´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ ├çankaya ÔÇô I : 49


ÇANKAYA - I

FAL─░H RIFKI ATAY


Mustafa Kemal'e sayg─▒ g├Âsteren Liman von Sanders istifay─▒ hava tebdiline ├ževirmi┼č, ─░stanbul'a geldikten sonra d├╝┼čman─▒n ├çanakkale'yi zarars─▒zca bo┼čaltt─▒─č─▒n─▒ ├Â─črenmi┼čti (19 Aral─▒k 1915).
Eski harp akademisi komutan─▒ Orgeneral Ali Fuad Erden der ki: ÔÇť├çanakkale'de en buhranl─▒ anda, en l├╝zumlu adam bulundu. Harbin seyrini ├želdi. ─░ngiliz Bahariye Naz─▒r─▒ Churchil onun i├žin, kaderin adam─▒, demi┼čti.ÔÇŁ
Mustafa Kemal ordunun y─▒ld─▒z─▒ idi. Fakat onun h─▒rslar─▒na s─▒n─▒r olmad─▒─č─▒ inanc─▒nda bulunan Enver ve partizanlar─▒ kendisi ile Anafartalar ├╝zerine yap─▒lan bir konu┼čma foto─čraf─▒ ile birlikte ÔÇťHarp Mecmuas─▒ÔÇŁnda bas─▒ld─▒─č─▒ s─▒rada bask─▒y─▒ durdurup resmini ├ž─▒kartm─▒┼člar, yerine Liman von Sanders'in foto─čraf─▒n─▒ koydurmu┼člard─▒. ─░stanbul'u bir Alman bile kurtarm─▒┼č olmal─▒, fakat Mustafa Kemal, Sar─▒kam─▒┼č bozgununun manev├« y├╝k├╝ alt─▒nda k─▒vranan Enver'i g├Âlgede b─▒rakmamal─▒ idi.
Kararg├óh─▒ndan ─░stanbul'daki dostu Madame Corinne'e yazd─▒─č─▒ bir mektupta ┼č├Âyle diyor: ÔÇťBenim ad─▒m─▒n duyulmamas─▒na ┼ča┼čmay─▒n. Ben ├Ânemli sava┼člar─▒n kahraman─▒ olarak Mehmet ├çavu┼č'a ┼čeref kazand─▒rmay─▒ tercih ettim. Tabi├« ┼č├╝phe etmezsiniz ki sava┼č─▒ idare eden dostunuzdur ve sava┼č gecesi Mehmet ├çavu┼č'u bulan da o idi.ÔÇŁ
Anafartalar kahraman─▒ i├žin son s├Âz├╝ Rauf Orbay'a b─▒rakal─▒m: ÔÇťBizi Asya'ya atarak m├╝ttefiklerimizden ay─▒rd─▒ktan sonra Ruslarla birle┼čmek isteyen ─░ngiliz pl├ón─▒na, do─čru karar─▒ ve ba┼čar─▒l─▒ sald─▒r─▒lar─▒ ile ilk engel olan ┼č├╝phesiz Mustafa Kemal Bey'dir.ÔÇŁ
Mustafa Kemal baz─▒ i┼čleri i├žin izinle Sofya'ya gitmi┼čti. Ba┼čkumandanl─▒k taraf─▒ndan kendisini ├çanakkale'den Edirne'ye dinlenmek ├╝zere ├žekilmekte bulunan 16 nc─▒ kolordu komutanl─▒─č─▒na atand─▒. Mustafa Kemal 14 Ocakta Kara─ča├ž'a geldi. Ertesi g├╝n askerlerinin ba┼č─▒nda at ├╝st├╝nde ve halk─▒n co┼čkun alk─▒┼člar─▒ aras─▒nda Edirne'ye girdi. ┼×ubat sonlar─▒na kadar orada kald─▒.
1916 yaz─▒nda Erzurum'u geri almak ├╝zere Diyarbak─▒r b├Âlgesinde ikinci orduyu topluyorduk. Ba┼čkomutan Mustafa Kemal'i bu cephede ayn─▒ 16 numaral─▒ kolorduya yollad─▒. 12 Martta kolorduya geldi. Kolordu Bitlis ├ževresindeki bir t├╝menle Mu┼č ├ževresindeki bir t├╝menden kurulu idi. Bitlis-Mu┼č-F─▒rat hatlar─▒nda seksen kilometrelik bir cephe. Ruslar bizim sald─▒r─▒ pl├ón─▒n─▒ bozmak ve ikinci ordu toplanmadan ├Ânce Erzurum cephesindeki ├╝├ž├╝nc├╝ orduya sald─▒rmaya karar vermi┼člerdi. Fakat bu sald─▒r─▒ s─▒ras─▒nda Bitlis-Mu┼č b├Âlgesindeki T├╝rk kuvvetleri Ruslar─▒n sol kanatlar─▒n─▒n gerisini tehlikeye sokabilirlerdi. Ruslar ├╝├ž├╝nc├╝ orduya sald─▒rmadan ├Ânce Bitlis-Mu┼č dolaylar─▒nda harekete ge├žtiler. Ruslar─▒n ├╝├ž misli kuvvetle yapt─▒klar─▒ bu sald─▒r─▒ kar┼č─▒s─▒nda on alt─▒nc─▒ kolordu komutan─▒ Mustafa Kemal ustaca bir manevra ile Ruslar─▒ p├╝sk├╝rtt├╝ ve Bitlis'le Mu┼č'u geri ald─▒. Ruslar a─čustos ay─▒nda yeni bir deneme daha yapt─▒larsa da bir sonu├ž elde edemediler. B├Âylece Mustafa Kemal, Rusya devine kar┼č─▒ tek zaferin de kahraman─▒ olmu┼čtur. 1917 y─▒l─▒ ba┼č─▒nda kendisini tu─čgeneralli─če y├╝kselttiler.
Bu sava┼člar pek ├žetin olmu┼čtur. Mustafa Kemal etraf─▒ Rus s├╝ng├╝leri ile sar─▒lma tehlikesi g├Âsterecek kadar kendini ortaya atm─▒┼č, emri alt─▒ndakilere daima yi─čitlik ve fedak├órl─▒k ├Ârne─či olmu┼čtu.
1916 sonlar─▒nda Mustafa Kemal ikinci ordu komutan vekilli─čine atanm─▒┼čt─▒r. Sekerat'ta bulunan ordu kararg├óh─▒na gelince Ordu Kurmay Ba┼čkan─▒ Albay ─░smet Bey'le bulu┼čtu. Ordunun durumu pek k├Ât├╝ idi. Kara k─▒┼čtan ├Ânce geri ├žekerek kurtarmak l├óz─▒md─▒. Mustafa Kemal o s─▒ralarda a├žl─▒ktan insanlar─▒n birbirlerini yediklerini ka├ž defa anlatm─▒┼čt─▒r. ─░sl├óm ansiklopedisinin Atat├╝rk f─▒kras─▒n─▒n bu b├Âl├╝m├╝nde bir kay─▒rma vard─▒r. Ansiklopedi diyor ki: ÔÇťAlbay ─░smet kendisini ordusunun durumu hakk─▒nda ayd─▒nlatt─▒. Bunun ├╝zerine k─▒┼č─▒n yiyecek g├╝├žl├╝klerine u─čramamak i├žin ileri hatlarda hafif birlikler b─▒rakarak ordu cephesini geri almaya karar verdiler.ÔÇŁ Mustafa Kemal bana o g├╝n├╝n hat─▒ras─▒n─▒ ┼č├Âyle anlatt─▒ idi: ÔÇťBen Enver'in adam─▒ oldu─ču i├žin ─░smet'i sevmezdim. (─░smet Bey harp ba┼č─▒nda Ba┼čkumandanl─▒k kararg├óh─▒nda Harek├ót ┼×ubesi M├╝d├╝r├╝ idi.) Kendisine hemen bir geri ├žekilme emri haz─▒rlanmas─▒n─▒ s├Âyledim. Gitti, gelmez. Yaverim Cevad'─▒ bak ne yap─▒yor, diye yollad─▒m. D├Ând├╝, masas─▒n─▒n ba┼č─▒nda d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝ s├Âyledi.
«   01   ...    39   40   41   42   43   44   45   46   47   48   49   50   51   52   53   54   55   56   57   58   59   ...    62   »   


´╗┐