´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ ├çankaya ÔÇô II : 03


ÇANKAYA - II

FAL─░H RIFKI ATAY


Mademki ┼čimdi T├╝rk topraklar─▒nda son bir T├╝rk devleti kurmu┼čtuk, sanki iyi olmu┼č da Birinci D├╝nya Harbine kat─▒lm─▒┼č─▒z gibi bir ┼čeyÔÇŽ
Ger├ži biz Avrupa T├╝rkiyeÔÇÖsini kaybettikten sonra par├žalanma s─▒ras─▒ Osmanl─▒ K├╝├ž├╝k AsyaÔÇÖs─▒na geldi idi. Arapl─▒k meselesi ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya idik. Ruslar Do─ču Anadolu'da bir Ermenistan kurma pe┼činde idiler. Ermeni halk─▒n ├žekti─či zulm├╝ bahane ederek, Balkan Harbinden sonra Bab-─▒ AliÔÇÖye Ermenilerin oturdu─ču vil├óyetler i├žin bir yabanc─▒ m├╝fetti┼č getirmek fikrini kabul ettirmi┼člerdi. Bunun ne demek oldu─čunu anl─▒yorduk. K├╝rdistan meselesi de ate┼členmek ├╝zere idi.
─░ttihat├ž─▒lar─▒n milliyet├žili─či ne Ermenistan, ne K├╝rdistan ba─č─▒ms─▒zl─▒k veya otonomisini akla bile getirme─če elveri┼čli de─čildi. Fakat Arap memleketlerine tavizlerde bulunma─ča ba┼člam─▒┼člard─▒: Arap├ža konu┼čan n├╝fuzlu il├že ve bucaklara Arap kaymakam ve m├╝d├╝r tayin etmek gibiÔÇŽ ├ľyle g├Âr├╝n├╝yordu ki T├╝rk├ž├╝l├╝k hareketi Osmanl─▒-─░sl├ómc─▒l─▒k fikir ak─▒m─▒n─▒ gev┼čettik├že Hicaz, Suriye ve Irak Arapl─▒─č─▒ ile Anadolu ve Trakya T├╝rkl├╝─č├╝ aras─▒nda bir federasyon yapmak imk├óns─▒z bir ┼čey olmayacakt─▒. T├╝rk├ž├╝lerden ileri g├Âr├╝┼čl├╝ler bu fikirde idiler. Ben ┼×am'da iken oraya gelen Mustafa Kemal'in konu┼čmalar─▒ ├╝zerine i┼čittiklerimden onun da bu kanaate iyice meyilli oldu─čunu anlam─▒┼čt─▒m. Yirminci asr─▒n ilk dekatlar─▒na kadar T├╝rkle┼čmeye ve T├╝rk├že diline yatmayan som Arapl─▒─č─▒n, bu milliyet ├ža─č─▒nda temsil edilmesine ihtimal yoktu. Hatta oralara giden T├╝rkler pek ├žabuk Arapla┼čmakta idiler. Azimzadeler ki Suriye e┼čraf─▒n─▒n ba┼č─▒ndad─▒rlar, Konya'dan g├Â├žme ÔÇťKemik H├╝seyinÔÇŁin torunlar─▒ idiler. Halep ailelerinden pek ├žo─ču T├╝rk asl─▒ndand─▒. Hepsini kaybetmi┼čtik.
Bunlar─▒ hat─▒rlatmaktan maksad─▒m, e─čer harbe girilmeseydi K├╝├ž├╝k Asya'da imparatorlu─čun bir ya┼čama ┼čekli bulabilece─čini g├Âstermek i├žindir. B├Âylece ┼čimdi d├╝nya petrol kaynaklar─▒n─▒n pek ├Ânemli k─▒sm─▒n─▒ ba─čr─▒nda tutan bu zengin b├Âlgeler devletimizin s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde bulunacakt─▒.
Harp s├╝rd├╝k├že b├╝y├╝k devletler zay─▒flayacaklar─▒ i├žin kapit├╝l├ósyonlardan ve her t├╝rl├╝ yabanc─▒ bask─▒ ve kontrol ┼čartlar─▒ndan kurtulacakt─▒k. Birinci D├╝nya Harbi s─▒ras─▒nda iki milyon kurban verdikten sonra dahi Kuvay-─▒ Milliye ile ba┼ča ├ž─▒kamayan Bat─▒l─▒ devletler, b├╝t├╝n ordusu ayakta duran imparatorlu─ča kar┼č─▒ elbette herhangi bir harekette bulunamayacaklard─▒.
Biz Birinci D├╝nya Harbine h─▒rs de─čil, cahillik y├╝z├╝nden girmi┼čizdir. Almanlara sat─▒lmam─▒┼č─▒zd─▒r. ─░ttihat├ž─▒lar vatan sat─▒c─▒s─▒ de─čil idiler. Liderlerinin hepsi paras─▒z ve yard─▒ms─▒z, d├╝┼čman kur┼čunlar─▒ alt─▒nda can vermi┼člerdir. Fakat bir umum├« d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝nden, realiteleri elde tutarak ve kar┼č─▒la┼čt─▒rarak uzun vadeli hesaplar yapmak ve h├╝k├╝mler ├ž─▒karmak g├╝c├╝nden, yetkisinden yoksun idiler. Hi├ž olmazsa kendi partileri i├žinde serbest bir denetleme olsayd─▒ gene de kendimizi koruyabilirdik.
Ya Almanlar harbi kazansayd─▒, o bitik h├ólimizle ne olacakt─▒k? Bir g├╝n Harek├ót ┼×ubesi M├╝d├╝r├╝ ─░smet Bey, kendisi ile ├žal─▒┼čan bir Alman y├╝ksek subay─▒na der ki:
- Can─▒m, siz kalabal─▒ks─▒n─▒z. Sanayicisiniz. Bel├žika da ├Âyle. Onu kendinize mi katacaks─▒n─▒z? Yahut ayn─▒ h├óldeki Avrupa memleketlerini mi? Zaferden sonraki kazanc─▒n─▒z ne olacak?
Subay, kendi aralar─▒nda s─▒k s─▒k bu konu ├╝zerine konu┼čma─č─▒ ├ódet etmi┼č olacaklar ki a─čz─▒ndan ka├ž─▒verir:
- Die Turkei!
1918 Eyl├╝l ay─▒nday─▒z. B├╝y├╝kada'daki Yat Kul├╝b├╝nde son T├╝rk mevsimini tamamlamak ├╝zereyiz.
1914'e kadar, bankalar, ┼čirketler ve piyasalar gibi, kul├╝pler de T├╝rklere hemen hemen kapal─▒yd─▒. ┼×imdi ÔÇťB├╝y├╝k Kul├╝pÔÇŁ dedi─čimiz Cercle d'Orient'in resm├« dili Frans─▒zcad─▒r. Bug├╝nk├╝ ─░stanbul Kul├╝b├╝n├╝n bir ad─▒ da ─░ngiliz Kul├╝b├╝d├╝r. Padi┼čahl─▒ktan en k├╝├ž├╝k idare hizmetine kadar siyas├« iktidar biz T├╝rklerde iken, Beyo─člu ve Galata tam bir s├Âm├╝rgeciler yata─č─▒, Osmanl─▒-M├╝sl├╝man s─▒n─▒f─▒ ise bir proletarya ezginli─či i├žinde idi. 1908 Me┼črutiyeti saltanat devrinin 33 y─▒ll─▒k mabeyn ve Bab-─▒ ├óli oligar┼čisini de y─▒kt─▒─č─▒ i├žin,
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   ...    71   »   


´╗┐