni cami yapmak onlara k─▒smet olmu┼čtur. T├╝rkler Steiermak ve Salzburg'a kadar ilerlemi┼člerdi. O zamanki Avrupa'n─▒n en ba┼čta gelen h├╝k├╝mdar─▒ ba┼čkentinden ka├žm─▒┼č, nerede ise Viyana'daki Stephan Kilisesi de Bizans'taki Ayasofya gibi bir cami olacakt─▒.
ÔÇťO vakitler Afrika ├ž├Âllerinden Hazar Denizi'ne ve Hind Okyanusu'ndan Atlantik k─▒y─▒lar─▒na kadar b├╝t├╝n ├╝lkeler Osmanl─▒ padi┼čah─▒n─▒n emrinde idi. Venedik'le Alman imparatorlar─▒ Bab-─▒ ├óli'nin hara├ž defterine kay─▒tl─▒ idiler. Akdeniz k─▒y─▒lar─▒n─▒n d├Ârtte ├╝├ž├╝ ona boyun e─čmi┼čtir. Nil, F─▒rat ve hemen hemen Tuna T├╝rk nehirleri, Ege ve Karadeniz T├╝rk i├ž denizleri olmu┼čtu. Bunun ├╝zerinden iki y├╝zy─▒l ge├žmemi┼čtir ki ayn─▒ ulu imparatorluk g├Âzlerimizin ├Ân├╝nde bir da─č─▒lma ve ├ž├Âz├╝lme tablosu olarak durmaktad─▒r ve bu h├ól onun yak─▒nda sona erece─čini anlat─▒yor gibiÔÇŽ
ÔÇťYunanistan ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ kazanm─▒┼čt─▒r. Eflak ve S─▒rbistan Bab-─▒ ├óli'nin egemenli─čini ancak g├Âr├╝n├╝┼čte tan─▒maktad─▒r. T├╝rkler bu yerlerden s├╝r├╝ld├╝klerini g├Ârmektedirler. M─▒s─▒r bir ba─č─▒ml─▒ eyaletten fazla bir 'd├╝┼čman h├╝k├╗met'tir. Zengin Suriye ve Kilikya, al─▒n─▒┼č─▒ elli be┼č h├╝cum ve yetmi┼č bin insan hayat─▒na mal olan Girit, k─▒l─▒├ž bile ├žekilmeden elden ├ž─▒km─▒┼č ve bir asi pa┼čan─▒n mal─▒ olmu┼čtur (1). Trablus'ta egemenlik hen├╝z ┼č├Âyle b├Âyle kurulmu┼čken yeniden gene elden ├ž─▒kmak ├╝zere. Akdeniz k─▒y─▒lar─▒ndaki ├Âteki M├╝sl├╝man ├╝lkelerinin art─▒k Bab-─▒ ├óli ile hemen hemen hi├ž ba─člant─▒s─▒ yok. E─čer Fransa bu ├╝lkelerden en g├╝zelini kendisi i├žin al─▒koymakta karars─▒z ise bu, ─░stanbul'daki vezirler divan─▒ndan fazla St. James'teki ─░ngiliz kabinesinden ├žekinmekte olu┼čundand─▒r. Arabistan'da, hatta m├╝barek ┼čehirlerde, Medine ve Mekke'de ├žok eskiden beri padi┼čah─▒n ger├žek hi├žbir h├╝km├╝ yok. H├╝k├╗mete ba─čl─▒ yerlerde de padi┼čahlar─▒n h├╝k├╝mranl─▒k hakk─▒ ├žo─ču zaman s─▒n─▒rl─▒. F─▒rat ve Dicle k─▒y─▒lar─▒ndaki milletler pek az ba─čl─▒l─▒k g├Âstermekte, Karadeniz ve Bosna'daki e┼čraf padi┼čah─▒n iradesinden fazla kendi ├ž─▒karlar─▒na d├╝┼čk├╝n. ─░stanbul'dan uzaktaki ┼čehirlerin oligar┼čik bir idare ┼čekilleri var. ├ľyle ki hemen hemen ba─č─▒ms─▒z gibi bir ┼čey.
ÔÇťB├Âylece Osmanl─▒ saltanat─▒ ger├žekte bir krall─▒klar, prenslikler ve cumhuriyetler y─▒─č─▒n─▒ haline gelmi┼čtir. Bunlar─▒ uzun bir al─▒┼čkanl─▒kla, Kur'an birli─činden ba┼čka tutan bir ┼čey yoktur.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   ...    62   »   


´╗┐