´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ ├çankaya ÔÇô I : 41


ÇANKAYA - I

FAL─░H RIFKI ATAY


B├╝t├╝n hayat─▒m─▒n prensibi bu olmu┼čtur. Onu ├žok gen├ž ya┼č─▒mda edindim ve son nefesime kadar ona ba─čl─▒ kalaca─č─▒m.ÔÇť
Enver bir g├╝n kendisine:
- Ne istiyorsun Kemal? diye sormas─▒ ├╝zerine:
- B├╝y├╝k kuvvetlere kumanda etmek istiyorum, demi┼čti.
Bu Bayan Corinne'in Harbiye Okulu kar┼č─▒s─▒ndaki evinde m├╝zik toplant─▒lar─▒ yap─▒l─▒rd─▒. ─░stanbul'un sanat├ž─▒ veya Bat─▒ e─čitimli kimseleri bir araya gelirdi. Mustafa Kemal general olduktan sonra da sava┼č s─▒ras─▒nda bu evin e─člencelerine kat─▒lm─▒┼čt─▒.
***
Birinci D├╝nya Sava┼č─▒na yakla┼č─▒yoruz. Almanya Generali von Sanders'in ba┼čkanl─▒─č─▒ alt─▒nda T├╝rkiye'ye bir ÔÇťasker├« ─▒slahatÔÇŁ heyeti g├Ânderilmi┼čtir. ├çanakkale ve ─░stanbul bo─čazlar─▒n─▒ n├╝fuzu alt─▒na tutan bir durumda oldu─ču i├žin ─░ngiltere, Rusya ve Fransa protesto etmi┼člerdir. Enver Almanc─▒d─▒r: Ona g├Âre bu devlet yenilemez. Mustafa Kemal'e g├Âre T├╝rkiye i├žin harbe girmemek bir ├Âl├╝m-kal─▒m meselesidir.
─░ngiltere, Fransa ve Rusya T├╝rkiye'nin tarafs─▒z kalmas─▒n─▒ ister. Enver buna kar┼č─▒ Yunan topraklar─▒ndan taviz ister. ÔÇťYapamay─▒z. Fakat sizin toprak b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝z├╝ garanti ederiz. Memleketinizdeki Alman demiryollar─▒na da el koyunuz. Size bunu hak olarak tan─▒r─▒zÔÇŁ derler. Enver, ordu benim emrimdedir, benim istedi─čimden ba┼čka t├╝rl├╝ olmaz, direni┼čindedir. Me┼črutiyet T├╝rkiyeÔÇÖsinde iki ├že┼čit emperyalizm ideolojisi ba┼č g├Âstermi┼čti: Pan-─░sl├ómizm, Pan-Turanizm. Enver Pan-─░sl├ómisttir. Halifenin fetvas─▒n─▒ al─▒nca b├╝t├╝n M├╝sl├╝manlar─▒ ayakland─▒rabilece─čini sanmaktad─▒r. Kayzer Wilham'de bu hayale az ├žok bel ba─člam─▒┼čt─▒r. G├Âben ve Breslauv Alman sava┼č gemileri ├çanakkale Bo─čaz─▒'ndan ge├žerek ─░stanbul'a gelmi┼člerdir. Gemiler s├Âzde bize sat─▒lm─▒┼čt─▒r ama amiral de, subaylar da, erler de Alman kalm─▒┼čt─▒r. Yaln─▒z kasketlerini fesle de─či┼čtirmi┼člerdir.
Harbe girersek do─ču s─▒n─▒r─▒m─▒zda Rusya var: Denizden asker g├Ânderemeyiz. Karadan yol yok. Demiryolunun son istasyonu Ankara. ─░ngilizler M─▒s─▒r'da MezopotamyaÔÇÖya asker ├ž─▒karacaklar. Bizim Ba─čdat demiryolu hen├╝z ne Toros'u, ne Amanoslar'─▒ a┼čm─▒┼č de─čildir. Halep-Hicaz demiryolu dar hatt─▒r. Bu ┼čartlar i├žinde sava┼ča girmek, nas─▒l olsa pek k─▒sa zamanda Almanlar d├╝┼čmanlar─▒n─▒ yenecekler, biz ufak tefek fedak├órl─▒─č─▒m─▒z─▒n b├╝y├╝k kar┼č─▒l─▒klar─▒n─▒ toplayaca─č─▒z, diye d├╝┼č├╝nmektir. Sadrazaml─▒─ča kadar ├ž─▒kan Tal├ót Pa┼ča, biz varl─▒─č─▒m─▒z─▒ iki b├╝y├╝k devletler tak─▒m─▒ndan birine ba─člamakla koruyaca─č─▒m─▒z inanc─▒nda idik, Almanlar ittifaklar─▒na al─▒nca girdik, ┼čartlar─▒ da yanlar─▒nda sava┼čmam─▒z oldu─ču i├žin harbi g├Âze ald─▒k, der.
T├╝rkiye asker de─čil, bir sivil ayd─▒n─▒n da kolayca karar verece─či ├╝zere, kendisine sald─▒r─▒lmad─▒k├ža eline t├╝fek almamas─▒ gereken bir durumda idi. Enver'in tek dayana─č─▒ Alman zaferi idi. Nitekim iki Alman harp gemisi KaradenizÔÇÖe ├ž─▒karak, sadrazam ve naz─▒rlar─▒n haberi olmaks─▒z─▒n, Odesa'y─▒ bombard─▒man etmi┼č, sava┼č─▒ bir olupbitti haline getirmi┼čtir.
Mustafa Kemal bu ara bir de kaza atlatm─▒┼č. Bir g├╝n kendisine ata┼čemiliterlerin ba─čl─▒ oldu─ču dairenin ba┼č─▒ndaki Almandan bir tezkere gelir. Mustafa Kemal Sofya'da oturmal─▒, oradan b├╝t├╝n Balkan merkezlerindeki ata┼čemiliterlik i┼člerine bakmal─▒ imi┼č. Teklif sa├žma idi. Sert bir cevap verdi. ─░stanbul'da oturay─▒m, oradan b├╝t├╝n merkezlerdeki i┼člere bakay─▒mÔÇŽ diye. H├ólbuki o s─▒rada orduyu pek s─▒k─▒ bir disiplin alt─▒nda tutmak ve Alman idaresine itaat ettirmek i├žin en ┼čiddetli tedbir almaya karar vermi┼člerdi. Daire ba┼čkan─▒ ilk a─č─▒r cezay─▒ Mustafa Kemal'e uygulamak istedi. Enver Pa┼ča: ÔÇť─░lk tecr├╝beyi Mustafa Kemal'de yapmay─▒n─▒z!ÔÇŁ dedikten sonra, Alman─▒n yan─▒ndaki Osmanl─▒ kurmay─▒n─▒ ├ža─č─▒rarak: ÔÇťDurum k├Ât├╝ olacakt─▒. Yaz, b├Âyle yapmas─▒n!ÔÇŁ demi┼č.
«   01   ...    31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   44   45   46   47   48   49   50   51   ...    62   »   


´╗┐