´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ ├çankaya ÔÇô I : 42


ÇANKAYA - I

FAL─░H RIFKI ATAY


Mustafa Kemal bu ac─▒ g├╝nlerdeki hat─▒ralar─▒n─▒ bana ┼č├Âyle anlatm─▒┼čt─▒: ÔÇťBen Kaymakam Mustafa Kemal Sofya'da ata┼čemiliter bulunuyordum. Harp ├ž─▒kt─▒. Alman asker├« ─▒slahat ba┼čkan─▒ Liman von Sanders'in ├çanakkale'yi savunacak ordunun ba┼č─▒na ge├žti─čini de hen├╝z bilmiyordum. Osmanl─▒ ordusunda hemen seferberlik yap─▒lmas─▒ bile d├╝┼č├╝n├╝lecek bir mesele iken devletin Karadeniz'de h├ól├ó bug├╝n bile nas─▒l ge├žmi┼č oldu─čunu ├Â─črenemedi─čim bir olay ├╝zerine harbe girilmi┼č olmas─▒ndan ┼čik├óyet├ži idim. Bu ┼čik├óyetlerim o vakit ne kadar manas─▒z say─▒lm─▒┼čt─▒. ├ç├╝nk├╝ ben yaln─▒z ┼čik├óyet├ži oldu─čumu s├Âylemiyordum. Almanlarla beraber olanlar yenileceklerdir, diyordum. Bu s├Âzlerim ise ger├žekten ├žok elveri┼čsiz bir zamana rastl─▒yordu. ├ç├╝nk├╝ Alman kuvvetleri dev ad─▒mlarla Paris ├╝zerine y├╝r├╝mekte idiler.ÔÇŁ T├╝rkiye'yi, bilerek veya bilmeyerek, aldatmak i├žin ├ženelerini i┼čletenlerin, do─čru bir i┼č yapmak ne┼česi ile sarho┼č olduklar─▒ g├╝nlerde, bir Sofya ata┼čemiliteri ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. ─░stanbul'da baz─▒ kimselere sayfalar dolusu tenkitler yapmakta, yanl─▒┼č bir i┼č yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âylemektedir, bu adam delinin biri de─čil de nedir? Bir ara Tal├ót'la ─░smail Ampule Bulgarlar─▒ harbe girmeye kand─▒rmak i├žin Sofya'ya gelmi┼čler, g├Âr├╝┼čm├╝┼člerdi. Mustafa Kemal'i yanlar─▒na bile almad─▒lar. Dev gibi ad─▒mlarla ilerleyen Alman kuvvetleri sonunda Paris ├Ân├╝nde tak─▒ld─▒, kald─▒. ÔÇťB├╝t├╝n memleketin bence a├ž─▒k bir fel├ókete at─▒lm─▒┼č oldu─čunu g├Ârd├╝kten ve b├╝t├╝n T├╝rk ordusunun bu fel├óketi, her ne pahas─▒na, ├Ânlemek i├žin kan─▒n─▒ d├Âkme─če haz─▒rlanmas─▒ndan ba┼čka ├žare kalmad─▒─č─▒n─▒ anlad─▒ktan sonra benim h├ól├ó Sofya'da kordiplomatik i├žinde rahat salon hayat─▒ ge├žirmekli─čime imk├ón olabilir mi idi? Ba┼čkumandanl─▒k vekilli─čine ba┼čvurdum. Ordu i├žinde r├╝tbeme uygun herhangi bir g├Ârev istedim. Ba┼čkumandan vekili taraf─▒ndan ├žok nazik bir cevap geldi: 'Sizin i├žin orduda daima bir g├Ârev vard─▒r. Fakat Sofya ata┼čemiliterli─činde kalman─▒z ├žok ├Ânemli say─▒ld─▒─č─▒ i├žindir ki sizi orada b─▒rak─▒yoruz.' Cevap verdim: 'Vatan─▒m─▒n savunmas─▒ ile ilgili fiili g├Ârevlerden daha ├Ânemli bir g├Ârev olamaz. Arkada┼člar─▒m sava┼č meydanlar─▒nda ate┼č hatlar─▒nda bulunurken ben Sofya'da ata┼čemiliterlik yapamam. E─čer birinci s─▒n─▒f subay olmak de─čerinde de─čilsem, inanc─▒n─▒z bu ise l├╝tfen a├ž─▒k s├Âyleyeniz.' Uzun m├╝ddet cevap gelmedi. O g├╝nlerde neler ├žekti─čimi anlatamam. Gerekirse bir er gibi, herhangi bir cepheye kat─▒lmaya karar vermi┼čtim. Onun i├žin Sofya'daki evimin e┼čyalar─▒n─▒, Fethi Bey arkada┼č─▒mla anla┼čarak, el├žili─če ta┼č─▒tt─▒m. Hemen hareket edebilmek ├╝zere k├╝├ž├╝k bir bavul haz─▒rlad─▒m. Art─▒k evi de b─▒rakmak ├╝zere iken '─░smail Hakk─▒' imzal─▒ bir telgraf ald─▒m. ─░mzan─▒n ├╝st├╝nde 'Harbiye Naz─▒r Vekili' yaz─▒l─▒ idi. 'On dokuzuncu t├╝men kumandanl─▒─č─▒na tayin buyruldunuz. Hemen ─░stanbul'a hareket ediniz.' Ben bu telgraf─▒ ald─▒─č─▒m vakit Ba┼čkumandan Vekili Enver Pa┼ča Sar─▒kam─▒┼č Sava┼č─▒n─▒ yap─▒yordu. 'Levaz─▒mat-─▒ Umumiyye Reisi' ─░smail Hakk─▒ Pa┼ča da bu i┼člerinde ona vekillik ediyordu.ÔÇŁ
Sar─▒kam─▒┼č, Birinci D├╝nya Harbinde T├╝rkiye'nin u─črad─▒─č─▒ en kanl─▒ bozgunlardan biridir. Alay, t├╝men, kolordu ve ordu kumandanl─▒klar─▒ndan hi├žbirini yapmadan ba┼čkumandanl─▒─ča ├ž─▒kan Enver, ┼×ark ordumuzu kar k─▒┼č i├žinde Kafkas topraklar─▒ i├žine atm─▒┼č ve ÔÇťeritmi┼čtir.ÔÇŁ Ben bu kitapta asker tenkit├žilerin i┼čleri ile ilgilenecek de─čilim. Fakat Sar─▒kam─▒┼č bozgununun o vakit ordu i├žinde nas─▒l k├Ât├╝ tepkiler uyand─▒rd─▒─č─▒n─▒ hat─▒rlar─▒m. ─░leri s├╝r├╝len tek ├Âz├╝r ┼ču idi: ÔÇťHarp bir b├╝t├╝nd├╝r. Hindenburg Rus ordusu ile ├žarp─▒┼č─▒rken, Asya RusyaÔÇÖs─▒ndan o cepheye giden kuvvetlerden bir k─▒sm─▒n─▒ ├╝st├╝m├╝ze ├žekmek de bizim g├Ârevimizdi.ÔÇŁ Sonralar─▒ Sar─▒kam─▒┼č Sava┼č─▒na kat─▒lan bir hekimin g├╝n├╝ g├╝n├╝ne tuttu─ču notlar─▒ okumu┼čtum. Bir Rus albay─▒n─▒ esir alm─▒┼č─▒z. Esir albay cepheye do─čru giden ├╝sts├╝z ba┼čs─▒z zavall─▒ askerlerimizi g├Âr├╝nce:
- Yahu bunlar─▒ so─čuktan ├Âlmeye g├Ât├╝r├╝yorsunuz, diye ac─▒m─▒┼č.
Ayn─▒ g├╝ndemler aras─▒nda Enver Pa┼ča'n─▒n bir de g├╝ndelik emrini okumu┼čtum. A┼ča─č─▒ yukar─▒: ÔÇťEvet askerimizin giyecek yiyecek ve malzeme eksiklerini biliyorum, ama onun yi─čitli─či ve manev├« g├╝c├╝ b├╝t├╝n bu eksiklerin yerine ge├žer.ÔÇŁ
Y─▒llar sonra CHP umum k├ótibi Saffet Ar─▒kan'dan dinlemi┼čtim. Kuvay-─▒ Milliye devrinde Ali Fuad Cebesoy Moskova'da b├╝y├╝kel├ži iken yan─▒nda ata┼čemiliterlik eden Ar─▒kan, bir ara Moskova'ya gelen Enver Pa┼ča'ya:
«   01   ...    32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   44   45   46   47   48   49   50   51   52   ...    62   »   


´╗┐