´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ ├çankaya ÔÇô II : 17


ÇANKAYA - II

FAL─░H RIFKI ATAY


m├╝stebitli─če soysuzla┼čaca─č─▒ kan─▒s─▒na vard─▒klar─▒ bildirilmektedir. Bu sebeple kendi milletlerinin, belirli bir zaman i├žinde, devlet i┼člerini bilen yabanc─▒ bir idarenin y├Ânetimi alt─▒na sokulmaya ihtiyac─▒ oldu─ču inanc─▒ndad─▒rlar. Dilekleri, geli┼čmemi┼č ve geri kalm─▒┼č bir milleti belki bir zaman i├žin e─čitmektir. Belge bu ├Âns├Âzden sonra ┼čartlara ge├žiyor: 1- Padi┼čah─▒n h├╝k├╝mranl─▒─č─▒ ve T├╝rkiye i├žin me┼črut├« bir h├╝k├╗met ┼čekli korunacakt─▒r. 2- B├╝t├╝n se├žimlerde nisb├« temsil az─▒nl─▒klar─▒n hakk─▒n─▒ temin edecektir. B├╝t├╝n Osmanl─▒ uyruklar─▒, en alttan en ├╝ste kadar, h├╝k├╗met memurluklar─▒na al─▒nacakt─▒r. 3- Finans, tar─▒m, end├╝stri, bay─▒nd─▒rl─▒k, e─čitim bakanl─▒klar─▒n─▒n her birine uzman yard─▒mc─▒lar─▒ ile birlikte bir Amerikan ba┼č m├╝ste┼čar─▒ getirilecek, bu m├╝ste┼čarlardan kurulu Amerikan komisyonu yeni esaslara g├Âre gereken reformlar─▒ yapacak, yeni metotlar─▒ getirecek, sosyal refah ve ├Â─čretimle ilgili b├╝t├╝n ├žal─▒┼čmalar─▒ d├╝zenleyecek ve tamam─▒yla idare edecektir. 4- Adliye reformu i├žin Amerikan m├╝ste┼čar─▒n─▒n uygun g├Ârece─či memleket ve milletlerden se├žilecek uzmanlardan bir heyet kurulacakt─▒r. 5- Jandarma ve polis i┼čleri bir Amerikan umum├« m├╝fetti┼čine ve onun se├žece─či memurlara b─▒rak─▒lacakt─▒r. 6- T├╝rkiye'nin her vil├óyetinde g├Ârevi yerli idarede reform yapmak olan bir Amerikan ba┼čm├╝fetti┼či ile ona ba─čl─▒ uzmanlar bulunacakt─▒r. 7- Bu ┼čekildeki yerli idare her vil├óyetin ├Âzel olarak ve en iyi yolda geli┼čmesi i├žin Amerikan yard─▒m─▒ ile y├╝r├╝t├╝lecektir. 8- Amerikan y├Ânetimi en az on be┼č, en ├žok yirmi y─▒l s├╝recektir. Amerika'da y├Ânetmesi istenen T├╝rkiye'nin s─▒n─▒rlar─▒ bar─▒┼č konferans─▒nda tespit edilecektir.ÔÇť
Viyana kap─▒lar─▒na kadar giden koca Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun son ayd─▒nlar─▒, hem de koyu milliyet├ži ayd─▒nlar ku┼ča─č─▒n─▒n son s├Âz├╝ bu idi.
Paris'te Osmanl─▒ Devletini ortadan kald─▒rmak isteyenlerin, gerek├že olarak bu belgeyi yabanc─▒ dillere ├ževirmekten ba┼čka kullanacaklar─▒ hi├žbir zahmetleri yoktu.
S─▒n─▒rlar─▒m─▒z─▒ bile bizi medeniyetlerinden saymayanlar─▒n keyiflerine b─▒rak─▒yorduk. Ordumuz i├žin tek bir s├Âz├╝m├╝z yoktu.
Kendi kendimizden kurtulmak istiyorduk.
1918 Aral─▒─č─▒nda b├╝t├╝n ekonomi, b├╝t├╝n i├ž ve d─▒┼č ticaret, bakkallara kadar ├žar┼č─▒lar─▒m─▒z, kadrolar─▒nda bir tek T├╝rk bulunmayan banka ve imtiyazlar, ┼čirketler, hepsi H─▒ristiyan, Yahudi veya ecnebi idi. Su, ─▒┼č─▒k, gaz, her t├╝rl├╝ ula┼čt─▒rma, telefon, r─▒ht─▒mlar ve limanlar, fenerler hepsi yabanc─▒lar─▒n elinde idi. T├╝rk halk y─▒─č─▒nlar─▒ medrese e─čitimi alt─▒nda, vicdan ve kafa karanl─▒─č─▒ i├žinde idi. Sivil e─čitim pek k├╝├ž├╝k bir az─▒nl─▒k├ža benimsenmi┼čti. Amerika ┼č├╝phesiz Ermenilerin yurtlar─▒na d├Ânmelerine engel olmayacakt─▒. T├╝rklere H─▒ristiyanlardan farkl─▒ davranmasa bile, onun idaresi alt─▒ndaki bir T├╝rkiye'nin 1919+25=1944'teki durumunu g├Âz ├Ân├╝ne getirir misiniz? T├╝rkiye T├╝rklerinin bug├╝nk├╝ Bulgaristan veya Yunanistan yahut Yugoslavya T├╝rk ve M├╝sl├╝manlardan ne fark─▒ kalacakt─▒? Acaba Amerika T├╝rkiye'yi ka├ž otonomiden kurulma bir federasyon olarak b─▒rakacakt─▒?
─░├ž ├ž├Âk├╝┼č├╝n bir iki ├Ârne─čini daha verelim: S├╝leyman Nazif ki Frans─▒z askeri ─░stanbul'a girdi─či zaman ÔÇťKara g├╝nÔÇŁ diye yazd─▒─č─▒ bir f─▒kra i├žin az daha kur┼čuna dizilecekti, Veliaht Mecit Efendinin de bulundu─ču bir toplant─▒da ─░stanbul'u g├Âzya┼člar─▒ i├žinde co┼čturdu idi, Rauf Orbay'─▒n Malta hat─▒ralar─▒nda anlatt─▒─č─▒na g├Âre bir g├╝n koca vatansever komutan Yakup ┼×evki Pa┼ča'ya:
- Vatanlar─▒ nehirler s─▒n─▒rlam─▒┼čt─▒r. Siz de ben de F─▒rat'─▒n ├Âb├╝r yakas─▒nday─▒z. T├╝rk say─▒lmay─▒z. ─░ngilizlere ba┼čvurup s├╝rg├╝nden kurtulal─▒m, demi┼č ve hayli hakaret g├Ârm├╝┼čt├╝. Ayn─▒ S├╝leyman Nazif Mihran'─▒n gazetesinde Ali Kemal'e s─▒─č─▒nd─▒ ve ÔÇťSen hakl─▒ imi┼čsin!ÔÇŁ dedi. ÔÇťAk┼čamÔÇŁ da kendisine pek a─č─▒r h├╝cumlarda bulunmu┼čtum.
Sevres Antla┼čmas─▒ padi┼čah delegelerine verilirken Clemenceau'nun m├╝ttefikler ad─▒na verdi─či nutkun yukar─▒daki belgede birinci s─▒n─▒f vatansever T├╝rk ayd─▒nlar─▒n─▒n s├Âylediklerinden fark─▒ var m─▒ idi: ÔÇťNe ├žare ki T├╝rk milletinin de─čerleri yan─▒nda ba┼čka unsurlar─▒ idare edebilmek yeterli─či g├Âremiyoruz. Tecr├╝beler pek uzun bir zaman i├žinde o kadar ├žok tekrarlanm─▒┼čt─▒r ki sonucu ├╝zerinde hi├žbir ┼č├╝pheye d├╝┼č├╝lemez. Tarihte «   01   ...    07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   ...    71   »   


´╗┐