´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ ├çankaya ÔÇô I : 11


ÇANKAYA - I

FAL─░H RIFKI ATAY


ÔÇť├çok eskiden beri Avrupa politikas─▒ Bab-─▒ ├óli'yi menfaatlerine ayk─▒r─▒ harplere s├╝r├╝klemi┼č veya geni┼č topraklara mal olan bar─▒┼člara zorlam─▒┼čt─▒r. Fakat devletin kendi topra─č─▒nda, Bat─▒'n─▒n b├╝t├╝n ordu ve donanmas─▒ndan daha korkun├ž g├Âr├╝nen bir d├╝┼čman vard─▒. III. Selim yeni├žerilerle sava┼č─▒n─▒n taht ve hayat─▒na mal oldu─ču tek h├╝k├╝mdar de─čildi. Buna ra─čmen onun yerine ge├žen II. Mahmud bu askere g├╝venmektense bir reformun tehlikesini g├Âze almay─▒ ye─č g├Ârd├╝. Dereler gibi kan ak─▒tarak maksad─▒na ermi┼čtir. Padi┼čah T├╝rk ordusunu yok etti─či i├žin kendini bahtiyar san─▒rken, Yunan yar─▒madas─▒ndaki ayaklanmay─▒ bast─▒rmak i├žin M─▒s─▒r Valisi Mehmet Ali'yi yard─▒mc─▒ ├ža─č─▒rmak zorunda kalm─▒┼čt─▒r. O zaman ├╝├ž H─▒ristiyan devlet, Fransa, ─░ngiltere ve Rusya, aralar─▒ndaki ge├žimsizli─či unutarak, ilk ikisi padi┼čah─▒n donanmas─▒n─▒ vurup bitirdiler. Rusya'ya da T├╝rkiye'nin kalbinin yolunu a├žt─▒lar.
ÔÇťMemleket ald─▒─č─▒ bunca yaray─▒ iyile┼čtirmeden M─▒s─▒r pa┼čas─▒ Suriye'den ilerleyerek Sultan Osman'─▒n son torunu devletinin batmas─▒ tehlikesi alt─▒nda kald─▒. Yeni kurulmu┼č ordu isyanc─▒lara kar┼č─▒ koydu ise de haremden yeti┼čme generaller bu orduyu harcam─▒┼člard─▒. Sultan Mahmud Rusya'y─▒ yard─▒ma ├ža─č─▒rd─▒. Tabii d├╝┼čman─▒ ona gemileri, paras─▒ ve askeri ile yard─▒ma geldi. O vakit d├╝nya, 151.000 Rus askerinin padi┼čah ve saray─▒n─▒ savunmak i├žin Bo─čazi├ži Asya yakas─▒ndaki tepelerde ordugah kurmas─▒ gibi garip bir olay kar┼č─▒s─▒nda kald─▒. T├╝rkler aras─▒nda b├╝y├╝k bir ho┼čnutsuzluk ba┼č g├Âstermi┼čti. Yenilikler bir├žok menfaatleri zedelemi┼čti. Ulema n├╝fuzlar─▒n─▒ kaybetme kayg─▒s─▒ i├žinde idiler. ├ľl├╝mden arta kalan binlerce yeni├žeri ile bo─čulan, denize at─▒lan veya topla vurulan binlercesinin dostlar─▒, yak─▒nlar─▒ her yere sokulmu┼člard─▒. Ermeniler yak─▒nda u─črad─▒klar─▒ zul├╝mleri unutmam─▒┼člar, Rumlar ise ba┼čta T├╝rkleri d├╝┼čman ve Ruslar─▒ ise kendi dinda┼člar─▒ saymakta idiler. T├╝rkiye bir ordu ├ž─▒karacak halde de─čildi.
ÔÇťYabanc─▒ ordular imparatorlu─ču bat─▒┼č u├žurumuna kadar s├╝r├╝klemi┼čler, gene yabanc─▒ ordular onu kurtarm─▒┼člard─▒. T├╝rkler kendilerinin de bir ordular─▒ olmas─▒n─▒ istiyorlard─▒. B├╝y├╝k ├žaba ile 70.000 ki┼čilik bir ordu kurabildiler. Bu kuvvetin Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ├╝lkelerini korumas─▒ i├žin ne kadar yetersiz oldu─ču haritaya bir bak─▒┼čla hemen anla┼č─▒labilir. Bir├žok yerlere da─č─▒lan b├Âyle bir kuvveti, tehlikeye u─črayan bir noktaya toplamaya sadece mesafeler engel olur. Ba─čdat'taki asker Arnavutluk'taki ─░┼čkodra'dan ├╝├ž y├╝z elli mil uzaktad─▒r. ┼×imdilik T├╝rk ordusu eski ve tamam─▒yla sars─▒lm─▒┼č bir temel ├╝zerinde yeni bir yap─▒d─▒r. Osmanl─▒ h├╝k├╗meti bug├╝n g├╝venli─čini ordusundan fazla yapaca─č─▒ anla┼čmalarla sa─člayabilir. Osmanl─▒ Devletinin her ┼čeyden ├Ânce d├╝zenli bir idareye ihtiyac─▒ var. ┼×imdiki idare ile hatta bu yetmi┼č bin ki┼čilik zay─▒f orduyu bile devaml─▒ olarak zor besleyebilir.
ÔÇťMemleket fakir. Devlet gelirleri azalm─▒┼čt─▒r. ─░htiya├žlar─▒ kar┼č─▒lamak i├žin h├╝k├╗metin yapabilece─či son ┼čeyler, servetlere ve miraslara el koymak, devlet hizmetlerini satmak, hediyeler koparmak, paran─▒n ayar─▒n─▒ bozmakt─▒r. Para ayar─▒n─▒n bozulmas─▒ son haddine gitmi┼čtir. Bu bel├ó T├╝rkiye'de her memleketten fazla a─č─▒rd─▒r. ├ç├╝nk├╝ burada topra─ča pek az sermaye yat─▒r─▒lmaktad─▒r. Servet denen ┼čey ├žok defa paradan ibarettir. T├╝rkiye'de para mal─▒n kendisidir. ├çok y├╝ksek olan y├╝zde yirmi resmi faiz sermayelerin i┼čletilmesi i├žin bir belge olmaktan ├žok uzakt─▒r. Bu, sadece paray─▒ elden ├ž─▒karman─▒n ba─čl─▒ oldu─ču tehlikeyi g├Âsterir. Burada b├╝t├╝n zenginliklerin esas ┼čart─▒, onlar─▒ kurtarabilmektir. Hristiyan ve Yahudi bir fabrika, bir de─čirmen veya bir ├žiftlik kurmaktansa y├╝z bin liraya bir m├╝cevher sat─▒n almay─▒ daha iyi bulur. E─čer bir h├╝k├╗metin ilk ┼čartlar─▒ndan biri g├╝ven duygusu uyand─▒rmaksa, T├╝rk idaresi bu g├Ârevi asla yerine getirmemi┼čtir. Hristiyan ve Yahudilere yap─▒lan haks─▒zl─▒klar, herhangi birinin sermayesini ancak zamanla k├ór getirecek i┼člere yat─▒rmas─▒na elvermez. Ticaret bir mamul e┼čya ve ham madde de─či┼čiminden ibaret. T├╝rk, ham maddesi kendi topra─č─▒nda yeti┼čen bir okka dokunmu┼č kuma┼ča, on okka ham ipli─čini verir.
ÔÇťTar─▒m durumu bundan da k├Ât├╝. Eskiden mahsullerinin yar─▒s─▒n─▒ ─░stanbul'a getirmek zorunda bulunan Bu─čdan, Eflak ve M─▒s─▒r'─▒n, bu b├╝y├╝k zahire ambarlar─▒n─▒n kapanm─▒┼č olmas─▒ndan hayat pahal─▒l─▒─č─▒ durmadan artm─▒┼čt─▒r. H├╝k├╗met kendi kendine tespit etti─či fiyatlarla sat─▒n ald─▒─č─▒ndan memlekette kimse tar─▒mla u─čra┼čmak istemez. Zorla sat─▒n almalar bu T├╝rkiye'de, yang─▒n ve veban─▒n ikisi bir arada olmas─▒ndan daha b├╝y├╝k bela. Bu yaln─▒z refah─▒ yok etmekle kalmaz, refah─▒n kaynaklar─▒n─▒ da kurutur.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   ...    62   »   


´╗┐